Úkimet

Indýstrııalandyrý isinde irkilis bolmaıdy Elimizde ekonomıkany alǵa bastyrý baǵytynda ıgilikti sharalardyń molynan jasalyp jatqandyǵy belgili. Bul turǵyda Úkimet barynsha kúsh-jigermen jumystar júrgizýde. El aldynda turǵan mańyzdy mindetter Úkimettiń otyrysynda talqylanyp, olardy júzege asyrý joldary jurtshylyqqa usynylýda. Sonyń biri jýyrda ótken Úkimet otyrysy edi. Osy basqosýdan keıin Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııa­lar mınıstri Áset Isekeshev, Aýyl sha­­rýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov, Qarjy vıse-mınıstri Be­­rik Sholpanqulov jáne «Báıterek» ult­tyq basqarýshy holdıngi» AQ-tyń bas­qarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaev BAQ ókilderine talqylanǵan máseleler jaıyn­da keńinen aıtyp bergen bolatyn. «Úkimet údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵyn maquldady. Memleket basshysy ony bekitkennen keıin Úkimet sharalardyń tyńǵylyqty josparyn qabyldaıtyn bolady», dedi Premer-Mınıstrdiń or­ynbasary – Indýstrııa jáne ja­­ńa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev. Ekinshi besjyldyqqa belgilengen jumystar tórt baǵyt boıynsha damytylmaq. Birinshisi – makro­ekonomıkalyq turaqtylyqty jáne qarjylyq bazanyń ósýin qamtamasyz etýi tıis shıkizattyq sektor. Ekinshisi – ósim sapasyn qamtamasyz etetin óńdeý ónerkásibi. Úshinshisi bolashaqta básekelestikti qamtamasyz etetin ınnovasııalyq sektor bolsa, tórtinshisi – adamdardy jumyspen qamtıtyn sektor. Osy besjyldyqta bıznestiń barynsha belsendi qatysýy nazarǵa alynǵan. Atap aıtqanda, Ulttyq kásipkerler palatasy baǵdarlamany ázirleýge de, ony júzege asyrýǵa da belsendi atsalyspaq. Ekinshi besjyldyqta memleket pen bıznes arasyndaǵy jaýapkershilikti barynsha shekteý usynylsa, memleket respýblıkalyq kartaǵa memleket tarapynan jol salý, sýbsıdııa berý syndy qandaı da bir mindettemelerdi ózine alatyn jobalardy ǵana qosatyn bolady. Mundaı ınvestorlarmen ınvestısııalyq kelisimshart jasa­lyp, memleket óz róli úshin jaýapker­shilik almaq. Al bıznes óz óniminiń, jobasynyń sapasy úshin jaýapty bolmaq. Avtomobıl jasaý salasynyń aldynda óndiris kólemin jylyna 37 myńnan 190 avtomobılge deıin, shekteýdi aǵymdaǵy 30 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin jáne eksportty 30 paıyzǵa deıin jetkizý mindeti tur. Árbir salanyń ózindik mańyzdy erekshe mindetteri men problemalary bar desek te, árbir salaǵa tehnıkalyq retteý­den bastap kadrlardy daıarlaý syndy qoldaýlardy qosa alǵanda, Úkimet tarapynan qarjylaı demeýshilik bolmaq. Budan ózge Úkimet zańdar men ózge de kótermeleý sharalary arqyly qoldaý kórsetpek. Indýstrııalandyrý baǵdar­lama­synyń ekinshi besjyldyǵyna 6,6 trıllıon teńge qajet eken. Bul jaıynda jıynda «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaev aıtyp ótti. Atalmysh holdıng memle­kettik baǵdarlamany júzege asyrýda negizgi qarjy agenti retinde aıqyndalǵan. Holdıng óz kezeginde ekinshi besjyldyqtyń qarjylyq kólemin ótken jyldyń kúzinde naqtylap qoıypty. «Sol kezderi ÚIID memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýdy jalpy baǵalaý aldaǵy besjyldyqqa belgilengen-tin. Búgin túrli talqylaýlardaǵy strategııada qarjylyq resýrstyń qajetti deńgeıi shamamen 6,6 trıllıon teńge kóleminde belgilendi», dedi ol. Holdıng basshysynyń aıtýynsha, bul qarjynyń barlyǵy birdeı memlekettik bıýdjetten alynbaıdy. Sondaı-aq ol memlekettik qoldaýǵa berilgen bir teńgemen memlekettik ınvestısııanyń arqasynda biz 3-3,3 teńge deńgeıinde jeke, sonymen qatar sheteldik qarjy tarta alamyz dep oılaımyn degen pikirin de bildirip ótti. Barlyq makroekonomıkalyq faktor­lardy eskere otyra, ÚIID baǵdarlamasy aıasynda nesıelendirýdiń basty quraly retinde uzaq merzimdi teńgelik nesıeleý týraly sheshim qabyldanǵan. Bul kásipkerlerge valıýtalyq qaterlerdiń aldyn alýǵa múmkindik berip qana qoımaı, olar úshin turaqtylyqty qamtamasyz etpek. Qazaqstannyń Damý banki nesıeleri jeti jyldan on jylǵa deıin beretin bolsa, Úkimet ekinshi besjyldyq aıasynda QDB-ny jáne onyń nesıelik qyzmetin qoldaý maqsatynda atalǵan bankti qarjylyq qoldaý, sondaı-aq syrtqy qaryzdardyń túrleri úshin kapıtal men kepildikter usynýdy qarastyryp otyr. «Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi «2015-2019 jyldarǵa arnalǵan Qazaq­stan Respýblıkasynda azyq-túlik óndirisin damytý» baǵdarlamasyn ázir­ledi. Baǵdarlama aıasynda atalǵan salada birqatar mańyzdy mindetter júzege asyrylmaq. Baǵdarlamany júzege asyrý nátıjesinde 2019 jyly azyq-túlik jáne qaıta óńdeý salasynyń negizgi kapıtalǵa ınvestısııa kólemi 97 mıllıard teńgege, azyq-túlik óndirisi kólemi 30 paıyzǵa, ıaǵnı 1271 mıllıard teńgege jáne azyq-túlik óndirisinde 68 myń adamǵa deıin jumysbastylyq deńgeıi ulǵaıyp, azyq-túlik óndirisiniń ımport kólemi 3 esege deıin tómendemek», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov. Atalǵan baǵdarlama sheńberinde aýyl sharýashylyǵy shıkizaty men qarjylyq qyzmetterge, sonymen birge kommýnaldyq jáne kólik qyzmetine, ydys jáne oraýyshtarǵa qoljetimdilikti ulǵaıtý mindetteri júzege asyrylmaq. Sondaı-aq otandyq azyq-túlik taýarlaryn satý keńistigin keńeıtýge jaǵdaı jasaý, tutyný mádenıetin damytý, kadrlardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaý, tehnıkalyq retteý, salyq salýdy jetildirý, eksport pen ımport saýdasyn retteý, taýar aınalymyn esepke alý men memlekettik basqarýdy ınstıtýttyq damytý da osy qatarda. Mınıstrliktiń quzyretine kire­tin máselelerdi sheshý úshin 2013 jyldyń aqpan aıynda qabyldanǵan «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasy sheńberinde jańa memlekettik quraldar qarastyrylǵan. Jalpy, 2013 jyly azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy shıkizatynyń qaıta óńdeý taýarlarynyń ishki saýda-sattyq aınalymy 4 250 mıllıon dollardy quraǵan. Statıstıka agenttiginiń málimetteri boıynsha, ótken jyly aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn qaıta óńdeý kásiporyndary respýblıkalyq ónerkásip óndirisiniń 5 paıyzyn, al qaıta óńdeý óndirisiniń 16,5 paıyzyn qamtyǵan. Azyq-túlik ónimderin óndirý qurylymyndaǵy negizgi úlesti astyqty qaıta óńdeý, nan jáne nan-toqash, etti qaıta óńdeý men jemis-kókónis jáne ózge de salalar alady. Sondaı-aq munymen birge jeke pozısııalar boıynsha ımporttyń qomaqty úlesi saqtalyp keledi. Byltyrǵy jyldyń qorytyndysyna sáıkes elimizge 3 mıllıard dollar somasynda azyq-túlik ónimderi ımporttalǵan. Ol negizinen kondıterlik buıymdar, sút ónimderi, qant, qus eti men jemis-kókónis konservilerinde kórinis tapqan. Importtyń úlken úlesiniń negizgi sebepteri otandyq taýar óniminiń ósý kóleminiń azdyǵyna, óndiristerdiń júktelýiniń tómendigine kelip saıady. Tehnıkalyq retteý salasyndaǵy máseleler, sonyń ishinde standarttardy saqtaýdy baqylaý, bilikti mamandardyń azdyǵy da qolbaılaý bolýda. Buǵan taýar-logıstıkalyq ınfraqurylymynyń damý deńgeıi men aınalymdaǵy qarajattyń qoljetimdiliginiń tómendigi, qural-jabdyqtardyń tozýy jáne jergilikti óndiristegi sapaly shıkizattyń azdyǵyn da qosýǵa bolady. Jalpy, adamzat úshin mańyzy zor aýyl sharýashylyǵyndaǵy mindetter, buıyrsa, bolashaqta atqarylýǵa tıis sharalar osyndaı baǵdarlamalar aıasynda júzege aspaq. 2014-2015 jyldary «Qordaı» (qazaq-qyrǵyz shekarasy), «Qonysbaev», «Qaplanbek» (qazaq-ózbek shekarasy), «Qaljat» (qazaq-qytaı shekarasy) keden beketterin qaıta salý men jańǵyrtý josparlanǵan. Bul jóninde Qarjy vıse-mınıstri Berik Sholpanqulov aıtty. Otyrysta taýarlardyń eksporty men ımportyn elektrondy deklarasııa­laý rásimin engizýge nazar aýdarylǵan. Elektrondy qaǵazsyz deklarasııalaý ınternet jelisi boıynsha rastaıtyn qujattardy usynbaı kedendik deklarasııany berý múmkindigin kózdeıdi. Bul kedendik resimdeý men kedendik baqylaý úderisin aıtarlyqtaı jeńildetip, shekaradaǵy ótkizý pýnktteriniń ótkizý qabiletterin arttyrmaq. Sondaı-aq otyrysta qaralǵan másele­ler arasynda veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq baqylaýdy keden organdaryna berý jáne shekara mańyndaǵy kóliktik-logıstıkalyq ortalyqtaryn qurý máseleleri sóz bolǵany da atap kórsetildi. «Keden organdaryna veterınarlyq-sanıtarlyq baqylaý fýnksııalary men Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly avtomobıl ótkizý pýnktterine ósimdikter karantıni boıynsha baqy­laýdy berý máseleleri boıynsha» zań jobasy osy máselelerdi kózdeıdi. Kedendik ákimshilendirýdi eleýli túrde jaqsartý maqsatynda kedendik ákimshilendirýdi jetildirý boıynsha jańa orta merzimdi jospar ázirleý jóninde usynys aıtylǵan. Josparda budan buryn bastalǵan is-sharalardy qısyndy turǵyda aıaqtaý, sondaı-aq, jańa segiz basymdyqty aıqyndaý kózdelgen. Mindetti aldyn ala aqparattandyrý men elektrondy deklarasııalaýdyń aqparattyq júıesin pysyqtaý jáne ıntegrasııa­laý jáne «E-lısenzııalaý» boıynsha bar máselelerdi sheshý de osy basymdyqtardyń qatarynda tursa, taýarlar shyǵarylǵannan keıin sertıfıkattaý qaǵıdatyn engizý men ótkizý pýnktterin ıntegrasııalanǵan keshender túrindegi kedendik baqylaýdyń jańa tehnıkalyq quraldarymen jaraqtandyrý da osy tizbede. «Batys Eýropa-Batys Qytaı» halyqaralyq avtojol ýchaskesinde jańartylǵan ótkizý pýnktiniń qurylysyn salý da joǵarydaǵy aıtylǵan basymdyqtar qatarynan oryn alyp otyr. Syrtqy shekaradaǵy ótkizý pýnkt­terin jańǵyrtý men jaraqtan­dyrý boıynsha is-sharalar belgilengen. Keden qyzmetiniń qazirgi ınfraqurylymyn jasaý sheńberinde ótken jyly «Maı­qapshaǵaı» keden beketiniń qurylysy men Qazaqstan-Qytaı sheka­ra­syndaǵy «Baqty» keden beketin qaıta jańǵyrtý jumystarynyń aıaqtalǵany da atap kórsetildi. Osylaısha, júıeli jumystar belgilengen mejeler boıynsha ilgeri basýda. Ábdirahman QYDYRBEK, «Egemen Qazaqstan».