Berekeli bolashaqtyń qamy

Qazirgi qalyptasyp otyr­ǵan geosaıası jaǵdaı men jahan­dyq úderisterdiń shekten tys shıe­lenisip, jahandyq prosesterdiń dınamıkasy jedeldep, elimizdiń áleýmettik damýy qıyndyqtarǵa tap bolyp turǵan shaǵynda bul sheshimniń orny men máni taǵ­dyr­sheshti sıpat alary anyq. О́ıt­keni konstıtýsııalyq reforma aýqy­mynda iske asyrylmaq qo­ǵam­­dyq-saıası ózgerister tıisti zań­darmen naqtylanyp, zańna­malyq prosedýralar ótkizilýi shart. Konstıtýsııalyq refor­mada kózdelgen barlyq ınstıtý­sıonaldyq ózgerister jyl so­ńy­na deıin zańnamalyq turǵy­dan aıaqtalýy tıis. Prezıdent Q.Toqaev usy­nǵan bastamalar  bılikti monopolııalaý táýe­kel­de­rin aıtarlyqtaı tómendetip, saıası reformalardy naqty iske asyrýǵa kirisý úshin eski úlgi boıynsha saılanǵan bıliktiń ókildi or­gan­daryn jańartýǵa múmkindik beredi. Ol kelesi jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ótkizilip, Parlament pen máslıhattardyń qu­ramyn jańartyp, depýtat­tardyń jańa leginiń saıası sahnaǵa shyǵýyna múmkindik jasamaq. Konstıtýsııalyq reforma aıa­synda parlamentarızm damyp, oıynnyń ádil jáne ashyq ereje­leri bar saıası júıe qurylmaq. Saıası refor­malar barysynda saıası partııa­lar kóbeıedi jáne saıası básekelestik kúsheıedi. Nátı­je­sinde, bul ókildi organdardyń jumy­synyń tıimdiligi artpaq.

Ádiletti Qazaqstannyń qury­lysy endi ǵana qolǵa alynyp otyr­ǵandyqtan, bizdi kóptegen qıyndyqtar men tabandylyqty talap etetin óte jaýapty mindet­ter kútip tur. Aldymen saıası jań­ǵyrýdy ekonomıkadaǵy ózgeris­termen ushtastyryp, jańa eko­nomıkalyq saıasat qalyptastyrý kerek. О́ıtkeni munda qordalanǵan damýdyń shıkizatqa táýeldiligi, eńbek ónimdiligi men halyqtyń ál-aýqatynyń tómendigi sııaqty má­se­­leler áli de jeterlik.  Naqty sektorǵa bıýdjetten qyrýar qarjy bólinse de, ol qarajat­­tyń qaıtarymyna jáne kózge kóri­nerlik nátıje­niń mardymsyz­dyǵy men jem­qor­lyqtyń óris alýyna halyqtyń kóńili tol­maý­da. Densaýlyq saqtaý, bilim berý salasyndaǵy qyzmet kórse­tý­diń sapasy da búgingi kúnniń talap­taryna saı kelmeýde. Memle­kettik basqarý júıesindegi keleń­siz­dikter, bos sóz ben jalyndy uran­dar jurtty ábden mezi qyldy. Zań men tártip zaman tala­byna, eldegi júrip jatqan demo­kratııalyq úde­risterge ilese almaı otyr. Sot júıesi, kúshtik qu­rylymdar men quqyq qorǵaý or­gandarynyń qyz­meti de syn kótermeıdi. Endeshe osy túıtkilderdi sheshpek kerek.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Bul problemalardy eńserý úshin konstıtýsııalyq reformada qarastyrylyp, Ata Zańymyzda bekitilgen saıası baǵyt myzǵymas jáne ishki jáne syrtqy sıpattaǵy kez kelgen jaǵdaılarǵa qaramastan óz jalǵasyn tabýy shart. Ol úshin burynǵy Konstıtýsııa negizinde saılanyp, jańasha basqarýdyń moraldyq tustaryn eskere kele jáne memleket múddesin bárinen de joǵary qoıa otyryp, Prezıdent Q.Toqaev Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy túbegeıli jáne jan-jaqty reformalardy sátti júzege asyrý úshin halyqtyń jańa senim mandatyna ıe bolýdyń mańyzdylyǵyn jaqsy túsinedi. Sondyqtan ol óz ókilettilik merzimin qysqartyp, kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa barýǵa daıyn ekendigin málimdep, kúzde kezekten tys prezıdent saılaýyn ótkizýdi usyndy.

Q.Toqaev Ádiletti Qazaqstan ıdeıa­synyń túpki máni eldi izgi maqsatqa jumyldyrý men bere­keli birlikke baǵdarlaý ekendigin eskertti. Prezıdent álemde qalyp­tasyp otyrǵan geosaıası jaǵdaı­da reformalar men jańarý baǵ­daryn nyq ustaný ar­qyly olar­dyń qarqynyn saqtap, saıası má­se­lelerdiń bárin keıin­ge qaldyrmaı sheshýdi usyndy. Sonymen qatar ol basty mem­lekettik ınstıtýttardy keshendi túrde qaıta jańǵyrtyp, bılikti mo­nopolızasııalaý qaýpin boldyr­maı, turaqtylyqty nyǵaı­typ, qoǵamdyq qurylystyń qazaq­standyq úlgisin ornyqtyrýǵa basym­dyq bermek. Demek Q.Toqaev reforma jolyn tańdaý arqyly Qazaqstan halqyn jańa saıası dá­ýirge bastap,  jurtty jaqsylyqqa jumyldyryp otyr.

Japsarbaı QÝANYShEV,

qoǵam qaıratkeri