Minez óleńde de bolady. Bulqynǵan. Ádil. Qaısar. О́r. О́leńdegi minez aqynnyń daýsyna daýys qosady, oıǵa bir ǵalamat kúsh berip, qara túndegi teńizdeı shýlatady. Jaǵaǵa urǵan aqkóbiktengen tolqyn-jyrlar dál júrek tusyńa kelip soǵady. Sondaǵy aqynnyń alapat sezimi jer-álemniń bar syryn shaıyp ótkendeı soıqan áser qaldyrady. Iá, bul – rýhty poezııa. Shyn aqyn qashanda óz zamanynyń beınesin kóredi. Aqıqatyn izdeıdi, jalǵanyn aıtady. Úshinshi Anna da qoǵamynyń shyn bolmysyn tanydy, ádiletsizdigin kórdi, jazdy, hám jazǵany úshin jazyqty boldy.
Evtýshenko orys poezııasyndaǵy «Úshinshi Anna» dep ataǵan – ıaǵnı Anna Býnına (1774–1829) men Anna Ahmatovadan (1889–1966) keıingi Anna Barkova ádebıetke tasqyn seldeı tolqynmen keldi. Bul bir qoldan jasalǵan qylmystar beleń ala bastaǵan kezeń edi. Dál osy tusta onyń óleńdegi minezi, tegeýrindi daýsy, erkindigi birden jarq etti. Anna Barkova stalındik sumdyqtardy áshkerelep, qarsy shyqqan birinshi orys aqyny sanalady.
№ 91400 muraǵat kartasyndaǵy tildeı qaǵazda: «Ol rýh batyldyǵy jaǵynan, oı ótkirligi jaǵynan Anna Ahmatovadan bıik boldy, Stalınnen qoryqqan joq» delingen. Muny kim jazdy, kim qosty – belgisiz.
Anna Barkova 1901 jyly Ivanovo-Voznesensk qalasynda ómirge keldi. Bilimi – orta, mamandyǵy – ádebıetshi. 1918 jyly altynshy synypty bitirgen soń «Rabochıı kraı» gazetine jumysqa turady. – «О́leńder» aıdaryn júrgizdi. Gazettegi esimi (laqap aty) – Kalıka Perehojaıa bolatyn.
Evgenıı Evtýshenko «Orys poezııasynyń on ǵasyry» atty antologııasynda Anatol Franstyń «Bogı jajdýt» romany týraly aıtady. Stalındik kezeńde kóp oqylǵan, kóp aýdarylǵan bul kitap «halyq jaýlarynyń» kórkem tizimindeı boldy deıdi. Ǵasyr shyndyǵy sýrettelgen romandy otyz jasynda Anna Barkova da oqypty. О́leńderinde de Anatol Fransty jıi ataıdy.
Aqynnyń alǵashqy ári jalǵyz óleńder jınaǵy – «Áıel» 1922 jyly A.V.Lýnacharskııdiń alǵysózimen shyqty.
«Qarańyz: Barkova qazirdiń ózinde jazýda ózindik formasyn taýyp úlgergen – ol eshqashan metrge júginbeıdi, ol rıfmalardyń ornyna assonanstardy jaqsy kóredi, óleńde jeke mýzykasy bar – tartymdy, ádeıi dóreki, stıhııalyq áserge jeteleıdi.
Qarańyz: onyń ózindik mazmuny bar. Qandaı deseńshi?! Taza proletarlyq kosmızmniń serpininen, revolıýsııalyq zorlyq-zombylyq pen shoǵyrlanǵan tragedııadan, bolashaqqa ótkir, azapty paıymdaýdan asyl jáne qabyldanbaǵan mahabbattyń eń shynaıy lırıkasyna deıin», dep aǵyl-tegil aq sózin jazady.
Keıin Lýnacharskıı aqyndy óziniń hatshylyǵyna jumysqa shaqyrdy, tipti Kremldegi jeke páterinen oryn berdi. Alaıda bir kúni Lýnacharskıı men Bogdanovtyń Lenın týraly áńgimesinen oǵan revolıýsııanyń ishki syryn aıshyqtaıtyn sóılem jetti. Sóıtip, árkimniń saıası jeke kózqarasynyń áserinen Barkova qoldaýshysynan qol úzedi. Aqyndy ádebı ortadan alystata bastady. Al óleńderi burynǵydan da bulqyna tústi.
Qylyshynan qan tamyp turǵan zamanda Anna Barkovanyń «bulqynǵan» jyrlary, árıne, eshkimge unamaıdy. Al mundaı aqyndardy sóıletpeýdiń amalyn bılik árqashan tabady. Máselen, «kontrrevolıýsııalyq áreketteri úshin» aıyptaý.
Tirkeý kartasyna qaraǵanda, Barkova 1934 jyly 26 jeltoqsanda qamaýǵa alynyp, tek 1935 jyly 26 naýryzda KSRO NKVD-nyń kezekten tys otyrysynda «kontrrevolıýsııalyq qyzmeti úshin» bes jylǵa lagerge kesildi.
Ol turǵan páterde óleń dápterleri men bloknottar tabylǵan. Olardan kontrrevolıýsııalyq búlikke, Stalındi qulatýǵa úndegen shaqyrýlardy kórgen.
Iá, Úshinshi Annany lagerge aparǵan óz óleńderi. Eń aldymen, bes jyl (1934-1939) Qarlagta jazasyn ótedi, keıin Soltústik polıar sheńberine jaqyn ornalasqan Abezde segiz jyldan asa júrdi (1948 – 1956), aqyrynda, jeti jyl – Sibir jáne Mordovııa lagerlerinde (1958-1965) otyrdy. Aqyn Qarlagta ótken azapty kúnderin jazady:
«Dala men aspan da, jabaıy jel de – ólim men azǵyndyq syndy. Iá. Kórdim, Ýa Qudaı, uly tozaq bar. Tek ol tabyttyń arǵy jaǵynda emes, mine, munda – men turǵan jerde. Borannyń essizdigi ottan da ystyq» (Qaraǵandy, 1935).
Anna Barkova jıyrma jyldan astam ómirin túrmede ótkizdi. Sóıtse de, qatygez zaman aqynnyń azat oıyn, erkin rýhyn sóndire almady. Ol 1939 jyly 26 jeltoqsanda Qarabastan bosatylsa da Máskeýge qaıtarylǵan joq. Kóp uzamaı jalǵan jalaǵa qurylǵan tutqyndaýlar qaıta jalǵasty. 1956 jyldyń qańtarynda da ol qaıta bosatylyp, qaıta tutqyndaldy. Hrýshevtik tońnyń «erigenine» qaramastan, tergeýshiler aqynnyń qoljazbalaryn áli de «qoǵamǵa qaýipti» dep sanady. Úshinshi Annany aıaqsyz aıyptaýlardan A.T.Tvardovskıı qutqardy. Ol 1965 jyly tolyq aqtalyp, Máskeýge oralady. Beıbit ómirde de aqynnyń joly bolmady: óleńin eshkim baspaıdy, bári alakózdenip, syrt aınalady. Tipti jarty ǵumyryn lagerde ótkizgen Barkovaǵa «odan da óle qal» degender de boldy. Mundaı aýyr sózderge aqyn hattarynda jaýap jazady.
«Jek kórýshilikten joǵary turý kerek pe? Otyz jyl boıy quldyq, qýǵyn-súrgin, ańdý, barlyq masqaralyqtan joǵary turý úshin be? Isteı almaımyn! Men áýlıe emespin. Men – qarapaıym adammyn. Tek osy úshin tarıh arbasy otyz jyl boıy meni dóńgelektiń astyna taptady. Alaıda janymdy alǵan joq. Múgedek qyldy, biraq tirimin».
Evtýshenko Anna Barkova týraly maqalasynda: «Túrme men lager adamnan Qudaı men poezııadan basqasynyń bárin tartyp ala alady. О́leń sóz áýeni arqyly oı salatyndyqtan este qalady. Bóten óleńderdi kitapqa qaramaı-aq oqýǵa bolady. Qaǵaz ben qalamsyz da óleń jazýǵa bolady – oımen. Poezııa tárkilenbeıdi, óıtkeni sanaǵa qol suǵý múmkin emes. Poezııa jannan ajyramaıtyn ujdan sııaqty. Aqyndardy óltirýge bolady, al poezııa máńgilik. Aqyndar qorlansa da tozbaıdy. Aqyndardy Dante sııaqty qýyp jiberýge bolady, biraq olardyń poezııasy qýylǵan joq», deıdi. Shynynda da, tarıhta aqyn-jazýshylarǵa qarsy qanshama oq atyldy. Ahmet, Mirjaqyp, Maǵjandar óldi, biraq óleńderi qaldy.