Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylov áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderi baǵasynyń ósýin tejeý, sondaı-aq ishki naryqty janar-jaǵarmaı materıaldarymen jáne kómirmen qamtamasyz etý máseleleri boıynsha keńes ótkizdi.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Serik Jumanǵarın vedomstvo birqatar áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý jáne bekitý boıynsha jańa tásilder ázirlegenin habarlady.
Máselen, qolda bar aınalym qarajaty sheńberinde qantpen qamtamasyz etýdiń jańa tetigin qarjylandyrý josparlanýda. Bul naryqty tolyqtyryp qana qoımaı, sonymen qatar jalpy qant salasyn damytýǵa múmkindik beredi. Qant zaýyttary 136 myń tonna qant shıkizatynyń úsh aılyq kólemin satyp alyp, jyl boıy turaqty qaıta óńdeýdi qamtamasyz etedi. О́z kezeginde zaýyttar 1 jylǵa 460 teńge/kg kóleminde bosatý baǵasyn belgileý, zaýyttardy mindetti jańǵyrtý, saqtaý qýattaryn ulǵaıtý jáne qant salasyn damytý jónindegi jospardy oryndaý boıynsha naqty qarsy mindettemelerdi qabyldaıdy.
Kartop pen sábiz baǵasyn bekitý úshin Pavlodar, Qaraǵandy, Qostanaı jáne Jambyl oblystarynyń iri óndirýshilerimen 4 mlrd teńgege deıin «aınalym qarajatyn» usyný boıynsha kelisimderge qol jetkizildi. Bul naryqty belgilengen baǵa boıynsha kókónis ónimderiniń qajetti kólemimen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Sondaı-aq sút ónimderi, qaraqumyq jarmasy, kúrish, kúnbaǵys maıy, jumyrtqa, áleýmettik nan, un, tuz, sıyr eti men taýyq etine qatysty jańa sharalar qabyldanady.
Premer-Mınıstr Saýda mınıstrligi usynyp otyrǵan jańa tásilder jalpy qoldaý tabatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, memlekettik organdar men ákimdikter birqatar kemshilikterge jol bergen, sondyqtan azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý mindetin oryndaı almady. Ol «aınalym shemasyn» qarjylandyrýdy 100 mlrd teńgege deıin ulǵaıtý týraly birneshe ret tapsyrma berilgenin aıtty. Alaıda 10 óńir áli kúnge deıin tapsyrmany oryndaǵan joq.
«Elimizde ónim kólemi bar. О́ndirýshiler kelisimshart jasaýǵa daıyn. Biraq 26,3 mlrd teńge ıgerilmeı, áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardyń shottarynda jatyr. Ákimdikter qyrkúıek aıynyń sońyna deıin «aınalym shemasyn» tıisti kórsetkishke jetkizip, qarjylandyrýdy qamtamasyz etsin», dedi Úkimet basshysy.
Sondaı-aq Á.Smaıylov saýda ústemesin baqylaýdyń formaldy bolýyna jáne deldaldyq tizbekterdi tekserý jónindegi óńirlik komıssııalardyń tıimsiz jumysyna nazar aýdardy. «Basy artyq deldaldardy anyqtaý jumystary nazardan tys qaldy. Nátıjesinde, kereksiz deldaldar kóbeıip, baǵanyń toqtaýsyz ósip bara jatqanyn kórip otyrmyz», dedi Premer-Mınıstr.
Saýda mınıstrligi baǵany tejeý jumystarynyń nátıjesine baılanysty ákimdikterdiń reıtıngin jasaǵan bolatyn. Bul reıtıngke sáıkes kósh sońynda 2 óńir – Túrkistan jáne Batys Qazaqstan oblystary qalyp otyr. Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, bul óńirlerde ne bólshek saýda, ne kóterme saýda naryǵy baqylanbaıdy, aýyl sharýashylyǵy ónimderin tikeleı jetkizý boıynsha jumys durys jolǵa qoıylmaǵan. Atalǵan faktiler barlyq óńirlerge tán.
Premer-Mınıstr Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń jumysyna, onyń ishinde, eldi qantpen qamtamasyz etýge jeke toqtaldy.
«Mınıstrliktiń jumysy jetkiliksiz. Kvota bólý ishki naryqty turaqtandyra almady, óıtkeni tıisti deńgeıdegi uıymdastyrý men taldaý bolǵan joq. Buǵan qosa vedomstvo basshylyǵynyń sheshim qabyldaýdaǵy jaıbasarlyǵy da áser etti. Elde dúrligý oryn aldy», dedi Á.Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, AShM tarapynan ákimdikter men uıymdardyń tıisti ónimderdi jetkizýge ýaqytyly kelisimsharttar jasaý jumysy durys úılestirilmeı otyr. О́ńirlerdegi turaqtandyrý qorlaryn ýaqytyly tolyqtyrý jumystaryn baqylaý da álsiz.
«Jumysqa atústi qaraý nemese oryndamaý jalǵasa beretin bolsa, óńirler men mınıstrlikter boıynsha kadrlyq sheshimder qabyldaımyz», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy ishki naryqty janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý máselesin talqylaý barysynda ortalyq memlekettik organdar men uıymdardyń jáne óńirlerdiń arasynda ózara úılesimdi jumystyń bolmaýynan kúrdeli ahýal oryn alyp otyrǵanyn málimdedi. Atap aıtqanda, Energetıka mınıstrligi men «QazMunaıGaz» tarapynan logıstıka, munaı óńdeý zaýyttarynan ónim jóneltý, óńirlerge qajetti munaı ónimderiniń kólemi boıynsha naqty úılesimdilik joq. Sonymen qatar «Qazaqstan temir joly» kompanııasy munaı óńdeý zaýyttaryna sısternalardy ýaqytyly jetkizbegen jáne munaı ónimderin óńirlerge tasymaldaý úshin vagondardy berý kestelerin túzetpegen.
«Tyıym salynǵanyna qaramastan, benzın men dızel otyny basqa taýarlar retinde syrtqa shyǵarylyp otyrǵan. Mysaly, peshke arnalǵan otyn eksporty 11 ese ósken. Demek Energetıka mınıstrligi buǵan tıisinshe baqylaý júrgizbegen», dedi Á.Smaıylov.
Premer-Mınıstr «QazMunaıGaz» kompanııasynyń salǵyrttyǵynan jer qoınaýyn paıdalanýshylar bolyp tabylmaıtyn jeke kompanııalar munaı óńdeý zaýyttarynda munaı óńdep, keıin ol joǵary baǵamen satylyp otyrǵanyn aıtty.
Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, óńirlerdegi jeńildikti janar-jaǵarmaı operatorlaryna qoıylatyn biliktilik talaptary men olardy aıqyndaý tetigi joq, bul belgili bir kompanııalarǵa «artyqshylyq berilýine» jaǵdaı jasaıdy. Buǵan qosa Energetıka mınıstrligi jeńildikti janarmaıdyń shekti qunyn belgilemegen. Sondyqtan baǵa operatordyń qalaýy boıynsha qoıylady.
Atalǵan faktilerdiń barlyǵy óńirlerde dızel otynynyń jasandy tapshylyǵyna jáne baǵanyń kúrt ósýine ákep soqty. Úkimet basshysy ýaqytyly sharalardy qoldanbaǵany úshin Energetıka mınıstrligi, «QazMunaıGaz», Petrosun JShS jáne AMО́Z laýazymdy tulǵalaryna qatań sógis jarııalanǵanyn atap ótti.
Á.Smaıylov basy artyq deldaldar bolmaýy úshin marjanyń shekti somasy men sońǵy qunyn belgileı otyryp, aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerin jeńildikti janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý máselelerin normatıvtik turǵydan retteýdi tapsyrdy. «Aýdandar men shalǵaı eldi mekenderde janarmaı quıý stansalary bar kompanııalarǵa basymdyq berilýi tıis», dedi ol.
Sonymen qatar Premer-Mınıstr janarmaıdyń munaı óńdeý zaýyttarynan óńirlerdegi saqtaý oryndary men janarmaı quıý stansalaryna deıingi ońtaıly logıstıkasyn qamtamasyz etýdi, egin egý jáne jınaý naýqany kezinde janar-jaǵarmaı tasymaldaý úshin temirjol tarıfterin tómendetý máselesin qaraýdy, sondaı-aq baǵanyń negizsiz ósýine jáne munaı ónimderiniń syrtqa tasymaldanýyna jol bermeý úshin munaı bazalary men usaq janarmaı quıý stansalaryna baqylaý jasaý jónindegi óńirlik komıssııalar qurýdy tapsyrdy.
Premer-Mınıstr óńirlerdi kómirmen qamtamasyz etý boıynsha jergilikti jerlerde bólshek saýda baǵasynyń negizsiz ósýine jol bermeý máselesin aldyn ala pysyqtaýdy jáne qatty otyndy shalǵaı aýdandarǵa josparly túrde jetkizý boıynsha shuǵyl sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.