Balabaqshadaǵy tárbıeshi aǵaı

Jurtshylyqtyń er tárbıeshilerge tiksine qaraıtyny da ras. Keıbiri bala­laryn bergisi kelmeı jatady. Ken­taýdaǵy «Sáýle» balabaqshasynda da solaı bolǵan. Biraq ýaqyt óte kele barlyǵynyń pikiri ózgerdi. Qural­baıdyń óz mindetin joǵary deńgeıde atqaryp júrgenine kózi jetken ata-analar balalaryn senimmen ákelip, qolyna tapsyratyn boldy. Alǵashynda onyń jumysyna ata-analar da kúmánmen qaraǵan eken. Mysaly, tárbıeshilik qyzmette tek áıelderdi kórip kelgen ata-ananyń biri Gúlzat Seıitjanqyzy alǵashynda senimsizdik tanytqanyn aıtady. «Biraq ulym bir jyl osy Quralbaı Kenjehanulynda bolǵanda óte jaqsy kórsetkish kórsetti. Taqpaqtaryn únemi jattap alady. Balalarmen jumysty óte jaqsy júrgizedi. Ata-anamen qa­rym-qatynasy da jaqsy», deıdi Gúlzat.

Quralbaıdyń negizi mamandyǵy – bas­taýysh synyp muǵalimi. Ol Ken­taý­daǵy kolledjdi bitirgen. Qolyna dıp­lom ala salysymen jastar orta­lyǵyna barǵan ol «Jastar praktıkasy» baǵdarlamasymen balabaqshaǵa ju­mysqa ornalasqan. «Bala kúnimnen peda­gogıka salasynyń mamany bolý­dy armandadym. Biraq dál balabaqsha­da jumys isteımin degen oı bol­mady. Balalarmen tez til tabysamyn. Ál-Farabı babamyzdyń «Adamǵa eń birin­shi bilim emes, tárbıe berilýi kerek, tárbıesiz berilgen bilim – adam­zattyń qas jaýy» degen ósıetin óz ju­mysymnyń ustanymy etip kelemin. Ortalyqtaǵylar «tárbıeshi bolasyz ba?» degen usynys aıtqanda, birden kelistim», deıdi Quralbaı. Alǵashynda ony balabaqsha meńgerýshisi men ádisker erekshe baqylaýyna alypty. Tipti bala tárbıeleý jumystaryna arnaıy qatysyp, jumysyn qadaǵalap júrgen. Senimdi aqtaǵan ol 6 aıdan soń mektepke deıingi mekemege tu­raq­ty jumysqa qabyldanǵan. Jas ma­man­nyń bul tańdaýyn týystary men dos­tary ersi qabyldapty. Al ana­sy ulynyń tańdaýyna qurmetpen qarap, qoldaý kórsetken. Búginde bala­syn óz tobyna alýyn ótinetin ata-analar da bar. Quralbaı elge qyzmet etetin myqty azamatty qalyptastyrý úshin balabaqshadan bastap jan-jaqty tárbıe berilý kerek dep esepteıdi. «Anam, otbasym jan dúnıemdi túsinedi. Árıne, qurdastaryma qyzyq. Ne sebep­ti muǵalimdikti emes, tárbıeshi bolýdy tańdaǵanymdy jıi suraıdy. Osy balalardyń ózińe degen mahabbatyn, ata-analardyń qurmet, qoshemetin kórgennen keıin syrttyń sózine kóp alańdamaımyn», deıdi Quralbaı.

Ujymdaǵy áriptesterimen de tez til tabysyp ketken ol jaqsy maman ǵana emes, myqty uıymdastyrýshy retinde de tanylyp úlgergen. «Kelinshegim ekeýmizdiń de tirshiligimiz balalarmen tikeleı baılanysty. Sondyqtan tárbıeshi bolýdyń men úshin eshqandaı qıyndyǵy joq. Qaıta kerisinshe, top­taǵy balalarmen jeke sóılesý – men úshin úlken tájirıbe. Sonyń arqa­synda óz balalarymnyń psıhologııa­syn túsine bastaımyn. Shynymdy aıtsam, balabaqshadaǵy jumysym ózime unaıdy. Odan erekshe áser alamyn. Balalardyń bal-bul jaınaǵan júzderin kórip, mıym tynyǵyp qalady. Balabaqshany ózimniń ekinshi úıimdeı kórip, kelýge asyǵyp turamyn», deıdi tárbıeshi jigit. Quralbaı – eki ul, bir qyzdyń ákesi. Uldyń úlkeni 4 jasta, balabaqshaǵa barady. Ekinshi ul men bir jasqa keler aıda tolatyn qyzyn kelinshegi úıinde tárbıelep otyr. Quralbaıdyń jary da pedagogıka sala­synyń mamany.

Tárbıe máselesinde er adamnyń orny bólek. Erkek túzdiń adamy bolǵa­nymen, onyń tulǵasynyń ózi úlken mańyzǵa ıe. Mamandar mektepterde er ustazdardyń kóptep bolýy kóp máse­leniń oń sheshilýine áser etetinin aıtady. Ilgeride mektepterde muǵalim er azamattardyń azdyǵy aıtylyp, bul másele jıi kóterilip júr. Er azamat bar jerde bala jınaqy, túzý júretinin, er adamnyń sózi de salmaqtyraq, ótimdirek bolyp keletini málim.

«Er-azamattardyń bul salaǵa bar­ma­ýynyń basty sebepteriniń biri – jalaqy­nyń azdyǵy bolsa, ekinshiden, qoǵamda «tárbıeshi qyzmetin tek áıel­der atqarýǵa tıis» dep qalyptasyp qal­ǵan jańsaq qaǵıda taǵy bar. Ana sábıine kishipeıildilik, ádeptilik, qaıyrym­dylyqty úıretse, áke ómirdiń qıyndyqtaryn moıymaı kóteretin tabandylyqty, sabyrlylyqty sanasyna sińiredi. Osyndaı tárbıeni ata-ana balasyna birdeı beretin bolsa, jas urpaq ómirge beıim bolyp ósedi. Er adamdardyń kóbi jumysbasty. Sondyqtan da bala tárbıesimen analar kóbirek aınalysady. Mektepte de oqýshylarǵa sabaq berip júrgen mu­ǵalimderdiń basym kópshiligi – áıel­der. Bul balanyń minez-qulqyna keri áser etedi, qyz minezdi jigitterdiń kó­beıýi sonyń kesiri. Sondyqtan, bala tár­bıesinde er adam beretin tár­bıe­­niń róli zor. Qazaqtyń turmys-sal­tynda bala tárbıesimen tikeleı áıel aınalysqanymen, er azamattyń qas-qabaǵy, mysy, bir aýyz sózi, beınesiniń ózi kóp nárseni sheshedi. Mine, osy kózqaras ulttyq pedagogıkamyzda er­ler­diń mańyzdylyǵyn arttyryp otyr. Tapsyrylǵan mindet kóbine er adam­nyń aýzynan shyqsa, onyń oryndalýy da ýaqtyly bolyp jatady. Áıel adam meıirban, jumsaq, keshirimdi bo­la­tyndyqtan, oǵan bala kóbine erkeleıdi. Tentek, buzaqy balalardy tártipke salýda da er adamnyń aıbyny zor mánge ıe», deıdi Túrkistan oblysy qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń shtattan tys bas psıhology Móldir Baımuhanbetova.

Quralbaı Isabek – balabaqsha­nyń belsendi ári betke ustar qyzmet­kerleriniń biri, kásipodaq uıymynyń tóraǵasy. Oblystyq tárbıeshiler saıysynda júldeli orynǵa ıe bol­ǵan. «Meniń tobymda 3-4 jastaǵy bal­dyrǵandar tárbıelenedi. Jalpy sany – 26. Ata-ananyń ótinishinen de bas tarta almaımyz. Alǵashynda ata-analar meni kórip, tańǵalatyn. Qazir úırenip qaldy. Onyń ústine Kentaý kishkentaı ǵana qala ǵoı. Bizdiń balabaqsha – shahardaǵy úlken mekemelerdiń biri. Munda 300 bala tárbıelenedi. Men týraly kóbi estigen, biledi», deıdi Qural­baı. Toptaǵy 26 balanyń kóńilin taýyp, ata-analarymen jaqsy qarym-qatynas ornata bilý – naǵyz mamannyń ǵana qolynan keletin is. Onyń negizgi jumys ýaqyty jarty kúndik. Biraq soǵan qaramastan tárbıeshi tańnan keshke deıin balabaqshada júredi eken. О́z isine asa jaýapkershilikpen qaraıtyn tárbıeshini mazalaıtyn másele de joq emes. «Jas otbasylarǵa, men sekildi jekemenshik balabaqshada jumys isteı­tin jastarǵa baspana máselesin sheshe­tin baǵdarlama bolsa. Menimen qatar memlekettik balabaqshaǵa jumysqa kir­gen áriptesterim byltyr baspanaly boldy. Osy salany tańdap, egemen eli­mizdiń bolashaǵy – búgingi urpaqtyń sanaly da sapaly tárbıe alýy jolyna óz úlesimdi qosyp kelemin. Tek kóńil muńaıtatyny – baspana máselesi. Úsh balammen, múgedek anammen páter jaldap júrmin. Páter kezegine turaıyn desem, JShS qyzmetkerisiń dep kezekke qoımaıdy. Osy másele Prezıdent, tıis­ti organdar tarapynan qoldaý ta­ýyp, bas­pana alsaq nur ústine nur bo­lar edi. Áıt­pese, aılyǵymyz páteraqy men tamaq­tan artylmaıdy», dedi Qural­baı Isabek.

Túrkistan oblysy aýmaǵyndaǵy 1364 balabaqshada 144372 bala tárbıe­lenýde. Quralbek Isabek – tek Kentaý qalasynda ǵana emes, jalpy oblys boıynsha balabaqshada tárbıeshi bolyp jumys isteıtin jalǵyz er-azamat. Jáne qıyndyǵy men áleýmettik máselesine qaramaı, janyna lázzat syılaıtyn mamandyqty aýystyrý oıynda joq.

Túrkistan oblysy