«Bireýge bireý súıeý» deıdi halyq danalyǵy. Bul sóz áńgime etpek máselemizdiń mánin qysqa da nusqa dóp bildirýimen oıǵa oraldy. Qazirgi jahandaný zamanynda ekonomıkalyq qarym-qatynastardyń tyǵyz qabysyp, tutasýy sony talap qylýyn jurt jaqsy túsine bastaǵan jaı. Al munyń óz múddeleri men múmkindikterine jaqyndaý jolyn, ıaǵnı eýrazııalyq ıntegrasııa jolyn tańdaǵan Keden odaǵyna múshe elderdiń ejelden tamyrlas sharýashylyq baılanystardy tereńdetýge baǵyttalǵan jaǵymdy jaqtary, ásirese, Qaraǵandy oblysynda aıqyn baıqalyp otyr desek, buǵan naqty dáıekter az emestigin aıtýǵa bolady.
Sonyń birin alǵa tartqanda, birlesken «QazBelAZ» kásiporny aldymen aýyzǵa alynar edi. Budan tórt jyl buryn Elbasy tusaýyn kesip, isine sáttilik tilegen jańa úderistegi óndiristiń qýat-qabileti kúnnen-kúnge artýy bilinedi. Ataýy meńzep turǵandaı, munda belorýstyq áıgili «BelAZ» aýyr salmaqty júk kólikteriniń qosalqy bólshekteri, qural-saımandary jasalýmen birge tolyqtaı kúrdeli jóndeýden ótkiziledi. Osy jyldarda bul baǵytta atqarylǵan jumystar kólemi aqshaǵa shaqqanda 1 mlrd. teńgeni quraýy qadam quttylyǵyn bir aıǵaqtasa, sondaı-aq, keleshegi keń ekenin de kórsetip otyr.
Atap ótpeske bolmaıdy, bul ózi taý-ken ónerkásibi iri qurylymdary tileýinen shyqqandaı óndiris orny bola qaldy. О́ıtkeni, «Qazaqmys» korporasııasy, « Arselor MıttalTemirtaý» kompanııasy sekildi alyptardyń kenishterinde ken tasymaldaýǵa qoldanylatyn aldy – 220, sońy 45 tonnalyq «BelAZ»-dardyń birazy eskirip-tozyp, olardy qalpyna keltirýge múmkindik jete bermeıtin ýaqytta osyndaı kásiporynnyń qurylýy qajettigi qatty seziletin. Sol tilek iske asyp, qıyndyqty jeńildetti. Bul rette « Qazaqmys» korporosııasy» JShS jetkilikti ınvestısııa bólip, yntymaqtastyqqa yqpal etýin ataǵan oryndy.
Búginde oıdaǵy jumys yrǵaǵy qalyptasqan, kezektegi is-sharalar aıasy keńeıgen zaýyttyń kómegi «BelAZ» -dy qoldanýshylar bárine birdeı tıip júr. Atalǵan júk kóligine qosalqy bólshekter men jabdyqtar burynǵydaı aılap qútilip jatpaıdy, jóndelý úshin alysqa jóneltilmeıdi, jaqyn jerdiń ózinde tyndyrylady. Munyń syrtynda aldyn ala tapsyrysqa sáıkes ýaqytsha isten shyqqandardy qolma-qol kúrdeli jóndeýden ótkizetin arnaýly servıstik qyzmet kórsetý toptarynyń jumysy qolaıly jaǵdaıdy odan saıyn jaqsartty. Bular Balqash pen Jezqazǵannyń, Shubarkól men Qarajaldyń qaı kenishteri bolsyn buzylyp qalǵan «BelAZ»-darǵa tez «jan» bitire alady.
Aıta ketý kerek, bul Qazaqstan-Belarýs birlesken kásipornynyń aldaǵy úlken mindetterge arnalǵan keshendi jobalarynyń bastaýy ǵana deýge bolady. Al túpki maqsat tipti zor. Byltyr júk kóterimdiligi 45 tonnalyq túriniń alǵashqysy Qaraǵandynyń ózinde qurastyrylsa, «QazBelAZ» birlesken kásiporny» JShS bas dırektory Sergeı Potylısınniń aıtýynsha, onyń jylyna 30-33-in shyǵarýǵa múmkindik bar. Odan úlkenderi qurastyrylatyn ýaqyt ta taıaý. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tetigi iske qosylý jylynan jergilikti tutynýshylardyń bul alyp tehnıka kúshine degen suranysy birte-birte qanaǵattandyryla bastaıdy.
Jalpy alǵanda, oblystyń Belarýs Respýblıkasyndaǵy kásiporyndarmen baılanysty ornyqtyryp, nyǵaıtýynyń mysaly bir bul ǵana emes. Osy taraptaǵy yntymaqtastyq Mınsk traktor zaýytymen, «BelAgroservıs» birlestigimen, aýyl sharýashylyǵy salasynyń býyndarymen qol jetkizilgen kelisimder boıynsha jalǵasyn taýyp, damyp keledi. Máselen, temir nar jasaýshylar «Saryarqa» erkin ekonomıkalyq aımaǵynda taǵy bir birlesken kásiporyn jumysyn uıymdastyrýǵa kirisse, agrarshylar Abaı aýdanyndaǵy « Astro-Agro», « Shans» sharýa qojalyqtary kókónis, kartop ósirýshileri, et-sút óndirýshileri áriptesterimen aradaǵy ózara paıdaly is-qımylǵa yntaly. О́ndiristi óńirdiń metall buıymdary, qurylys materıaldary tárizdi ótimdi zattarymen qatar qoı júnin, jylqy etin, maıly daqyldardy tereńdetip óńdep, syrtqy rynokta básekege qabiletti ónimderdi, kommýnaldyq sharýashylyqqa arnalǵan tehnıkalardy birlesip shyǵarýǵa, mashına jasaý salasyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan jobalar qyrýar isterdiń negizgi arqaýy bolyp tabylady.
Byltyr oblys delegasııasynyń Belarýs Respýblıkasynda bolǵan jumys saparynda birikken baılanys óz kezeginde eki jaqtan da ınvestısııalar quıylýyn arttyrdy. Integrasııa ıgiligine kóz jetkizýshiler belsendiligi men yqylasy kúsheıdi. Kúrmeýi qıyn, san túrli ıirimge toly kóringen joldyń tıimdiligin dáleldep, úlgili iz salǵan «QazBelAZ» birlesken kásipornyndaı bolýǵa umtylýshylar ulǵaıa túsýde, bul kúnde. Reseı Federasııasy, Belarýs salalas óndiris oryndarymen qarym-qatynas qalpyna túsken Qaraǵandy mashına jasaý konsorsıýmynyń, Parhomenko atyndaǵy mehanıkalyq aspaptar, Aqtaý sement, «Santehprom» santehnıkalyq buıymdar zaýyttarynyń, «Qaraǵandy konfetteri» kondıter fabrıkasynyń shahtalarǵa arnalǵan kómir óndirý gıdravlıkalyq tehnıkalary men qural-jabdyqtary, iske yńǵaıly stanoktary, sapaly sementi, til úıirgen táttileri reseılik, belorýstyq tutynýshylardyń úlken suranymyna ıe. Olar kedendik kedergilerge ushyramaı, tapsyrys berýshilerge jeńil jetedi. Oblys boıynsha bul eldermen ımportqa qaraǵanda eksport kóleminiń 60 paıyzdan asýy ónim ótkizýdiń ushan-teńiz rynogy ashylýyna qanattandyryp, erteńgi alańsyz jumysqa serpin berýde. «Sabaqty ıne sátimen» degen osy bolar.
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
QARAǴANDY.