«Jaıly mektep» ulttyq jobasy qala men aýyl oqýshylaryna birdeı jaǵdaı týǵyzady

Energetıkalyq nysandarǵa tehnıkalyq aýdıt júrgiziledi

Pavlodar oblysynyń ákimi Ábil­qaıyr Sqaqov tótenshe jaǵdaıdyń hronologııasyn usynyp, qaladaǵy aǵymdaǵy jaǵ­daı týraly aıtyp berdi, sondaı-aq qazirgi ýaqytta jylýmen qamtýdy qal­pyna keltirý boıynsha jóndeý ju­mystary jalǵasyp jatqanyn atap ótti.

Premer-Mınıstr apatqa sebep bolǵan barlyq máseleni tez arada she­shý qajettigin atap ótti. Sonymen qatar Energetıka mınıstrligine Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mı­nıstrligimen birlesip, «Ekibastuz­jylý­energo» mekemesindegi tehnologııalyq ere­jelerdi buzýǵa qatysty tekserý júrgizýdi tapsyrdy. «Qys bastalmaı jatyp, osyndaı tótenshe jaǵdaı oryn alyp otyr. Barlyq ákimder budan qorytyndy shyǵarýǵa tıis», dedi Á.Smaıylov.

Odan bólek, óńirlerdegi energe­tı­kalyq obektilerge tolyqtaı tehnı­kalyq aýdıt jáne obektilerdiń men­shik ıelerimen jumys júrgizýdi, son­daı-aq «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbas­taý» baǵdarlamasy aıasynda kommý­nal­dyq kásiporyndardan kelip túsetin árbir óti­nimdi muqııat zertteýdi tapsyrdy. «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­ly­­ǵynyń ınfraqurylymyn jańǵyr­týǵa jáne jóndeýge bólinetin qarajat­tyń naqty, maqsatty jumsalýyn qa­tań baqylaýǵa alý kerek. Jalpy ákimder jylý berý maýsymyn turaqty jeke b­a­qy­laýda ustaýy kerek», dedi Á.Smaıylov.

400-ge jýyq jaıly mektep salynady

Úkimet otyrysynda «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn iske asyrý máseleleri qaraldy.

Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵam­betov ulttyq joba Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha mektep ınfraqurylymyn jańǵyrtý úshin ázir­lengenin aıtty. Onyń aıasynda 842 myń oqýshyǵa arnalǵan jańa formattaǵy oqý oryndarynyń aýqymdy qurylysy kózdelgen. Máselen, jaıly mektepter qajetti oqý jabdyqtarymen, túrli pándik kabınettermen, beınebaqylaý jáne dybystyq habarlaý júıelerimen, balalarǵa arnalǵan jeke shkaftarmen jáne t.b. tolyq jabdyqtalady.

Joba kóp jyldar boıy sheshimin tappaı kele jatqan úsh aýysymmen oqytatyn jáne apatty mektepter men oqýshy oryndarynyń tapshylyǵyn joıýǵa baǵyttalǵan. «Jobany tıimdi iske asyrý úshin jan-jaqty taldaý jasaldy. Tek sońǵy 10 jyldyń ishinde oqýshy sany 1 mln-ǵa ósip, búgingi tańda 3,7 mln-ǵa jetip qaldy. Bul tarıhta bolmaǵan rekordtyq kórsetkish», dedi mınıstr.

Osyǵan baılanysty mektepterge úlken júkteme túsip otyr. Problemaǵa áser etip otyrǵan bes faktor bar. Olar ýrbanızasııa, mıgrasııa, týý kórsetkishi, mektep ǵımarattarynyń tozýy jáne megapolısterde turǵyn úılerdiń tyǵyz salynýy. Bul faktorlar jobada tolyǵymen eskerildi.

Osy máselelerdi sheshý úshin 2023-2025 jyldar aralyǵynda 842 myń oqýshyǵa mektep salýǵa 2,6 trln teńge qarastyryldy. Ulttyq joba aıasynda 60 myńǵa jýyq ýaqytsha jáne 40 myń turaqty jumys orny ashylmaq.

A.Aımaǵambetovtiń málimdeýinshe, jobada mektepterdi iske qosýdyń 3 naqty tetigi usynylǵan – memleket-jekeshelik seriktestik aıasynda mektepter salý; mektep ǵımaratyn jaıly mektep talaptaryna sáıkes kelgen jaǵdaıda taýar retinde satyp alý; biryńǵaı operator arqyly mektepterdiń nysanaly qurylysy.

Onyń aıtýynsha, jobany ázirleý barysynda osyǵan deıin mektepterdi salý kezinde bolǵan problemalar eskerildi. Olar salynǵan mektepterde pán kabınetteriniń jáne qajetti oqý jabdyqtarynyń jetkilikti bolmaýy, konkýrstyq resimderdiń uzaqtyǵy, qurylys merziminiń sozylýy, mektep jobalarynyń biryńǵaı standartynyń bolmaýy jáne t.b. «Joǵaryda atap ótken biryńǵaı operatordy tartý da osy máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Iаǵnı bul mehanızm biryńǵaı standartqa sáıkes qurylys júrgizý, satyp alý prosesin jáne jyldamdyǵyn arttyrýǵa, sapany qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qazirgi salynatyn mektepterdiń ereksheligi aýylda da, qalada da – barlyq jerde birdeı joǵary standart boıynsha salynady», dedi A.Aımaǵambetov.

Mundaı mektepter aýylda da, qalada da biryńǵaı standart boıynsha salynatyn bolady. Oǵan qosa, onda erekshe bilim qajettilikteri bar balalar úshin jaǵdaı jasalady. Sonymen qatar jańa mektepter úshin muǵalimderdi daıarlaý jáne biliktilik arttyrý jumystary jalǵasady. Jalpy 2026 jylǵa qaraı 100 myńǵa jýyq maman daıarlanady dep kútilýde. «Iаǵnı qosymsha grant bólip, artyq kadr daıarlaý qajet emes. Sondyqtan bastysy – muǵalim sany emes, sapasy men biliktiligin arttyrý», dedi mınıstr.

Bul baǵytta vedomstvo Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birge pedagogıkalyq baǵdarlamalardy akkredıtteýdiń standarttaryn jáne kadrlardy daıarlaý boıynsha keshendi jumys atqaryp jatyr. Sonymen qatar mektep qurylysy bastalysymen mektep dırektoryn taǵaıyndaýdy qarastyrylyp otyr. Ol qurylys barysyn baqylap, bas-kóz bolyp, aldyn ala pedagogterdi jınaqtap, menedjment jáne kóshbasshylyq boıynsha arnaıy kýrstardan ótedi. Osy sharalardyń barlyǵy jańa mektepterdi jaqsy pedagogtermen qamtamasyz etýge jáne bilim sapasyn arttyrýdy qamtamasyz etetin tásilderdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.

«Ulttyq jobany iske asyrý nátı­jesinde 842 myńnan astam jańa, sapaly, jaıly oqýshy orny ashylyp, tapshylyq joıylady, bilim teńsizdigi qysqartylyp, sapany arttyrýǵa múmkindik beredi. Ákimdiktermen jáne múddeli taraptarmen birge bul jobany tıimdi iske asyramyz» dedi Oqý-aǵartý mınıstri.

Máseleni qorytyndylaǵan Pre­mer-Mınıstr «Jaıly mektep» ulttyq jobasy mektepterdegi oryn tapshylyǵyn boldyrmaýǵa, apatty jaǵdaıdaǵy jáne úsh aýysymdy mektepter máselesin sheshýge baǵyttalyp otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq jańa bilim ordalarynda pándik kabınetter, kompıýterlik synyptar, zerthanalar men sheberhanalar bolady. «Bastaýysh jáne joǵary synyptarǵa arnalǵan bólek bloktar qarastyrylǵan. Ár bloktyń óz ashanasy men sport zaly bolady. Mektep ishinde oqýlyqtar men jeke zattardy saqtaýǵa arnalǵan jeke shkaftar ornatylady. Osylaısha oqýshylardyń aýyr sómkelerin birshama jeńildetýge múmkindik týady», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, oqýshylarǵa yńǵaıly bolý úshin transformer-partalar men «aýyzsý fontandary» qoıylady. Ár qabatta oqýshylarǵa arnalǵan tynyǵý alańdary bolady.

2023-2025 jyldary elimizde 401 jaıly mektep salý josparlanyp otyr. Jalpy jobany iske asyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2,6 trln teńge bólindi. «Jobany iske asyrý balalardyń jaqsy bilim alýy úshin qajetti jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi. О́ńir ákimderi jyl sońyna deıin jer ýchaskelerin bólip, ınjenerlik kommýnıkasııalardy júrgizý máselesin muqııat oılastyrýy qajet» dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy Oqý-aǵartý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, jobadaǵy is-sharalardyń ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Kóshi-qon tujyrymdamasy maquldandy

Úkimet otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Kóshi-qon saıasatynyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan tujy­rymdamasynyń jobasy qaraldy.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenovanyń habarlaýynsha, «Ashyq Qazaqstan 500+» tujyrymdamasy elimizge bilikti kadr­lardyń kelýin yntalandyrýǵa, shetelde jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń quqy­ǵyn qorǵaýǵa jáne óńirler arasyn­daǵy demografııalyq teńgerimsizdikti joıýǵa jáne jalpy kóshi-qon saıasatyn tıimdi «jańǵyrtýǵa» baǵyttalǵan.

Atap aıtqanda, bilim berý ımmıgrasııasy sheńberinde on jyldyq «Ǵylymı-pedagogıkalyq vıza» berýdiń ońaılatylǵan tártibin engizý, al bıznes-ımmıgrasııa aıasynda el aýmaǵynda turýǵa, bıznesin tirkeýge, múlikke ıelik etýge, qyzmetkerler jaldaýǵa, qarjy tólemderin júrgizýge jáne olardyń kásipkerlik qyzmetinen týyndaıtyn basqa da operasııalardy erkin júzege asyrýǵa múmkindik beretin «ınvestorlyq vıza» berý kózdelip otyr.

Sonymen qatar elimizge tapshy ma­mandyqtar boıynsha shetelden úzdik mamandardy tartý, elge keletin qan­dastardyń kóshi-qonyn retteý tetik­terin jetildirý jónindegi sharalar qa­rastyrylǵan. Máselen, Tujyrym­damanyń úshinshi baǵyty aıasynda elimizde tapshy bolǵandyqtan syrttan jıi tartylatyn mamandyqtar boıynsha shetelden 100 úzdik mamandy tartý kózdelip otyr.  Olardyń Qazaqstanda turýyna yqtııarhat berý múmkindigi qarastyrylǵan «Baǵaly daǵdylar vızasy» engiziledi. Mundaǵy negizgi maqsat – bilim transferti jáne osy kásipter boıynsha óz mamandarymyzdy daıarlaý. Sonymen birge «Qundy daǵdylar reıtıngi» jasalady. 

«Kórshi elderden keletin, sonyń ishinde tirkeýsiz, beıresmı arnalar ar­qyly kelip jatqan eńbek mıgranttarynyń qozǵalysyn esepke alýdy kúsheıtý kózdelip otyr. Eńbek  mıgranttaryn tartý jeke tulǵalardyń naqty suranysyna saı aıqyndalady. Sondaı-aq mıgranttardyń jumys ornyna qatań baqylaý ornatylatyn bolady», dedi T.Dúısenova.

Osy taqyryp boıynsha Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov ta baıandama jasady.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Tujyrymdamanyń kóshi-qon prosesterin barynsha tıimdi retteý úshin ázirlengenin atap ótti. Qujatta demografııalyq, ekonomıkalyq jáne áleýmettik-mádenı basymdyqtardyń barlyǵy eskerilgen. Qazaqstan ekonomıkasyna joǵary bilikti mamandardy, ınvestısııa, ozyq tehnologııalardy tartý úshin tujyrymdama jobasynda vızalardyń jańa túrlerin engizý kózdelip otyr. Ondaı vızalar jetekshi ǵalymdarǵa, oqytýshylarǵa, shyǵarmashylyq jáne bizdiń naryqta asa qajet mamandyq ıelerine beriledi.

Áleýetti ınvestorlarǵa qoıylatyn talaptar da qaıta qaraldy. Iri ınves­torlarǵa 10 jyl merzimge turýǵa ruqsaty bar ınvestorlyq vızalar beriledi. Son­daı-aq azamattardyń eńbek kúshi jetpeı­tin óńirlerge kóship barýyn yntalan­dyrý da tujyrymdamanyń negizgi mindet­teriniń biri. Bul rette kóship barǵan­dardy baspanamen, áleýmettik ınfra­qurylymmen jáne jumyspen qamtamasyz etý aldyn ala pysyqtalatyn bolady.

Taǵy bir mańyzdy másele – ol shetelde jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń quqyqtaryn qorǵaý. «Bizdiń otan­das­tary­myzǵa zańgerlik jáne konsýl­tasııa­lyq kómek kórsetiledi. Ol úshin qazaq­­standyq azamattar kóp jumys isteı­tin eldermen ekijaqty kelisimder jasala­dy. Qaı elde eńbek etse de, azamattary­myzdy qorǵaı alýymyz kerek», dedi Premer-Mınıstr.

Onyń aıtýynsha, Tujyrymdamada «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha mıgrant­tar­dyń qozǵalysyn esepke alýdyń bir­yń­­ǵaı aqparattyq júıesin qurý kózdel­gen.

Usynylǵan Tujyrymdamany bekitý boıynsha daýys berý rásiminen keıin Á.Smaıylov Tujyrymdamadaǵy bastamalardy zań júzinde ýaqtyly bekitýdi qamtamasyz etýdi jáne kóshi-qon prosesterin avtomattandyrý úshin aqparattyq júıelerdi damytý sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy. Sonymen qatar óńir ákimdikteri sheteldik mamandardy tartý úshin kvota belgileý kezinde sol óńirge eń qajetti kadrlardyń kelýin qamtamasyz etýi jáne olardyń jumysyna baqylaýdy kúsheıtýge tıis ekenin atap ótti.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»