Ult ustazy Ahmet Baıtursynulyna arnaǵan óleńderdiń ishinde quranqarı aqyn Faızolla Satybaldyulynyń «Ahmet qaıtys boldy degende...» atty arnaýynyń máni de, mazmuny da bólek. Bul óleńdi jaı sydyrtyp oqyp óte almaısyz. Bar-joǵy segiz shýmaqtan turatyn arnaýda Alash ardaqtysynyń asyl qasıetin shynaıy jetkizgen. Ony avtordyń ózi de qýǵyndalyp, qamyǵyp júrgende jazsa kerek.
О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldaryndaǵy ıgi jaqsylarymyzdy túrmege toǵytqan zobalań halqymyzǵa ońaı tımedi. Ásirese qazaqtyń «ózgelermen terezesi teń bolsa» dep armandap, sol jolda bastaryn báıgege tikken talaı arysymyzdan aıyrylyp qaldyq. Biz sóz etip otyrǵan shyǵarmada sol qaraly jyldar kórinisi anyq bederlengen. Aqyn óz óleńinde ult múddesi jolynda qurban bolǵan Ahmet atamyzdy ǵana emes, basqa da Alash azamattaryn joqtap, egilip jazǵan.
Shynymen bul dúnıeden ótkeniń be,
Qaıyrylmaı aldy-artyńa ketkeniń be?
Ahmet opat boldy degendi estip,
Egilip jylaı berdim, tek dedim de!
Aıryqsha artyq kórgen ǵazız dosym,
Joq edi qysqada – kek, uzynda – óshiń.
Alashtyń qamyn jegen azamaty eń,
Súıregen alǵa qaraı Qazaq kóshin.
Biraz jyl ár jerlerde boldym dámdes,
Taǵdyrdyń jazǵanyna kim bar kónbes.
«Aqynnyń haty ólmeıdi» degen bar ǵoı,
Shyraǵyń jaǵyp ketken janar, sónbes, -
deı kelip, Alash arysynyń «qysqada – kegi, uzynda – óshi» joq ekenin órnekti óleń joldarymen kórkem tolǵaıdy. Sondaı-aq qazaqtyń kóshin alǵa súırep, sol jolda otqa da, sýǵa da tússe de moıymaı, qıyndyqqa qaıyspaı qarsy turǵan asyl azamattyń beınesin óksip eske alyp, tebirenedi.
Kelesi shýmaǵynda:
Azamat tatý-tátti bolsa syılas,
О́limge birin-biri sirá qımas.
Teń jorǵa tórt aıaǵy tulpar ediń,
Sendeı jan bul fánıde qaıta týmas!
Shuǵanyń qıqymy da degen – shuǵa,
Jolyń bar salyp ketken shúkir, toba.
Talap qyp rýhyńa Qaraótkelde,
Ilhamdy Ahmet dosym, qyldym duǵa.
Aqıqat aq sóıleıtin týar zaman,
Bolaryn ondaı kúnniń bilmes nadan.
Halyqqa zábir bergen zántalaqtyń,
Kórermiz sonda jaıyn bolsaq aman, –
deıdi. Osy óleń joldarynan eki tulǵanyń bir-birin jaqsy tanyp, syılasqany da, sonymen birge, ult ustazynyń san qyrly eńbegi men «tórt aıaǵyn teń basqan» qasıetin jyrlap, endi ondaı uly adamnyń qaıtyp týmaıtynyn ókinishpen jetkizedi. Aqyn osy qaraly habardy Qaraótkelde estip, duǵa oqyǵanyn aıtady. Endi birde ult múddesi jolynda qurban bolǵandardyń túbi aqtalyp, aqıqat aq sóıleıtin zamannyń týatyndyǵyn dál boljaıdy. Aqynnyń kóregendiligi qate ketken joq. Arada biraz jyldar ótkenimen sol aq kún týyp, Alash arystarynyń bári ortamyzǵa oraldy.
Al sońǵy eki shýmaǵynda:
Ǵafý et, jerler bolsa tilim tıgen,
Shahboz dos qurmet tutyp, janym súıgen.
Tileımin kórmesin dep keıingi jas,
Qamytty qıyn kúnde bizder kıgen.
Men-daǵy talaı syrdy ishke túıdim,
Jazyqsyz jazalanyp, otqa kúıdim.
Baqul bol, qaıran Ahmet, aq suńqarym,
Qosh aıtyp rýhyńa basymdy ıdim, –
dep aqyn rýhyna táý etip qana qoımaı, óziniń de jazyqsyz jazalanyp, otqa kúıip júrgenin syr etip ashady.
Endi quranqarı aqynnyń ózi týraly aıta keteıik. Faızolla Satybaldyuly – 1883 jyly qazirgi Qostanaı oblysy Amangeldi aýdanynda din qaıratkeri Satybaldy ıshannyń otbasynda ómirge kelgen. Batpaqqaradaǵy ákesiniń medresesinen saýatyn ashqan aqyn odan keıin Troısk men Buharadaǵy medreselerde dinı bilimin odan ári tereńdetip, on alty jasynda qurandy jatqa aıtyp, quranqarı degen ataqqa ıe boldy. Budan soń týǵan eline oralyp, medresede sabaq berip, shákirt tárbıeledi. 1928 jyly oǵan «dinshil», «alashordashyl» degen aıyp taǵylyp, Qostanaı túrmesine qamalyp, 14 jylǵa jazaǵa kesiledi. 1929-1935 jyldary aralyǵynda ol Qazaqstandaǵy Ile, Aqteńizdegi Belomorkanal, Máskeý kanalardary jáne Novosibirde aıdaýda júrip, beınetti kúnderdi bastan keshti. 1935 jyly 14 jyldyq jaza jer aýdarýmen aýystyrylyp, Tatarstan, Bashqurtstan, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Aqmola aımaǵynda turdy. Týǵan jeri – Batpaqqaraǵa 1946 jyly oraldy. Quranqarı aqyn óleń-tolǵaý ǵana emes «Shákir-Jamal», «Toqymbet-Gúláıim», «Ábdiǵapar han», «Adamzattyń shejiresi», «О́mirbaıan», «Aıaz bı», «Uzaq jol», «Er Tolybaı», «Imam Aǵzam hazirettiń aqyrǵy ǵumyry» atty birneshe kólemdi dastandar men poema jazdy. Faızolla atamyz 1959 jyly týǵan jerinde ómirden ótti.