Eldik úni

Joǵary Sot Keńesi Tóraǵasynyń oı-tolǵamdary týraly Halyq, el-jurt bolyp qalaıtyndaı ádiletti sot bıligin qalyptastyrý ýaqyty kelip jetti. Al bılerdi kim qalyptastyrmaq? Mine, bizdiń de áńgimemizdiń tórkini osy bolmaq. Ata Zańymyzdyń talaby boıynsha endigi jerde ádil sýdıalar quramyn qalyptastyryp jatqan Joǵary Sot Keńesi qyzmeti. Al Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasy Bektas Beknazarov elimizdegi sot júıesiniń qazirgi jaı-kúıi týraly qanaǵattylyqpen de, maqtanyshpen de aıtýǵa bolady deıdi. Sonaý 2004 jyldan beri kún tártibinen túspeı kele jatqan bizdiń ótinishimiz qanaǵattandyrylyp, 2011 jyly Qazaqstannyń sot júıesi Búkilálemdik sýdıalar qaýymdastyǵynyń tolyqqandy múshesi bolyp qabyldandy. Bul óte mańyzdy oqıǵa ekeni belgili. Sebebi, Búkilálemdik sýdıalar qaýymdastyǵyna tolyqqandy múshe bolý úshin bizdiń memleketimizdegi sot júıesine qatysty zańdar dúnıejúzilik aldynǵy qatarly standarttarǵa sáıkestendirilýi qajet edi. Elbasy sot júıesiniń qurylymyn osy álemdik tanylǵan standarttarǵa jetkizýge tapsyrma bergen. Al oǵan qalaı qol jetkizýge bolatyn edi? Ol úshin qandaı amaldar jasalynýy tıis-tuǵyn? Qaıtkende, qazaqstandyq sot júıesi álemdik tanylǵan qalyptar qataryna qosyla alady? Mine, osy máselelerdi sheshýdiń bir túıini, ıaǵnı tyǵyryqtan shyǵýdyń joly Joǵary Sot Keńesiniń de enshisinde boldy. Bul úshin eń aldymen, sýdıalardyń táýelsizdigin shynaıy qamtamasyz etý jáne kadr máselesin tııanaqty sheshý qajet edi. Joǵary Sot Keńesi týraly zańnyń babynda kórsetilgen negizgi talap – sýdıalardyń táýelsizdigin qamtamasyz etý. Demek, sýdıalar Qazaqstannyń Ata Zańy qaǵıdalaryna súıene otyryp, sot isterimen qandaı da bir sheshimdi qabyldaý kezinde eshbir basqa memlekettik qurylymdarǵa, organdarǵa táýeldi bolmaı, olar jalpy memleket tarapynan, Elbasy tarapynan tolyq qorǵaýda bolyp, jumys isteýi tıis. Al muny júzege asyrýdy qamtamasyz etý Joǵary Sot Keńesine júkteldi. «Muny bir deńiz. Ekinshiden, sot korpýsynyń jańa kadrlarmen tolyqtyrylýy óte mańyzdy. Buryn kadrlardy jınaqtaýda kim alqa tóraǵasy nemese kim sýdıa bolýy kerek degen máselelerdi negizinen oblystyq sot tóraǵalary ózi sheshetin. Kezinde osylaı qyzmet atqarylǵany belgili. Al endi qazirgi ýaqytta jańa memlekettik kadrlyq saıasatqa saı oblystyq, jergilikti sottardyń sýdıalaryn, oblystyq sot tóraǵalaryn, alqa tóraǵalaryn óz Jarlyǵymen Elbasy taǵaıyndaıtyn bolǵandyqtan, osy úmitkerdi taǵaıyndaýǵa daıarlaý, irikteý, jan-jaqty zerdelep baryp Elbasyna usynym keltirý Joǵary Sot Keńesiniń tikeleı atqaratyn jumysyna aınaldy. Negizgi baǵyt osy» deıdi Bektas Beknazarov.  2013 jyly Búkilálemdik sarapshylar uıymynyń zerttep zerdeleý arqyly bergen qorytyndysyna baılanysty Qazaqstan álemniń damyǵan elý memleketiniń qataryna endi. Al Qazaqstannyń sot júıesi 2011 jyly álemdegi 148 memleket ishinen 111 orynda bolsa, 2013 jylǵy qorytyndy boıynsha 88-shi orynǵa, ıaǵnı 23 kórsetkishke ilgerilep, jaqsy dárejege qol jet­ki­zildi. Bul Bektas Beknazarovtyń Joǵar­ǵy Sot Tóraǵasy bolyp turǵan kezinde atqarylǵan istiń bir parasy ǵana. Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasyn já­ne múshelerin Memleket basshysy óz Jar­lyǵymen taǵaıyndaıdy. Onyń mú­sheleri quramyna: Joǵarǵy Sot Tóraǵasy, Bas prokýror, Parlament Senaty men Májilisiniń sot jáne zańdylyq, quqyqtyq reformalar jónindegi komıtetteriniń tóraǵalary, úsh Joǵarǵy Sottyń sýdıasy, Advokattar odaǵynyń prezıdenti, Prezıdent Ákimshiliginiń quqyq salasyndaǵy bólim meńgerýshisi kiredi. Bul laýazymdy tulǵalar Keńeske túsken barlyq usynystardy, ıaǵnı Joǵarǵy Sot quramyna, oblystyq sottyń tóraǵalaryna, alqa tóraǵasyna kim taǵaıyndalýy kerek nemese jer­gilikti sottardyń tóraǵasy men sýdıasyna kim taǵaıyndalýǵa laıyqty degen máselelerdi sheship beredi. Jalpy, óziniń Konstıtýsııamyzda kórsetilgen naqty mindetin oryndaý úshin Joǵary Sot Keńesi elimizdiń sot júıesine kadrlardy tańdaýda Elbasyǵa usynys beretin memlekettik, konstıtýsııalyq organ bolyp tabylady. «Máselen, jaqynda ǵana Joǵary Sot Keńesiniń kezekti otyrysyn ótkizdik. Munda kadrlyq máseleler qaraldy. Onda Joǵarǵy Sottyń eki sýdıasyn otstavkaǵa jiberý máselesi jáne olardyń ornyna Joǵarǵy Sot Tóraǵasy usynǵan kandıdattardyń arasynan eki sýdıany tańdap, Elbasynyń atyna usynys keltirdik. Eger bul kandıdattardy Elbasy qoldaıtyn bolsa, onda Prezıdent bul isti odan ári jyljytyp, eki sýdıany saılaý týraly Parlament Senatyna usynys keltiredi. Parlament Senatynyń daýys berýimen álgi ekeýi Joǵarǵy Sottyń sýdıasy bolyp saılana alady. Sol sııaqty, Batys Qazaqstan oblystyq sot tóraǵalyǵyna birneshe adam balama retinde usynylǵan. Solardyń ishinen bireýin tańdap, Elbasynyń qaraýyna usyndyq. Budan basqa otyzǵa jýyq aýdandyq sottyń tóraǵalary kandıdatýralaryn, ıaǵnı Joǵarǵy Sottyń usynǵan úmitkerlerin elekten ótkizdik. 197 oryn aýdandyq sottardyń sýdıalaryna, 15 adam oblystyq sot sýdıalaryna taǵaıyndaýǵa konkýrs ótkizip, kandıdatýralardy iriktedik. Joǵary Sot Keńesi men Joǵarǵy Sottyń arasyndaǵy jumys: sýdıalyqqa daıyndaý, irikteý, oqytý, sýdıalardy qyzmetke taǵaıyndaý, qyzmetten bosatý, qyzmet etýine jaǵdaıyn jasaý, qyzmet barysynda joǵarylatý nemese tómendetý sekildi mańyzdy isterdiń sheshimin tabý. Demek, bul turǵydan alǵanda, Joǵary Sot Keńesi mańyzdy ról atqaryp otyr», deıdi Bektas Beknazarov. Iá, sýdıalar táýelsiz bolýy kerek dep jurttyń bári aıtady. Túrli pikirler de kóp. Sondyqtan osy sottardyń táýelsizdigin ornyqtyrýda kóp jumystar atqaryldy. Sonyń biri retinde, joǵaryda aıtylǵandaı, elimiz sot júıesiniń dárejesi halyqaralyq deńgeıde eki jarym jyl ishinde 23 kórsetkishke alǵa jyljydy dedik. Buǵan sheteldik sarapshylar úlken mańyz berip, nazar aýdarǵanda, bizde de árkim oılanýy tıis qoı, olar ne úshin mundaı mán berdi dep. Bul sot júıesinde oryn alyp jatqan qurylymdyq júıedegi tyń ózgeristerge saı berilgen joǵary baǵa. Mysaly, sottardyń isterdi qosymsha tergeýge nemese qaıta qaraýǵa qaıtarmaı, sol satydan ózderi naqty sheshim qabyldaý máselesi. Bul aıtýǵa ǵana ońaı. Buryn bir isti aıaqtaý jyldarǵa ulasatyn, qaıta-qaıta tergeý sharalary júrgiziletin qylmystyq ister bolatyn. Al qazir ondaı máseleler múldem azaıdy. О́ıtkeni, sotqa belgili bir is tústi me, mindetti túrde sheshimin tabýy kerek. Bul jáne birinshi satydaǵy sotta-aq sheshilýge tıis. Kináli me, sottalsyn. Kinásiz be, aqtalsyn. Bitti. Osyndaı syndarly talap qoıylǵandyqtan qazirgi tańda qosymsha tergeýge jiberý úrdisi barynsha azaıdy.  Bektas Ábdihanuly Joǵarǵy Sot Tóraǵasy kezinde osy zańnyń oryndalýyna tikeleı uıytqy boldy. Azamattyq ister de qaıta-qaıta qarala beretin. Taraptar ábden mezi bolatyn. Is sotqa tústi me, birinshi satydaǵy sotta bul máseleni joǵaryda aıtqanymyzdaı, sheshýi kerek. Bul sheshimge ekinshi tarap rıza emes pe, shaǵymyn beredi. Osyǵan baılanysty apellıasııalyq sottyń quzyreti keńeıtildi. Eger sheshim zańsyz ba, onda isti birinshi satydaǵy sotqa qaıta qaraýǵa joldaý joıylýy tıis. Eger sheshim durys bolmasa, onda apellıasııalyq alqa endi durys sheshim shyǵarý maqsatynda isti óz óndirisine qabyldap, ony tolyqtyryp qarap, zańdy sheshimdi ózi qabyldaýǵa mindetti boldy. Mine, osynyń negizinde qazir, apellıasııalyq sotta azamattyq isti qaıta qaraýǵa jiberý 1 paıyzǵa da jetpeıdi. О́ıtkeni, apellıasııalyq sot aldyńǵy sottyń isin ózi tolyqtyra qaraıdy da, onyń shyǵarǵan jańa sheshimi birden kúshine enedi. Sol sııaqty taǵy bir jańalyq, oblystyq sot tóraǵalary buryn is qaramaıtyn. Oblystyq sot tóraǵalary jalpy uıymdastyrý, basqarý isimen aınalysatyn. Mundaı jaǵdaıda oblystyq sot tóraǵasy prosessýaldyq fıgýra emes deıdi B. Beknazarov. Azamattyq jáne qylmystyq ister boıynsha apellıasııalyq alqalardyń óz tóraǵalary bar, bular alqa qyzmetin ózderi uıymdastyrady. Demek, sonda oblystyq sottyń tóraǵasy qandaı prosessýaldyq qyzmet atqarady degen suraq týyndaıtyn ol kezde. Ol shyntýaıtqa kelgende ákimshi ǵana bolatyn. Mine, osy tártip joıyldy. Kassasııalyq saty arqyly oblystyq sot tóraǵasynyń jaýapkershiligi, osy arqyly jalpy oblystyq sottardyń jaýapkershiligi arttyryldy. Sóıtip, isterdiń negizi kassasııalyq alqada qaralyp, oblystyń kóleminde aıaqtalatyn zań qabyldandy. Memleket basshysy Joldaýynda jalpy quqyq qorǵaý organdaryna, onyń ishinde sot júıesine joǵary talap qoıyp otyr. Elbasy Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezinde damyǵan álemdik elý eldiń qataryna sot júıesi de enýi kerektigin shegelep aıtty, sýdıalardyń sanyn 25 paıyzǵa kóbeıtýge tapsyrma berdi. Búginde bul tapsyrma oryndalýda. Ústimizdegi jylǵy birinshi sáýirden bas­tap sýdıalardyń shtattyq sany, ıaǵnı aýdandyq, qalalyq sýdıalardyń kólemi 250 adamǵa ulǵaıdy, kúzge qaraı taǵy da 200 adamǵa kóbeıedi. Al negizinde 450 adamdy birden sýdıa etip taǵaıyndaı salýǵa bolmaıdy ǵoı. Onyń arasynda árkimder ketip qalmasyna kim kepil. Demek, irikteý qajet. Naǵyz bılerdi tabý kerek. Qalaı? Bektas Beknazarov sońǵy úsh aıda respýblıkanyń toǵyz oblysyn aralap shyqty. Qazirgi kúni elimiz boıynsha bes myńǵa jýyq sýdıalyqqa úmitker bar eken. Olardyń barlyǵy qyzmetterine sáıkes tıisti tájirıbelik taǵylymdamadan, oblystyq sottyń taldaýynan ótken. Bylaı qarasańyz osy adamdardyń bári sýdıa bolýǵa laıyqty sekildi. Al shyn máninde bári laıyqty ma, joq pa, kim biledi? Ol úshin tekserý kerek qoı. Sodan Keńes múshelerimen aqyldasa kele, tóraǵa ózi oblystardy aralap, úmitkerlermen kezdesip, áńgimelesýi qajet degen sheshimge toqtalady. Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasy kandıdattarmen kezdesken kezde, olardyń maqsatyn, kásiptik deńgeıin, bilimin, biliktiligin, ıaǵnı bir sózben aıtqanda, úmitkerdiń boıynan tabylýǵa tıisti qasıetterdi baıqaıdy. Osy talaptardy anyqtaý arqyly bolashaqta sýdıa bolýǵa laıyqty jandar iriktelinip alynady. Osylaısha úlken jaýapkershilikpen Bektas Beknazarov «bulaq kórseń – kózin ash» degendeı, eldiń túkpir-túkpirinde buıyǵy jatqan talanttardy qolyna shyraq alyp izdeýge kirisip ketkeli de biraz boldy. Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasy mundaı saparǵa shyǵar aldynda, oblysta keminde eki apta buryn habar beriledi. Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasy qurǵan komıssııa toby sol óńirdegi úmitkerlermen kezdesý ótkizedi. Bul kezdesýde úmitkerge kóptegen suraqtar qoıylady. Eń bas­tysy, úmitker sýdıalyqqa ne úshin kelmek? Aldyna qandaı maqsat qoıyp otyr? Osyndaı suraqtarǵa jaýap alý barysynda kókiregi oıaý, kózi ashyq, zaman talabyna saı bilimi zor, nebir talantty jastardyń bar ekendigi ashyla, aıqyndala túsedi. Bul komıssııada ótkizilgen áńgimelesý aýdıo, beınetaspalarǵa jazylady. Mine, joǵaryda aıtylǵan bes myń úmitkerdiń ishinen 450 adamdy osylaısha tańdap, iriktep alý jumystary júrgizilýde. Munyń qorytyndysy Joǵary Sot Keńesiniń otyrysynda baıandalady, túpkilikti sheshim osynda qabyldanady. Jyl aıaǵyna deıin atalǵan 450 sýdıa qyzmetine kirisetin bolsa, sot júıesiniń júktemesi áldeqaıda jeńildeıdi degen senim bar. Eýropa elderinde ár júz myń adamǵa shaqqanda 30-40 sýdıadan keledi eken. Ýkraınada – 22, Reseıde – 24, Qytaıda – 14, al Qazaqstanda 13 sýdıadan keledi. Osy salystyrmaly kórsetkishterdi Bektas Beknazarov qabyldaýynda bolǵan kezde Elbasynyń nazaryna usyndy. Sóıtip, ol halyqqa qyzmet etetin sýdıalar isiniń sapasy artýy úshin irgeli isterdi júzege asyrý qajettigin naqty dáleldermen alǵa tartady. Eger endi osy 450 zańger sýdıa­lar qataryna qosylar bolsa, onda elimiz­de ár júz myń adamǵa shaqqanda 17 sýdıadan keledi dep kútilýde. Bul, joǵaryda aıtylǵandaı, Memleket basshysynyń adam quqyn qorǵaý men saqtaýdaǵy alǵa qoıyp otyrǵan talaptaryn oryndaý jolyndaǵy naqty qadam. Árıne, sýdıa óte saýatty bolýy kerek. Biraq qazir saýattylyqpen eshkimdi tanǵaldyra almaısyz. Tipti, keıbir úmitkerlerdiń bir emes tórt-bes joǵary oqý ornyn bitirgen tabaqtaı birneshe dıplomdary bar. Kandıdattyq dıssertasııasy barlar da júr ishinde. Al biraq ol adamnyń qanshalyqty taza, adal ekendigine kepildik bere alasyz ba? Olardyń keıbiri asa bilikti, saýatty bolǵandyqtan, ıaǵnı nebir qıturqy joldardy bilgendikten, sol bilimin óziniń jaǵdaıyna buryp paıdalanýy da múmkin ǵoı. Ondaı adamdardyń bar ekendigin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Rasynda memleket baryn salyp oqytyp, bar bilimdi boıyna jınaqtap bergen ol adamda negizi tazalyq, adaldyq, ádildik, adamgershilik sekildi asyl qasıetter qalyptaspaǵan bolsa, onda sol jıǵan sheberligin tek óz múddesin kózdeýge ǵana arnaýy da múmkin. Ondaı adamnan halyqqa, memleketke qandaı paıda bar? Al eger osyndaı adamnyń aqyl-parasatyn adaldyq, ádildik, adamgershilik quraıtyn bolsa, ol qııanatqa qarsy turyp, meni qorǵaıtyn zań bar, memleket bar, meni sýdıalyqqa taǵaıyndaǵan Elbasy bar dep, eshkimnen qaımyqpaı, árqashanda ádildik týyn joǵary ustasa, onda eldik úndi estirtken eldiń erine aınalady ǵoı. Prezıdenttiń de aıtatyny osy. Biraq bul, shyny kerek, qazirgi keıbir sýdıanyń qolynan kelmeıdi. Olar jaltaqtaıdy. Joǵarydaǵylar ne aıtady dep buǵady, myqtylar jaq qandaı qysym jasaıdy, ishkenimdi, jegenimdi jelkemnen shyǵarýy da múmkin dep kóleńkesinen qorqady. Mundaılar jáne biren-saran da emes. Mine, osy oraıda adal sýdıa bolatyn jandy anyqtaýǵa psıhologııalyq testileý kómekke keledi deıdi B. Beknazarov. Psıhologııalyq testileý kezinde adamnyń boıynan ótirik aıtý nemese shyndyqty aıta alý qasıetteri aıqyn ańǵarylady eken. Adam batyl ma, joq pa degen suraqtarǵa da jaýap alýǵa bolady. Bul psıhologııalyq testileýdiń bolashaq sýdıalarǵa arnalǵan jańa nusqasy qazirgi kúni daıyndyq ústinde. Eger ol jaqyn arada nátıjeli qoldanylar bolsa, onda rasynda, ádiletti bıler sany kóbeıeri sózsiz. Sýdıalardyń qaraıtyn sot isterine Joǵary Sot Keńesi baqylaý jasamaıdy. Al biraq sol isti qaraý kezinde sýdıa qatelik jiberse, onda onyń qyzmetinen ketý, ketpeý máselesin Joǵary Sot Keńesi sheshedi. B. Beknazarov osy qyzmetke taǵaıyndalǵaly beri eki úlken keńes ótkizdi. О́tken jylǵy jeltoqsan aıyndaǵy keńeste alty sýdıa máselesi qaraldy. Altaýy da qyzmetten bosatyldy. Jeti adam óz erkimen ketti. Budan keıingi ótken keńeste taǵy jeti sýdıany tártip buzǵany úshin qyzmetinen bosatý týraly Elbasy aldyna usynys qoıyldy. Árıne, munyń ishinde sýdıalardy qylmystyq jaýapqa tartý tek Joǵary Sot Keńesiniń kelisimi arqyly beriledi. Bas prokýrordyń usynysy Joǵary Sot Keńesinde qaralady, eger kelisim berilse, onda, sýdıanyń ústinen qylmystyq is te qozǵalady. Jasóspirimder sotynyń arqasynda ómirinde jastyqpen bilmeı qylmys jasaǵandardy túrmege otyrǵyzý azaıdy. 2011 jyly Bektas Beknazarov osy júıeni engizýge muryndyq boldy. Ol qosymsha 40 sýdıalyq shtat suraǵan. Sol kezde Úkimet basshysy Kárim Másimov bolatyn. Sonda Joǵarǵy Sottyń Tóraǵasy Bektas Beknazarov Premer-Mınıstrge kelip, bir proseske qatysýyn, sóıtip, isti óz kózimen kórip, jaǵdaıdy tula boıymen sezinýin ótinedi. Prosesti tyńdap, sottyń ereksheligin kórińiz, deıdi. Sonda Kárim Qajymqanuly qasyna birneshe mınıstrdi ertip, Astanadaǵy sot prosesine qatysady. Sotta adam tonaǵan eki jas balanyń qylmystyq isi qaralady. Osy prosesten keıin Kárim Másimov: «Bektas Ábdihanuly, mundaı sot úshin eshqandaı qarjy tapshy emes», degen eken. Sóıtip,Úkimettiń qoldaýy arqasynda Elbasynyń Jarlyǵymen bul júıe búkil respýblıka boıynsha engizilgen. B. Beknazarov osylaısha jasóspirimder sotyn qalyptastyrǵan. Qazirgi tańda sýdıalarǵa jumys isteý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Olardyń otyratyn ǵımarattary eń sońǵy úlgimen, zamanaýı tehnıkalarmen jabdyqtalǵan, ásem bezendirilgen, ádemi árlengen. Sýdıalar jan-jaqty qorǵalǵan jáne eshkimge táýeldi emes. Demek, sýdıada ózgelerden qaımyǵatyndaı esh sebep joq. Biraq ár sýdıa óziniń ar-uıatynyń aldynda qorqýy kerek. Uıattan, qoǵamdyq pikirden qorqýy qajet. Paramen ustalyp, sottalyp, túrmeden aman-esen shyǵyp jatqan sýdıalar da bar. Basqa jumysqa ornalasyp, túk bolmaǵandaı burynǵy kúıin jalǵastyryp jatqany da barshylyq. Tipti, jazasyn ótep shyqqan soń bıznes­pen aınalysyp, sýdıa bolyp qanshama ýaqytymdy bosqa ótkizgenmin dep ókinish bildirgenderi de bar kórinedi. «Elge baı qut emes, bı qut» degen qanatty sóz bar halqymyzda. Elbasy Bektas Beknazarovty Joǵary Sot Keńesi tóraǵalyǵyna taǵaıyndaǵanda: «Sot kadrlary úshin sen jaýaptysyń!» dep úlken senim artqan. Demek, Elbasynyń aldyndaǵy osy jaýapkershilikti aqtaý úshin ne isteý kerek? Keıde qarapaıym bir isti teksergen bastapqy qýdalaý organdary qandaı qaýly shyǵaryp ákeledi, sýdıalar da kóbine solardyń derek-dálelderine súıenip, úkim shyǵarady. Sondyqtan da bolar, bizdiń elde aqtaý deńgeıi óte tómen. Al damyǵan elderde aqtaý úkiminiń deńgeıi 30 paıyzǵa jetedi. Endeshe, sýdıalar istiń aq-qarasyn alǵashqy tergeý organdarynyń dálelderine ǵana súıenip shyǵara salmaı, óziniń zańgerlik bilimi men sýdıalyq qasıetine súıengeni durys. Mine, Bektas Beknazarov bolashaq sýdıalardyń osy talap deńgeıinen kórinýi úshin baryn salyp qyzmet etýde. «Meniń maqsatym – Elbasynyń senimin aqtaý. Joǵary Sot Keńesi tańdaǵan sýdıa ádil sheshim shyǵaryp otyrsa, men úshin sodan artyq qurmet joq. Al sýdıanyń ádiletti sheshim shyǵarǵanyna eshteńe jetpeıdi! Men ózim kezinde qanshama aýyr isterdi qaradym. Birneshe adamǵa óte aýyr úkimder de shyǵardym, birde-bireýi ózgergen joq, bári kúshinde qaldy. Úkimder zańǵa saı durys boldy. Men úshin Sýdıa – qyzmettiń tóresi. Sondyqtan árbir sýdıa basyndaǵy baǵyn baǵalaı da, qasterleı de, syılaı da bilýge tıis. Sýdıa degen qurmetti ataqty abyroımen alyp júrý – úlken erlik. О́ıtkeni, Elbasy qadap aıtqandaı, bılik aıtý – ońaı, bilip aıtý – qıyn», deıdi B.Beknazarov. – Qıyndyǵy da mol, jaýapkershiligi de joǵary, erekshe parasattylyqty talap etetin osyndaı kúrdeli qyzmetti abyroımen atqaryp, el qurmetinde júrgen sýdıalar respýblıkamyzda jetkilikti. Sondyqtan sot júıesi árqashanda qazaqstandyqtardyń seniminde bola alady, – deıdi Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasy Bektas Beknazarov. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».