Barshaǵa aıan, elimizde 2010 jyldyń 1 qańtarynan densaýlyq saqtaý salasynda Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi (BUDSJ) engizildi. Onda árbir qazaqstandyqqa turǵan jerinde táýelsiz emdeý ornyn jáne emdeýshi dárigerdi tańdaý quqyǵy berilgen. Iаǵnı, emdelýshige joǵary sapaly dárigerlik kómek, em alýyna múmkindik týdy. Mine, osy júıe oftalmologııa salasynda qalaı júzege asyrylýda? Osy rette «Qurmet Belgisi» ordendi Qazaq kóz aýrýlary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory, QR UǴA korrespondent-múshesi, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Tursynkúl BOTABEKOVAǴA jolyǵyp, suhbattasqan edik.
– Búgingi tańda halyqtyń densaýlyq kórsetkishteri, onyń ishinde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy, aýrý deńgeıi, t.b. ólshemder ár eldiń órkenıettiligi deńgeıin kórsetetin faktordyń biri. 2010 jyldan Qazaqstanda engizilgen BUDSJ-medısına qyzmetiniń sapasyna, dárigerdiń kásibıligine, turǵyndardyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligine múlde jańa kózqaras ákeldi. Onda myna qaǵıdalar negizge alynǵan: naýqastyń medısına uıymyn jáne dárigerdi erkin tańdaýy; medısınalyq qyzmet kórsetýde básekelestik ortany qalyptastyrý; kórsetiletin medısınalyq kómektiń ashyqtyǵy; densaýlyq saqtaý júıesiniń qorytyndy nátıjege baǵyty. Iаǵnı, tańdalǵan bul júıe – der kezinde qoljetimdi jáne eń bastysy, kásibı medısınalyq kómek kórsetýdi qamtamasyz etedi.
Sondaı-aq, Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda bastapqy medıko-sanıtarlyq kómek uıymdarynyń (BMSK) damýyna nazar aýdarý qajettigi basa aıtyldy. Ol degenimiz ne? Iаǵnı, syrqattanǵan jaǵdaıda birinshi kezekte kimge qaralamyz? Árıne, aldymen densaýlyq saqtaýdyń ambýlatorlyq uıymdary: emhana, dıagnostıkalyq ortalyqtar, t.b. baramyz. Búgingi tańda osy medısınalyq qyzmet býynyn jetildirý men damýyna barlyq jaǵdaı jasalýy tıis. Máselen, elimizdegi oftalmologııalyq kómekke keleıik. QazKAǴZI – respýblıkadaǵy barlyq oftalmologııalyq qyzmettiń úılestirýshisi bolyp tabylady. Búginde atalmysh baǵytta kóptegen jumystar atqarylýda. Emhanalyq oftalmologtarǵa eldegi azamattardyń 90 paıyzy qaralady. Mamandardyń kásibıligi, erte dıagnostıka jáne syrqattyń anyqtalýy, túrli kóz aýrýlarynyń durys jáne der kezinde emdelýi, olardyń kórýge degen boljamy jáne nátıjesi, tolyq jáne sapaly ómiriniń mánine baılanysty. Máselen, bilinbeı júrip qaıtymsyz soqyrlyqqa aparyp soǵatyn aýrýdyń biri - glaýkoma. «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde 2011 jyldyń sáýirinen respýblıkanyń 12 aımaǵynda zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan arnaıy glaýkoma kabınetteri ashyldy. Osy rette Úkimettiń qoldaýymen jáne emhanalyq oftalmologtardyń kúshimen glaýkomamen aýyratyn 15 myńnan astam adamnyń dıagnozy der kezinde anyqtaldy. Bul degenińiz, osynshama adamnyń janaryn saqtap qalyp, zaǵıptyqta ómir súrmeýine múmkinshilik týdyrdy degen sóz. Iаǵnı, naýqas adamnyń jazylý nemese kórý qabiletin saqtaý múmkindigi, saýyqtyrý sharalaryn ótkizý oftalmolog maman dárigerine táýeldi bolyp keledi.
– Tursynkúl Kópjasarqyzy, elimizde osy saladaǵy mamandar máselesi, olardyń biliktiligi qanshalyqty sheshilgen?
– Medısınalyq járdemniń eń basym bóligi bastapqy medıko-sanıtarlyq kómek deńgeıinde kórsetiletin bolǵandyqtan, ol jerde erekshe daıyndalǵan mamandar jumys isteýi kerek. Sebebi, ǴZI-de kórsetiletin joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómekten keıin, naýqastyń ári qaraı em-domyn jalǵastyrý, ońaltý kezeńderin júrgizý emhana dárigerlerine tıesili. Biraq, qazirgi ýaqytta naýqastar múmkindigi kelse ota jasaǵan dárigerge kóringileri keledi. Menińshe, medısınalyq kómektiń ár deńgeıindegi dárigerlerdiń naqty mindetteri, ıaǵnı algorıtm bolýy tıis. Árıne, ol úshin BMSK dárigerleriniń kásibı bilimdiligi joǵary bolǵany qajet, sebebi, tuıyqtalǵan sheńber boıynsha naýqas qaıtadan emhana oftalmologyna aınalyp keledi.
Bizdiń ǵylymı-zertteý ınstıtýty osy maqsatty júzege asyrýda oftalmolog-dárigerlerdiń biliktiligin arttyrýda sıkldar, sheberlik-synyptaryn, oqytý semınarlaryn, teledárister men telekeńesterdi turaqty ótkizip, óz úlesterin qosýda. Elimizde 1000-nan astam oftalmolog maman bolsa, olardyń 200-den astamy jyl saıyn ınstıtýt bazasynda kásibı bilikterin arttyrady. Sonymen qatar, ǴZI-diń joǵary mamandandyrylǵan dárigerleri el aımaqtaryna baryp, sheberlik-synyptaryn ótkizip, jańa tehnologııalardy engizýde. Jetekshi mamandar aýrýhana, emhana dárigerleri úshin ádistemelik nusqaýlyqtar men usynystar, kóz aýrýlarynyń túrleri boıynsha aqparattyq paraqtar daıyndaıdy.
BUDSJ respýblıkalyq ortalyqtardy eseptemegende eń sońǵy úlgidegi zamanaýı tehnologııalardyń oblystyq transfertine múmkindik berip tur. Máselen, ǴZI úzdik qyzmetkerleri shetel klınıkalaryna baryp, jańa tehnologııalardy úırenip, úlken tájirıbe jınaqtap, ári qaraı elimizdiń aımaqtarynda qyzmet isteıtin jergilikti dárigerlerdi de oqytýda. Osydan 7-8 jyl buryn, jıi kezdesetin kózge aq túskende ýltradybys arqyly alyp tastaıtyn – kataraktanyń fakoemýlsıfıkasııasy dep atalatyn ota Qazaqstanda alǵash tek bizdiń ınstıtýtta jasaldy. Bul tehnologııa, otadan keıingi kezeńdi edáýir qysqartyp, kórý qabiletiniń tez qalpyna kelýin, naýqastyń qalypty ómirge tez beıimdelýine múmkindik beredi. Sońǵy jyldary bilikti hırýrgterdiń kúshimen atalmysh ota elimizdiń ár oblysynda engizilip, joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek qarapaıym halyqqa jaqyndady.
BUDJ-niń taǵy da bir jańalyǵy – buryn stasıonardaǵy naýqastar 3 aptaǵa deıin emdelse, jańa tehnologııalardy qoldanýdyń nátıjesinde 3-5 kúnde aıyǵyp shyǵady. Al, naýqastardyń 30 paıyzy kúndizgi stasıonarda emdeledi. Demek, naýqas aýrýhanada jatpaı, em-domyn alǵan soń úıine qaıtýyna bolady. Ekinshiden, dıfferensıaldy eńbekaqy, ıaǵnı, jańa tehnologııany meńgergen mamannyń jalaqysy kóbeıdi.
Búginde ınstıtýtta álemdegi eń ozyq tehnologııalardyń bári engizilgen. Árıne, aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdep, múmkindik bolsa syrqattyń aldyn alý, erte anyqtaý sharalaryn ótkizse, kórýge degen boljamy qolaılyraq bolady.
Áńgimelesken
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».