Elektrondy saýda problemasy qalaı sheshiledi?

«Atalǵan kezeńdegi elektron­dy saýda úlesi 8,7 paıyz bol­dy. 2021 jyly elektrondy saý­da naryǵynyń kólemi 1,3 trln teńgege jetken edi. 2021 jyl­dyń qorytyndysy bo­ıynsha ból­shek saýda naryǵynyń kólemi 13,5 trln teńge bolyp, sonyń quramyndaǵy e-commerce úlesi 9,6 paıyzdy qurady. Osylaısha, bıyl qańtar-shildede onyń úlesi tómendedi», dedi vıse-mınıstr.

Sońǵy eki jyl sıfrly úde­ris­terdi aıtarlyqtaı jedel­det­ti. Sıfrly qyzmetter azamattar úshin burynǵydan da je­ńil ári qoljetimdi bola tústi. Úde­ris aıasynda elektrondy saýda-sattyq óte tez damydy. So­ǵan qaramastan bıyl onlaın saýda úlesi tómendep otyr. Buǵan aza­mat­tardyń ınternet ıgi­li­gin paıdalanbaýy da sebep. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 76,6 paıyz ınternet paıdalanýshysy elektrondy saýda jasaýǵa qajettilik týyn­damaǵanyn alǵa tartqan. Paı­dalanýshylardyń 17 paıyzy dúkenderge ózi baryp, taýarlar­dy ustap kórip satyp al­ǵan­ǵa eshteńe jetpeıtinin aıtypty. 4,3 paıyz paıdalanýshynyń ın­ternet qoldanýda tájirıbesi joq bolsa, 2 paıyzy taýardy alýǵa jáne qaıtaryp alý prosesine senim bildirmeıdi. Sondaı-aq birqatar klıent tólem qaýipsizdigine jáne taýardy jet­ki­zip berý qaýipsizdigine alań­dap, bul jańashyldyqty qajet etpeıdi.

Azamattar tarapynan týyndap otyrǵan senimsizdiktiń negizi de joq emes. Muny vıse-mınıs­tr­diń ózi de rastaıdy.

«Adamdar negizinen taýardy qaıtarý prosesiniń tym uzaq­qa sozylyp ketetinine, taýar­dyń sıpat­ta­maǵa saı kel­me­ýine shaǵym­da­nyp jatady. Eger álemdik marketpleıster qaıtarymdy úsh kún ishinde bank kartasyna jiberse, reseılikter 90 kúnge deıin tejeıdi. Kóp jaǵdaıda bul aqpan aıynan beri bastalǵan ahýalǵa baılanys­ty» deıdi.

Onyń aıtýynsha, taǵy bir problema – EAEO tártibine sáıkes sheteldik marketpleıster ózderiniń kepilzat qoımasyn Qazaqstanda sala almaıdy.

– Men kóptegen servısti sy­nap, shetelden tapsyrys bere­min. Sonda baıqaǵanym – Q­y­taı saıtynan kelý­ge tıis sálem­deme Latvııadaǵy qoı­ma­dan áke­linedi. Ne bolmasa basqa elden. Qy­taı­dyń bizben she­ka­ra­las el ekenine qaramastan, taýar bas­qa eldegi qoımadan kelip jatady. Sheteldik satýshylar úshin áıgili ta­ýarlardy kóterme nusqamen Qa­zaq­stanǵa alyp kelý tıimdi bolar edi. Bul jerden Reseıdiń keıbir qalalaryna, Ortalyq Azııaǵa aparý úshin qolaıly lo­gıs­tıka bar. Alaıda bizdiń zań­namaǵa sáıkes shetelden áke­lin­gen taýarǵa kedendik baj sa­lyǵy salynýǵa tıis. Onlaın-saýda jasaýshylar úshin mundaı salyq tóleý tıimsiz. Biraz el bul prob­le­many sheship, keden zańnamasyn qaıta jazdy. Endi olarda Aliexpress, Amazon sekildi iri gıganttardyń qoımalary paıda bolyp jatyr. Qazaqstan da osy baǵytta jumys istep jatyr», deıdi Á.Janasova.

Onyń sózine qaraǵanda, qa­jet­ti zańnamaǵa ózgeris engizý ju­mys­tary júrip jatyr. Biraq prosedýra bir jylǵa so­zylýy múmkin. Osy rette mı­nıs­trlik «Qazposhta», DHL jáne FedEX bazasynda bond-qoı­ma­lar qurylysynyń qanat­qaq­ty jobasyn bastaý týraly sheshim qabyldaǵan. Mundaı qoı­malardyń qoldanysqa berilýi qa­zaq­s­tandyqtar jáne óńir­degi basqa da elder úshin taýar jet­kizý merzimin áldeqaıda je­ńil­­det­pek. Marketpleıster atalǵan qoı­malarda taýarlardy keden­dik rá­sim­deýsiz saqtaı alady. Qazir tańdap alynǵan operatorlar eldiń keden qyzmetimen ıntegrasııa rásim­derin bastap ketken. Eger bári sátti ótke­rilse, qanatqaqty joba jyl so­ńy­na de­ıin tolyq rejimde jumys isteı bastaıdy.

Sarapshynyń esepteýinshe, qazir elimizdegi elektrondy kommersııa úlesi búkil naryqtyń 11 paıyzyn alady. Bul Reseıdegi kórsetkishten de joǵary. AQSh naryǵyndaǵy e-commerce úlesi 26 paıyz bolsa, Ulybrıtanııada 30 paıyzǵa taqaý, al Qytaıda 30-dan da joǵary. Ozon Marketplace bas dırektory Móldir Rysa­lıe­vanyń sózine súıen­sek, Qazaqstandaǵy elektrondy saýda úlesi 2025 jylǵa taman 20 paıyzǵa jaqyndaıdy.

«Bul rette oflaınmen qatar dı­jıtaldaǵy logıstıkalyq ın­fra­qu­ry­lymdy da damytý óte ma­ńyzdy», dedi ol elordada ótken e-commerce day forýmynda sóı­legen sózinde.

e-Bay Central Asia hub jetek­shi konsýltanty Fabıana Sta­she­lına Qazaqstandaǵy onlaın-saýda naryǵynda kúshti oıynshy­lar jı­naqtalyp jatqanyn jetkizdi. Ol bul turǵyda Orta­lyq Azııa men Qa­zaqstan onlaın saýda plat­for­ma­la­rynyń shetel­dik qol­daný­shy­lary tarapynan úlken qyzy­ǵý­shy­lyq týdyratynyn aıtty.

Forbes basylymynyń jazýynsha, elektrondy saýda álemde úlken suranysqa ıe. 2021 jyly jahandyq naryq kólemi 4,9 trln teńgege jetken. Statista boljamy boıynsha, 2025 jylǵa taman álemdik e-com naryǵy 7,3 trln teńge mejesin ba­ǵyndyrady.

«Saqtalyp otyrǵan belsendi ten­densııanyń biri – market­p­leıs­terdiń kóbeıýi. Amazon, e-Bay jáne AliExpress sııaqty market­pleıs­terdiń satylymy ár jyl saıyn tu­raqty ósýde jáne bul kate­­go­rııa­ǵa álemdik elektrondy kom­mer­sııanyń úshten ekisi (67 paıyz) tıesili. Mysaly, eMarketer deregi boıynsha, tek Amazon-nyń ózine búkil AQSh-taǵy onlaın-saýdanyń 41,4 paıyzy tıesili. Bir jaǵynan áleýmettik platformalar múm­kin­­­diginiń shekteýli ekenine qa­ra­mas­tan kompanııalardyń 20 pa­ıy­zy óz ónimderin TikTok jáne Instagram arqyly satqysy keledi», dep jazady basylym.