Ázil - ospaq, syn - syqaq
Sý men shý – Sel keledi... sel keledi! – Dep úreıi ushqan shubap el keledi. Qarǵyn sýdy belýardan keship, Qaıda bararlaryn bilmeı terbeledi. Aýyldy túgel sý basyp ketti, Sý basqan soń shý basyp ketti. Áýeli qora qulady, Ony kórip shýlap bala jylady, Artynsha ana jylady. Qoıshy, qulaǵyń tunady. Qora qulaǵany qut eken, Bul qaıdan kelgen jut eken? Artynsha tam qulady. Shýlaǵannyń ákesi sonda boldy, Búkil dala jylaýdan jańǵyrady. – Ákim qaıda, oıbaı, ákim qaıda? Osyndaıda járdem shaqyrmaı ma? Ánsheıinde bizge kelip esep beredi, Mundaıda qasymyzǵa jaqyndaı ma? – Dep shaldar ákimin izdedi, Bireýler jaqynyn izdedi, Úshinshileri qatynyn izdedi. Áıteýir, bir kómektiń bolarynan, Kúderlerin úzbedi. Sarǵaıtyp kútken ákim keldi, Zardap shekkenderge jaqyn keldi. – Allanyń selin men ákelgenim joq, Úılerińe nege qaramaısyńdar? О́z baspanalaryńdy qaýipsiz etpegen, Báriń de jaramaısyńdar. Baqadaı shýlap toptalyp turǵansha, Nege úılerińe taramaısyńdar? – Dep ózegine shoq túsken, Sary samaýryndaı burq-burq qaınady. Kózderi buqanyń kózderindeı shatynap, Mańdaıyńda oınady. Ne kómek bermese, Ne jubata almasa, «Ákim bol, halqyńa jaqyn bol», – Dep júrgenimiz emes pe bir dalbasa. Qabaǵy qatý ákimnen halyq ta jasqanady, Bular eldi qalaı basqarady? * * * Halyq aıtsa qalt aıtpaıdy, «Sý aǵady, tas qalady». Sabyrbek OLJABAI. ShYMKENT.Oqý bitirgen oqymystylar
Mergenbaı aıtqan eken
О́ziń kórinip qalasyń
Shora únemi basqalardyń jumysyna baǵa bere sóılep, «men bastyq bolsam», «men ákim bolsam» degenge qumar-aq. – Aınalaıyn Shora, – deıdi sondaıda Mergenbaı. – Sen basqa bolǵanǵa qumartpasaıshy, arjaǵynan óziń kórinip qalyp, jurttan uıat bolady ǵoı.Kiná kimnen?
– Jas kezimde talaı qyz kezdesti ǵoı, solardyń ishinen osy qatyndy tańdaǵanyma tańmyn! – dedi Joltaı taǵdyryna nalyp. – Basqalardyń Nurqamaldan artyqtyǵyna kóziń jete me? – dedi Mekeń qurdasyna. – Oıbaı-aý, olardyń kóbin kórip júrmin ǵoı, jarasymdy otbasyn quryp otyr emes pe?! – Múmkin, saǵan kezikpegendikten de shyǵar, osyny da bir oılasań qaıtedi? – depti Mergenbaı.Uqsastyq eske túsiredi
– Anaý Smaǵul muǵalimdi kórgende, meniń oıyma Súıen marqum túsedi. Jurtpen daýlasyp júrýshi edi ǵoı, – dep Sálim óz ádetine basyp, aýyldyń belsendi jigitin jamandaýǵa kiristi. Onyń áńgimesin sozdyrmaý úshin Mekeń de, onyń sózin qostaǵandaı bolyp: – Bireýdi kórip, bireý eske túsetini ras, – dedi Mergenbaı. – Seni kórgende, men de Jamalbekti eske alam. Ol da sen sııaqty byltyr alǵan qaryzyn áli bermeı júr.Aman qalýdyń joly
– Aıtalyq, Meke, bir saıahattyń kezinde bir adam jegishterdiń qolyna túsip qaldyń delik, sonda qaıter ediń? – dedi Ábsát qurdasy. – Seni jurt jol tapqysh deıdi, qaıtip jol tabar ediń? – Men jeke ózim ǵanamyn ba, joq qasymda sen de barsyń ba? – Jaraıdy, men de bolaıyn. – Onda aldymen seni jegizýdiń jolyn tabamyz ǵoı, – dedi Mergenbaı. – Al olar seniń araq sasyǵan etińdi jegen soń, qazaqtardyń bári osyndaı bolar dep, basqamyzǵa jolamas. О́kinbe, qazaqtardy qutqaryp, qurban bolasyń. Mamadııar JAQYP. ALMATY.Sholaq myltyq
Besobada jańa turǵyzylǵan kópqabatty úıdiń qırap qalýyna baılanysty qurylys materıaldary bas qosyp, jıyn ótkizedi: – Men ásheıin tóbesin ǵana jaýyp turdym ǵoı, úıdiń qulaýyna men kináli emespin, – dep aqtaldy shatyr. – Sonaý Qytaıdan kelip kómektestik qoı bizder, – deıdi armatýralar. – Biz az bolsaq ta, kádimgideı jabylyp jumys istedik, – deıdi qumnyń bir túıiri. – Minezimiz jumsaq ári bos bolsa da, qurylystyń berik bolýyn qaladyq qoı biz de, – dep aqtalady kirpishter. Osy kezde bári bir buryshta bir ýys bolyp búgejektep turǵan sementke shúılige bastaıdy. Ol bolsa: – Nemenege maǵan dikeńdeı beresińder, ári-beriden soń meniń ol qurylysqa múlde qatysym joq!.. – dep múláıimsidi. Kamshat JUBATHANOVA. ASTANA.Iir-qıyr ınternet
Ildekeń ınternet kelmeı turyp eseıip-erjetkenine ókinse de, balasynyń baǵy janyp, zamany soǵan týra kelgenine táýbe deıdi. Ásirese, doktorlyq dıssertasııasyna kerek maǵlumattardy búge-shigesine deıin taýyp bergen balasyna dán rıza... Keregińdi aıta qal, izdep iz kezedi de áp-sátte aldyńa tastaıdy. Ildekeń balasy taýyp bergen maǵlumat ataýlyny qıystyryp: – Atyńnan da, zatyńnan da aınaldym ınternet... Sen bolmaǵanda arhıv kezip júnjip biter edim-aý!.. – dep rıza keıipte kúbirlep otyr edi, aıaqasty boıjetken qyzy: – Áke, meni alyp qashyp ketti! – dep jaısyzdaý habardy dúńk etkizgeni. Ildekeń: «Baǵyń ashylsyn!» deı jazdap baryp, «alyp qashqan» degen sózdi qolapaısyzdaý kórdi de: «Qazir qyzym, habarlasamyn» dep toqtaý aıtyp, bolashaq qudanyń aty-jónin surap aldy da, balasyna: – Myna kisi jónindegi bar maǵlumatty tezdetip tap! – dep bolashaq qudanyń aty-jónin aldyna tastady. Internet iz kesip: «Kúzetshi. Keıingi áıelimen páter jaldap turady. Buryndary isti bolyp sottalǵan...» degen mándegi maǵlumat bergen boıda Ildekeń, qyzyna: – Qurtamyn! O zamanda bu zaman alyp qashty degen ne sumdyq! Kelisim berme! Baramyn da kózderine kók shybyn úımeletemin, túrmege toǵytamyn! – dep toq eterin aıtyp julqyna jolǵa shyqty. ...Orta joldan asqanda balasy habarlasyp: – Áke, baǵanaǵy maǵlumat basqasha bolyp tur, ınternet qatelesipti... Qudańyz sheneýnik eken. Barshylyqtyń ıesi. Internet bolashaq qudańyzdyń záýlim kottedji aldynda túsken sýretin de kórsetip tur, – demesi barma. Bireý Ildekeńniń ústinen muzdaı sý quıyp jibergendeı boldy... Kóligin kidirtip, aqylǵa kele sabasyna túsip: – Qyzym, ákeńdi tyńdasań kelisimińdi ber. «О́z erkimmen keldim» dep qolhatyńdy jaz. Barǵan jerińde baǵyń ashylsyn, – dep toq eterin aıtyp keri qaıtty. ... Aýlaǵa engeni sol edi, balasy qolynda noýtbýgy: – Áke, ápkemnen bolashaq qudańyzdyń aty-jónimen qosa týǵan jylyn surap alyp ınternetten qaıta izdep kórip edim... famılııastar birdeı bolyp shyǵyp, anyǵy – bolashaq qudańyz baǵanaǵy basyndaǵy kisiniń naq ózi eken, – demesi barma... ... Ildekeńniń ústinen bireý taǵy da muzdaı sý quıyp jibergendeı boldy... Kózi qaraýytyp, aıaǵy táltirektep: – Atańa nálet ıir-qıyr ınternet! Túbimizge jettiń, jetkizbeı jelke qıdyrdyń! Bárinen de qyzymnyń qolhat berip qoıǵanyn aıtsańshy! – dep tabaldyryqqa qulap sylq tústi... Ersultan MAǴJAN. TALDYQORǴAN.Alla bizdi qoldasa
Záýlim úıler ne kerek, Ishine bala tolmasa, Seńseń ishik ne kerek, Jylqy jaıyp tońbasa. Urpaq tilep ne kerek, О́zińnen artyq bolmasa, Narkoman ne maskúnem, Ádetterin qoımasa. Qazaq bolyp ne kerek, Bas pen jambas qoımasa, Týys bolyp ne kerek, Kóńiliń kónship tolmasa. Ataǵyńnan ne paıda, Istegen isiń ońbasa, Mańdaı terden ne paıda, Basyńa baqyt qonbasa. Halyq bulaı bolmas edi, Alpaýyttar sormasa, Mıllıarder bolsa da, Kózderi onyń toımasa. Ádildik qaıtyp bolady, Jemqordy tutas joımasa, Táýbeshil adam bolar ed, Quranǵa tereń boılasa. Adam atadan taraǵan, Túp-tórkinin oılasa, Halyq irip ketedi, Bólinýin qoımasa. Adam qaıtip kóbeıedi, Nekege qyzdar turmasa, Aýyl qaıtyp kógeredi, Bıýdjeti jetpeı urlasa. Ákimderdi syılar ek, Halyqtyń jaıyn oılasa, Etegine namaz oqyr ek, Perishtedeı qorǵasa. Tekti atadan týmaǵan, Adamshylyq bolmasa, Qulshylyqty tek qana, Bir Allaǵa joldasa. Qazaq máńgi ólmeıdi, Berekesin joımasa. Qazyhan ÁShE. ALMATY.Aýyldyń aıtqyshtary
Aqyn Muqataı Jylqaıdarov bir kúni Kegenge qaraı ótetin kúre joldyń boıynda kólik kútip turypty. Biraz ýaqyt ótkende sol kezdegi Kegen aýdanynyń birinshi hatshysy mingen aq shańqan volga ótip baryp, toqtaı qalady. Muqataı aqyn júgirip jete bergende kólik ornynan qozǵalyp ketedi. Ile-shala ekinshi kólikke mingen aqyn kózdegen jerine álgilerden buryn jetipti. Kegenge kele sala óleń jazyp, ony aýdandyq gazetke jarııalap jiberedi. Erteńine birinshi hatshy óz kómekshilerine tapsyrma berip, Muqataıdy keńsesine aldyrady. «Muqa kelińiz, myna júrisińiz bolmas, basyńyzǵa úı alyp bereıin, jaǵdaıyńyzdy jasaıyq», – dep máımóńkelepti. О́zin orta jolda qaldyryp ketken hatshynyń bul isine ań-tań bolǵan aqyn ústelde jatqan gazetti julyp alyp: «Bul Kegende sen qalmaısyń men qalam, Bolashaqqa sen barmaısyń men baram. Aqyn ulyn túbinde bir joqtaıdy, Aman bolsa, asqar taýym, keń dalam! Asfaltta júrmesem de «Volgamen», Jalǵyz jaıaý qalmaspyn-aý jolda men. Keleshekke senen buryn jetemin, О́leń degen jelden júırik jorǵamen. ...Sengen halqyń sanap edi darynǵa, Sol darynyń súńgip ketti-aý qarynǵa... ...Kúndeý emes, júndeý emes óleńim, Qyzmet degen ósti-aý seniń óneriń. Myń kún emes, bir kúndik qoı kóreriń, Aıqyn endi, byqsyp baryp sóneriń», – dep aqyn ákimniń jasaımyn degen jaǵdaıyna qaramaı keńseden shyǵa jónelipti. * * * Jıi aýysyp jatatyn ákimderdiń sanynda qısap bar ma. Raıymbek aýdanyna qyzmetke barǵan sý jańa ákimniń biri aýyl-aımaqty aralap júrip, Qarasazdaǵy «Muqaǵalı» murajaıyna bas suǵypty. Sol kezderde murajaıda qyzmet isteıtin aıtysker aqyn Qasen Samatyrov jańa kelgen ákimdi murajaı jumysynan jan-jaqty habardar etedi. Biraq, álgi ákim Qasekeńdi jyǵa tanymasa kerek. Esik aldyna shyǵyp: «Sizben durystap tanyspadyq», qoı degen ákimge, Qasen aqyn: «Ákim myrza jol bolsyn bul isińe, Tańyrqap men de turmyn júrisińe. «О́lgenderdiń» qulaǵyn shýyldatpaı, Shapan jap men sııaqty tirisine», – dep uıaltqan eken. Kórgen BILGENOV. Almaty oblysy.Qaltalylar týraly qaǵytpa
«Qaltaly» myqty keıkıip otyryp ózi shamalas myǵymǵa: – Sonaý Vatıkannan kelgen betim. Oı-hoı, meni ondaǵy Áýlıe ákeıdiń ózi qabyldap, kózbe-kóz, ekeýden-ekeý otyryp týra bir saǵattaı áńgimelestik, – degende, anaý esinep alyp: – Bilemin, ol kisi ony maǵan qalta telefonyma habarlasyp aıtty... – degen eken. * * * Baılyǵymen aty shyqqan bir myrza qaıyrshyǵa aqsha tastap turǵanda ana sabaz: – Sizdiń balańyz maǵan budan eki ese aqsha tastaıdy, – dep qalady. Sonda baıshykesh: – E, onyki jón! О́ıtkeni, onyń asa baı ákesi bar, – degen eken... * * * Baıshykeshtiń balasy ákesine kelip: – Eger men matematıkadan «bes» alatyn bolsam, onda siz dollar beremin degensiz. Keshe muǵalim «úsh» qoıyp edi, búgin «eki» aldym... Ekeýin qossam «bes» bolyp tur. Ýádeńizdi oryndaıtyn shyǵarsyz? – deıdi. – Álbette! Mine, keshegińe bir dollar, mine, búgingińe bireý, ekeýin qossaq – ýáde etken on bir... – depti ákesi.Búgingi tásil Shýlatý kerek, shýlatý, Shýlatý kerek qalaıda. «Delovoı vıdpen» shýlatsań, Bolasyń «úlgi» talaıǵa.
Taqyryp qoıyp týlatyp, Gazetpen kóter eńseni. Ashý kerek shýlatyp, Eki adamdyq keńseni. «Kamaz» shyǵaram de, el sened, Bolmasa da buranda. Shyǵarmasań da belsebed, Shýlata ber, uranda. Shýlatatyn kún búgin, Ne dese de el meıli. Erteńine olar bir-birin, Shýlatyp, sirá, erleıdi. Budan shyǵar jol káni, Qudaı qyldyq jekeni. Atanbasaq bolǵany, Shýyldaqtar mekeni. Úkim et Janalǵysh raketa – jendetteı, Ústi de dúmpý, asty da. Entigedi dem jetpeı, Syr boıy naýqas – astma. Aý, Úkimet, úkim et, Elge qalǵan shettegi, Berińder aýa, ottegi. Teńeý – Agaı, kazaksha týsınem, aıta almaım, Orysshadan kaıta almaım. – Kórip turmyn, Orysshaǵa sheshensiń, О́z tilińe bótensiń. Bárin túsinip, aıta almaıtyn, Itim sııaqty ekensiń. Orynbasar ÁLJIK. QYZYLORDA.Múıisti júrgizetin Berik SADYR