AITV-ınfeksııasy sozylmaly aýrýlar sanatyna ótkenine qaramastan, dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý júıesi men halyqaralyq uıymdardyń kúsh-jigeri jetpeı kele jatqan másele bar. Bul – AITV juqtyryp alǵan azamattardy qoǵamnyń alalaýy. О́kinishke qaraı, mundaı kózqarastyń qalyptasýyna aqparattandyrýdyń azdyǵy da áserin tıgizdi. Eger bul dert týraly qoǵam jan-jaqty aqparat alsa, AITV juqtyrǵandarǵa áleýmettik jelilerde býllıng jasalyp, ómirden túńildiretin jazbalar paıda bolmas edi.
Sondyqtan tıisti mekemelerge jumysty ári qaraı jalǵastyrýǵa týra keledi. El Úkimeti AITV-ınfeksııasynyń taralýyna jol bermeý amaldaryn júıeli túrde atqaryp otyrǵandyqtan, DDU baǵalaýy boıynsha elimizde bul juqpaly dert shoǵyrlanǵan satyda saqtalǵan. Elimizde AITV-ahýaldy 28 myńǵa jýyq adam esepte tur. Almaty qalasynda da AITV ınfeksııasynyń taralýy shoǵyrlanǵan satyda dep esepteledi.
Qazaqstanda IýNEIDS 95-95-95 strategııasy bar. Bul AITV ınfeksııasynyń aldyn alý, testileý, emdeý men kútimdi qamtamasyz etedi. 2021 jyly Qazaqstan AITV-ınfeksııasyna qatysty stıgma men kemsitýshiliktiń barlyq kózin joıý jónindegi Jahandyq seriktestik bastamasyna qosyldy. «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksi AITV-ahýaldy azamattardy áleýmettik jáne quqyqtyq turǵyda qorǵaýǵa kepildik beredi.
«Qazaqstan – zaıyrly memleket, sondyqtan kez kelgen keselge dýshar bolǵandarǵa qatysty kemsitýshilikke jol berilmeıdi. Jurttyń syrt aınalýynan qoryqqandyqtan da adamdar testileýden, emdelýden qorqady, ózgelermen qarym-qatynasyn shektep, ómirlik josparlaryn toqtatady. Sondyqtan AITV salasyndaǵy stıgma men kemsitýshilikpen kúresetin jáne IýNEIDS 95-95-95 strategııasyn iske asyratyn úkimettik emes uıymdarǵa, azamattyq belsendilerge qoldaý kórsetemiz», deıdi Qazaq dermatologııa jáne ınfeksııalyq aýrýlar ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Asylhan Ábishev.
Osy arada toqtala ketetin jaıt, atalǵan ortalyq 2022 jyldyń 8 aıynda RF azamattaryn qosa eseptegende, elimizge kóshi-qon leginiń ulǵaıýyna baılanysty AITV-ınfeksııasy boıynsha epıdemııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýy baıqalmaǵanyn málimdedi. Mamandardyń sózine súıensek, adam ımmýntapshylyǵy vırýsynyń COVID-19 sııaqty aýa tamshylarymen berilmeıtinin jáne kodeks boıynsha sheteldik azamattar, sonyń ishinde Reseı Federasııasynyń azamattary da AITV-ınfeksııasy úshin jasyryn nemese qupııa túrde tegin testileýden ótýi múmkin ekenin eskersek, karantın sharalaryn engizýdiń qajeti joq.
Jýyrda Almatyda AITV juqtyrý joldaryna qatysty jıyn ótken bolatyn. О́ıtkeni megapolıs AITV ınfeksııasynyń taralýy boıynsha respýblıkada altynshy orynda tur. JITS-tiń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres ortalyǵy bas dárigeriniń uıymdastyrý-ádistemelik jáne epıdemıologııalyq máseleleri jónindegi orynbasary Alfııa Denebaeva AITV ınfeksııasy taralýynyń eń joǵary statıstıkasy Pavlodar, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan men Qostanaı oblystarynda tirkelgenin, eń tómengi kórsetkish Qyzylorda oblysynda baıqalatynyn jetkizdi.
JITS-tiń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres ortalyǵy jyl saıyn Almaty turǵyndarynyń 16-17%-yn AITV-ǵa tekseredi, bul – shamamen 350 myńdaı laboratorııalyq zertteý.
Alfııa Denebaeva ınfeksııanyń taralý túrleri týraly aıta kele: «Sońǵy jyldary jalpy elde, onyń ishinde Almaty qalasynda da AITV-nyń jynystyq jolmen berilý jaǵdaılarynyń kóbeıgeni baıqaldy. 2013 jylǵy 63%-dan 2022 jyly 78,6%-ǵa deıin órshidi. Onyń ishinde Almaty qalasynda barlyq anyqtalǵan jaǵdaıdyń 16,8 paıyzy jynystyq (gomo) jolmen berilgen. Ineksııalyq esirtki qoldaný arqyly juqtyrý 15%-dy quraıdy», dep naqtylady.
Qazirgi ýaqytta elimizde em-dom dıagnoz qoıylǵannan keıin birden bastalady jáne tegin kórsetiledi. Bıylǵy 1 qyrkúıektegi derekterge sáıkes, Almaty qalalyq JITS ortalyǵynda 4 009 adam dıspanserlik esepte tur. Jyl saıynǵy ósim 10-11%-ǵa jetip otyr. Antıretrovırýstyq terapııany AITV-men ómir súretin 3 658 adam qabyldaıdy. Bul esepte turǵandardyń 91,2%-y. ART eminiń tıimdiligi 85%-dy quraıdy.
ALMATY