Birligi myqtynyń bilegi myqty

Keshe Túrkııanyń Bodrým qalasynda Túrkitildes memleketter Yntymaqtastyq keńesiniń Memleket basshylary deńgeıindegi tórtinshi sammıti ótip, onyń qorytyndysy boıynsha Yntymaqtastyqty odan ári damytý týraly deklarasııa qabyldandy.

Gazetimizde budan bu­ryn habarlanǵanyndaı, keshe Túrkııanyń Bodrým qala­synda Túrkitildes memleket­ter Yntymaqtastyq keńe­si­niń joǵary deńgeıdegi tór­tin­shi sammıti bolyp ótti. Onyń jumysyna Ynty­maq­­tastyq keńesine múshe mem­leketterdiń basshylary – Qa­zaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev, Túrkııa Pre­zıdenti Abdýlla Gúl, Ázer­baıjan Prezıdenti Ilham Álıev, Qyrǵyzstan Prezı­denti Almazbek Atambaev já­ne baı­qaýshy már­­te­besine ıe Tú­rik­menstan Prezı­denti Gýr­ban­­gýly Ber­dy­muhamedov qatysty. Sammıt jetistigi – qundy usynystar Bul Keńes Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy boıynsha 2009 jyldyń 3 qazany kúni Nahychvan qalasynda (Ázerbaıjan Respýblıkasy) ótken memleketter basshylarynyń basqosýy kezinde qurylǵan bolatyn. Keńesti qurý jónindegi kelisimge qol qoıy­lýy túrki halyqtarynyń bir­ligin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jalpy­túrkilik óńirlik birlestiktiń qu­rylyp, nyǵaıtylýyna negiz qalady. Qazirgi kúni TMYK-ge Ázer­baıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa múshe bolyp tabylady. Sammıtterde qabyldanǵan sheshim­derdiń oryndalýyn qa­daǵalap, kezdesýlerdi uıym­das­tyrý úshin Keńestiń Turaqty hat­shy­lyǵy jumys isteıdi. Hatshy­lyqtyń shtab-páteri Ystam­bul qalasynda or­nalasqan. Ony 2010 jyldan bastap Túrkııa Syrt­qy is­ter mınıstrliginiń Erek­she tapsyr­malar jónindegi elshisi Ha­lıl Aqynjy basqaryp keldi. Sarap­shylardyń pikirine qara­­ǵanda, Bas hatshy Halıl Aqyn­jynyń qyzmeti tabysty boldy. Sonymen, qazirgi kúni álemde táýelsizdik jaǵdaıynda ómir súrip jatqan alty túrki memleketi bar. Olar – Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyr­ǵyzstan, Túrkııa jáne О́z­bekstan men Túrikmenstan. Demek, bola­shaqta Túrkitildes memleketter Yntymaqtastyq keńesine Túrikmenstan men О́zbekstan da qosylýy ábden múmkin. Biz sammıt qarsańynda osy alty eldiń ekonomıka, oqý men bilim, basqa da áleýmettik jaǵdaılaryna barlaý jasap kórgen edik. Ol úshin atalǵan elderdiń túrli halyqaralyq reıtıngter boıynsha alyp otyrǵan oryndaryn zerdeledik. Sonda ańǵarǵanymyz mynaý boldy. Halqynyń sany men damý deńgeıi turǵysynan alǵanda eń aldymen Túrkııanyń zor tulǵasy kózge túsedi eken. Sóz joq, Túrkııa – túrkitildes memleketter arasynda eń basty el. Búginde bul memlekette 72,5 mıllıonnan astam adam ómir súrip jatyr. Halqynyń sany jóninen alǵanda ekinshi oryndaǵy О́zbekstanda – 27,8 mıllıon, úshinshi oryndaǵy Qazaqstanda – 17 mıllıon, tórtinshi oryndaǵy Ázer­baıjanda – 9 mıllıon, Qyr­ǵyz­standa – 5,5 mıllıonnan astam, Túrikmenstanda 5,2 mıllıonǵa jýyq adam turady. Sonda osy alty eldiń ózinde ǵana 140 mıllıonǵa jýyq halyq bar eken. Eger bastarynyń bereke-birligi myqty bolsa, bul úlken kúsh emes pe?! Al óz táýelsizdigine tolyq ıe bola almaı, basqa el­derdiń quramyndaǵy avtonomııa­lar deńgeıinde ómir súrip jatqan túrki jurtshylyǵy qanshama. Solardyń bárin eseptegende, túrki jurtynyń jalpy sany 180 mıllıon adamdy quraıtyn kórinedi. Osynshama halyqtyń arasynda sany shaǵyndaý kóringenimen, eń eńselileriniń biri – bizdiń Qa­zaq­stan. Máselen, Qazaqstan óziniń jer kólemi jaǵynan alǵanda birinshi orynda. Ekinshi orynda – Túrkııa. Úshinshi orynda Túrikmenstan tur. Sodan keıingi oryndar tıisinshe О́zbekstanǵa, Qyrǵyzstan men Áze­rbaıjanǵa tıesili. Sonymen, túrki memleketteriniń aýmaǵy  shamamen alǵanda planetanyń 4,8 mıllıon sharshy shaqyrymyna ıe. Qysqasyn aıtqanda, túrki halyqtary jerge muqtaj emes. Eger bastary birigip tirshilik qurar bolsa, osy bir jer men eki qurlyq arasyndaǵy tıimdi geografııalyq ornalasý faktorlarynyń ózi túrki halyqtarynyń birlese damýyna zor múmkindikter týǵyzǵan bolar edi. Qazaqstannyń taǵy bir maq­tanysh etetini, bizdiń elimiz túr­ki­tildes memleketter arasynda ózi­niń ishki jalpy óniminiń jan basyna shaqqandaǵy kólemi boıynsha birinshi orynda, altyn-valıýta qorynyń jan basyna shaq­qandaǵy kólemi boıynsha da bi­rinshi orynda, bilim deńgeıi boı­ynsha da jeke-dara kósh bas­tap tur, damý qarqyny boıynsha birinshi orynda, damý áleýetiniń múmkindikteri boıynsha da birinshi orynda keledi. Osynyń barlyǵy qosyla kelip, túrki jurt­shylyǵynyń arasyndaǵy biz­diń halqymyzdyń bedelin art­tyra túsetini anyq. Onyń ús­tine, sońǵy bes-alty jyldyń aı­nalasynda Qazaqstan álemdegi astyq derjavalarynyń birine aı­naldy. Et jáne basqa da aýyl sha­rýashylyǵy ónimderin óndirý kórsetkishin udaıy arttyrý ús­tin­de. Syrtqa munaı men gaz, tús­ti jáne qara metall, sırek metal­dar, ýran eksporttaıdy. Baıqońyr ǵarysh keshenine arqa súıegen elimizdiń ǵarysh salasy qarqyndy túrde damytylýda. Qazaqstannyń osyndaı zor ekonomıkalyq áleýetin alys-beris arqyly, ózara saýdany damytý arqyly tıimdi túrde paıdalana bilý uıym elderiniń damýyna jaqsy qyzmet kórsetken bolar edi. Árıne, basqa túrki elderinde de osyndaı jetistikter bar. Má­selen, týrızmdi damytý isinen Túr­kııadan kóp úlgi alýǵa bolady. Mu­naıdy qubyr arqyly Eýropaǵa shy­ǵarýdy Ázerbaıjannan úırense artyqtyǵy joq. Endeshe, osyndaı artyqshylyqtardy uıymdasyp damý ıgiligine paıdalana bilýdiń de paıdasy mol bolmaq. Túrkitildes memleketter bas­shylarynyń tórtinshi sammıtin ashqan Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl óziniń quttyqtaý sózinde uıymnyń qurylý maqsatynyń ózi baýyrlas elderdiń kóp salaly qarym-qatynastaryn nyǵaıtýdy kózdeıtinin atap kórsetti. Túrik halqynyń «birlik tirlikke kúsh beredi» degen maqalyn keltire otyryp, ortaq tarıh pen mádenıettiń, dil men til tamyrlastyǵynyń osy maqsatqa jetýge jaqsy qyzmet ete alatyndyǵyn kóldeneń tartty. Otyrystyń basty taqyryby týrızm salasyn damytý máselesine arnaldy. Uıym jumysyn áli de jetildirý qajet Sammıtte Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde Túrki keńesi halyqaralyq uıym retinde naqty nátıjelerge qol jetkizgenin jáne barlyq múshe-memleketterdiń ıgiligi úshin onyń jumysyn odan ári kúsheıtý qajettigin aıtty. Nursultan Nazarbaev túrki áleminiń damýyna serpin berýge  tıis tórt baǵytqa nazar aýdardy. Sonyń birinshisi retinde Qazaqstan Prezıdenti túrkitildes elderdiń eko­nomıkalyq áleýetin ashý máse­lesin atap ótti. Táýelsiz alty mem­lekettiń ishki jalpy óniminiń jıyntyq kólemi 1 trıllıon 200 mıl­lıard dollardan asady. Sóıte tura, Qazaqstannyń syrtqy saýda aınalymynda 5 eldiń úlesi nebári 6% ǵana. Sondyqtan bizge ortaq eko­nomıkalyq áleýetimizdi barynsha nyǵaıtqan jón, dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy Túr­ki ále­mine jańa jobalar usyna­tyn kólik múmkindikterin paıdalanýdyń mańyzdylyǵyna da toqtaldy. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtomagıstraliniń Qazaqstandaǵy bóliginiń qurylysy aıaqtalýda. Osy jyldyń sońynda Túrikmenstan men Iranǵa qatynaıtyn temirjol qurylysy bitedi, ol Parsy shyǵanaǵyna jol ashady. Kelesi jyly Qytaıdan Kaspııge deıin bizdiń elimizdiń aýmaǵy arqyly ótetin temirjol qurylysyn aıaqtaý kózdelgen. Biz Aqtaý portynyń qýatyn arttyrýdy da josparlap otyrmyz. Osyǵan baılanysty Aqtaý, Baký jáne Samsýn porttary arasyndaǵy yntymaq­tas­tyqty damytý mańyzdy, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev Eý­ra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýy jańa perspektıvalarǵa jol ashyp, sonyń arqasynda túrkitildes memleketterdiń isker toptary Qazaqstanda birlesken kásiporyndar qurý arqyly 170 mıllıondyq naryqqa shyǵa alatynyn aıtty. Qazaqstan Prezıdenti túrki álemine týrısterdi tartý osy elderdiń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq damýyna oń yqpa­lyn tıgi­zetindigine de nazar aýdar­dy. Túrki dúnıesinde álemdik qo­ǵam­dastyqtyń zor qyzyǵýshylyǵyn tý­dyratyn tabıǵı nysandar men tarıhı oryndar jetkilikti. Bizge osy salada birlesip týrızm ınfra­qu­rylymyn  jańǵyrtý qajet, dedi Nursultan Nazarbaev. Mem­leket basshysy, sondaı-aq, túrki ále­min­de týrızmdi damytý úshin bir­lese otyryp týrıstik ónim ázirlep, Uly Jibek joly brendin paıdalanýdy usyndy. Budan bólek, Nursultan Na­­zar­baev TÚRKSOI, Túrki akademııa­sy, Túrki mádenıeti men murasy qory tárizdi qurylymdardyń mańyzdylyǵyn ataı kele, dástúrli mádenı-gýmanıtarlyq baılanys­tardy odan ári nyǵaıtý qajet­tigin aıtty. Túrki akademııasy or­taq qundylyqtarymyz ben mura­lary­myzdy zerdeleý isinde kóp nárse jasaı alady. Túrki halyqtarynyń mádenıeti men ónerin nasıhattaýda TÚRKSOI-dyń atqaratyn róli zor. Onyń belsendi qyzmeti birligimizdi nyǵaıtyp, mádenı baılanystardy keńeıtýge yqpal etýde, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev TÚRKSOI jáne Túrki keńesi sııaq­ty uıym­darda jumys isteý úshin  uıymǵa múshe-memleketterdiń ýnı­ver­­sıtetterinde jas mamandar daıar­laý qajettigine toqtaldy. Sondaı-aq, ol Túrki akademııasyna túrki álemi elderiniń ıntegrasııa­laný joldaryn aıqyndaý úshin baǵdarlama ázirleýge tapsyrma berýdi usyndy. Sońynda Nursultan Nazarbaev Túrki keńesiniń kelesi taqyrybyna qatysty usynys engizdi. Bul oraıda ol múshe-memleketterde aqpa­rat­tyq keńistikti jáne báse­kege qabiletti buqaralyq aqpa­rat qural­daryn damytýdyń mańyz­dyly­ǵyna toqtaldy. Sonymen qatar, halyqaralyq qoǵamdastyqqa túrki álemin tanytatyn telearna ashý múmkindigin qarastyrýdy usyndy. Qazaqstan Prezıdenti sóziniń sońynda osy otyrysta Uıym tóra­­ǵalyǵynyń tizgini Túrkııa Pre­­zıdenti Abdýlla Gúlge tapsyrylyp otyrǵandyǵyn aıta kele, Túrkııaǵa Túrki keńesiniń qyz­metin ilgeriletý jolynda úlken tabystar tiledi. Baýyrlas túrik halqynda «Is bolashaǵyna tartady» degen qanatty sóz bar. Endeshe, bizdiń árbir bastaǵan isimiz sátti bolyp, Keńesimizdiń keleshegi kemeldene bersin! О́zara birligimiz nyǵaıa tússin, qurmetti baýyrlar! Túrkitil­dester túgel bolaıyq, bir­ge bolaıyq! dep aıaqtady óz sózin Nur­­sultan Nazarbaev. Sammıt barysynda sóz alǵan túr­kitildes memleketter basshylary bul jolǵy basqosý jáne onda qabyldanǵan sheshimder týrızm salasynyń damýyna qosymsha kúsh beretindigin, osy salada Uıymǵa múshe elderdiń yntymaqtastyǵy men ózara is-qımylyn arttyra túsetindigin málimdedi. Sondaı-aq, yntymaqtastyqtyń basqa da basym baǵyttary boıynsha osyn­daı kezdesýler ótkizýdiń mańyz­dylyǵyna toqtaldy. Otyrys sońynda Túrkitildes elder Yntymaqtastyq keńesiniń tórtinshi sammıtiniń deklarasııasy qabyldanyp, oǵan saltanatty jaǵdaıda qol qoıyldy. Yntymaqtastyqtyń negizgi qyrlary Sammıt aıaqtalǵannan keıin Qazaqstan basshysy Túrikmenstan Prezıdenti Gýrbangýly Berdy­mu­ha­medovpen kezdesti. Osy oqıǵaǵa oraılas eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq tarıhyna qysqasha zer salatyn bolsaq, Qazaqstan men Túrikmenstan arasynda dıplomatııalyq qatynas 1992 jyldyń 5 qazanynda orna­ǵandyǵyn eske alamyz. Al saıa­sı saladaǵy is-áreketterdiń qalyp­­tasýynda 1993 jylǵy 19 mamyr­daǵy Dostyq qatynastar jáne yntymaqtastyq týraly shart­tyń jáne 1997 jylǵy 27 aqpan­daǵy Yn­tymaqtastyqty odan ári damytý týraly deklarasııanyń máni zor bolyp tabylady. Eki el arasyndaǵy saýda-eko­nomıkalyq qatynastar damyp keledi. Elimizdiń kedendik sta­tıs­tıkasynyń derekteri boıyn­sha, 2012 jyly ózara saýda aına­lymynyń kólemi 344,6 mln. AQSh dollaryn (eksport – 165,6 mln.; ımport – 179 mln.) qurap, 2011 jyl­­men sa­lystyrǵanda 88,4%-ǵa artty. 2013 jyldyń 9 aıy ishin­de taýar aı­na­lymy 328,4 mln. AQSh dol­lary (eksport – 126,9 mln.; ım­port – 201,4 mln.) boldy. 2009 jylǵy jeltoqsandaǵy Túrik­menstan – О́zbekstan – Qazaq­stan – Qytaı gaz qubyrynyń iske qosylýyna baılanysty otyn-ener­getıka salasyndaǵy yn­­tymaq­tastyqtyń bolashaǵy jaq­sy dep baǵalanýda. Kólik jáne kom­­mý­­nıkasııa salasyndaǵy yn­tymaq­tastyq ta joǵary qarqyn­men damyp otyr. Temirjol, avtomobıl jáne sý kóligi salalarynda ózara tıimdi jobalar bar. 2007 jyly 1 jeltoqsanda Qa­zaqstan, Túrikmenstan jáne Iran úkimetteri arasynda О́zen (Qa­zaq­standaǵy uzyndyǵy – 140 shaqyrymǵa jýyq) – Qyzyl­qııa – Bereket – Etrek (Túrik­men­stan­daǵy uzyndyǵy – 450 shaqy­rym­nan astam) – Gorgan (Irandaǵy uzyn­dyǵy – 90 shaqyrymnan as­tam) temirjolyn salý týraly úsh­j­aqty kelisimge qol qoıyl­dy. Osy joldyń Qazaqstan-Túrik­menstan bólikteriniń ashylý saltanaty Túrikmenstan Prezıdenti G.Berdymuhamedovtiń Qazaqstanǵa 2013 jylǵy 10-11 mamyrda mem­lekettik sapary barysynda ótti. Memleket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń Túrik­mens­tan Prezıdenti Gýrbangýly Ber­dy­­m­uhamedovpen osy jolǵy Bod­­rým qala­synda ótken kez­de­sýinde ekijaqty qarym-qaty­nas­­tardy ári qaraı damytýdyń pers­­pektıvalary jáne G.Berdy­mu­ha­medovtiń Qazaqstanǵa 2013 jyl­ǵy memlekettik sapa­ry­nyń qory­tyndysy boıynsha qol jet­ken ýaǵdalastyqtardy jú­zege asyrý barysy talqylandy. So­ny­men qatar, halyqaralyq kún tár­tibindegi ózekti máseleler jó­ninde pikir almasyldy. Memleket basshylary saýda-eko­nomıkalyq, munaı jáne gaz, kólik-tranzıttik, mádenı-gýmanı­tarlyq salalardaǵy ózara is-qımyldy nyǵaıtý máselelerin, sondaı-aq, shekara mańyndaǵy yn­ty­maqtastyqtyń negizgi aspek­tilerin qarady. Prezıdentter eki eldiń saýda-ekonomıkalyq áleýeti tolyq paıdalanylmaı otyrǵanyn, soǵan baılanysty ózara taýar aınalymyn ulǵaıtý jónindegi jumystardy jandandyrý qajettigin aıtty. Nursultan Nazarbaev pen Gýrbangýly Berdymuhamedov taıaý­da qurylysy aıaqtalatyn «Qa­zaq­stan – Túrikmenstan – Iran» temir­jol magıstrali úsh eldiń júk ta­symalyn ońtústik jáne soltús­tik baǵyttarda ulǵaıtýǵa múmkin­dik beretinine senim bildirdi. Túrkııa – elimizdiń senimdi seriktesi Munan keıin Qazaqstan basshysy Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl­men kezdesti. Kezdesý bary­synda Memleket basshylary qa­zaq-túrik strategııalyq seriktes­tigin nyǵaıtýdyń negizgi baǵyt­taryn talqylady, sondaı-aq, halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máselelerge toqtaldy. Nur­sul­tan Nazarbaev pen Abdýlla Gúl «Jańa sınergııa» birlesken or­taq ekonomıkalyq baǵdarlamasy aıasyndaǵy birqatar baǵyttar boıynsha ózara is-qımyldy arttyrý máselelerin qarastyrdy. Qazaqstan Prezıdenti Túrkııa bizdiń eldiń negizgi ekonomıkalyq seriktesiniń biri ekenin aıtty. Nursultan Nazarbaev mádenı-gýmanıtarlyq, ásirese, bilim berý salasyndaǵy qarym-qaty­nas­ty odan ári óristetý jaıyna aı­ryqsha nazar aýdardy. Nur­sul­tan Nazarbaev eki eldiń oqý mekeme­lerinde bilim alatyn jas­tar sanynyń kóbeıýi bul úrdistiń qarqyn alýyna oń yqpal etip  otyrǵanyn atap kórsetti. Al Qazaqstan Respýblıkasy men Túrik Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastar 1992 jylǵy 2 naýryzda ornaǵan bolatyn. Eki halyqtyń kóptegen óńirlik jáne halyqaralyq máseleler, energetıkalyq qaýipsizdik pen ekonomıkalyq ózara is-qımyl boıynsha Astana men Ankara múd­deleriniń sáıkestigine negiz­delgen Qazaqstan-Túrkııa qaty­nastarynyń damý qarqyny eki memleket yntymaqtastyǵynyń strategııalyq sıpatyn kórsetedi. Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zar­baevtyń 2003 jylǵy Túrkııaǵa jasaǵan resmı saparynan bastap joǵary deńgeıdegi saparlarmen almasý turaqty ótýde. Sonyń ishinde Nursultan Nazarbaevtyń 2009 jylǵy 21-23 qazanda Túr­kııaǵa jasaǵan resmı sapary ekijaqty qatynastardyń damýyna aıtarlyqtaı serpin berdi. Sapar baǵdarlamasynyń saıası bóliginiń ózekti tarmaǵy – alǵashqy ret qol qoıylǵan Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly shart bolyp tabyldy. Túrkııa – Qazaqstannyń mańyz­dy saýda-ekonomıkalyq árip­tes­teriniń biri. Bizdiń elimizdiń Statıstıka agenttiginiń málimet­teri boıynsha Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy taýar aınalymy 2010 jyly 1,85 mlrd. dollardy, 2011 jyly 3,303 mlrd. dol­lardy, 2012 jyly 4,015 mlrd. dollardy (eksport – 3,229 mlrd. dollar, ımport – 786 mln. dollar), al 2013 jyly 3,496 mlrd. dol­lardy (eksport – 2,595 mlrd. dollar, ımport – 901 mln. dollar) qurady. Mádenı-gýmanıtarlyq sala­daǵy Qazaqstan-Túrkııa ynty­maq­tastyǵy joǵary belsendilik sıpatyna ıe. Bul baǵytta taraptar ókilderiniń mádenı sharalarǵa qatysýyna, shyǵarmashylyq delegasııalarmen almasý tájirıbesin jalǵastyrýǵa, eki el qalalary men aımaqtary arasyndaǵy baýyr­lastyq qatynastardy damytýǵa erekshe kóńil bólinedi. Túrkistandaǵy Q.A.Iаsaýı atyn­daǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń, Almatydaǵy mem­lekettik emes S.Demırel atyn­daǵy ýnıversıtettiń, Jambyl eseptik-nesıelik ekonomıkalyq kolledjiniń, №29 qazaq-túrik lıseıiniń, «Dostyq» bilim berý ortalyǵynyń, «Shahlan» bastaý­ysh mektebiniń qyzmeti bilim sala­syndaǵy ózara yqpaldasýdyń tabysty úlgisi bolyp tabylady. Túrik tarapynyń bastamasy­men Túrkııa aýmaǵynda qazaq halqynyń qaıratkerlerine: Abaı Qu­nanbaevqa, Muhtar Áýezovke, Maǵjan Jumabaevqa, Abylaı hanǵa, Qabanbaı batyrǵa eskertkish ornatylǵan. Mine, osylaısha aralas-qura­las­tyǵymyz jyl ótken saıyn damı túsken Túrkııa Prezıdentimen bul jolǵy kezdesý de dostyq jaǵdaıda órbidi. Keńestiń memleketter úshin mańyzy joǵary Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Túrkitildes memle­ket­­ter yntymaqtastyǵynyń tór­tinshi sam­mıtiniń qory­tyn­­dy­syna arnalǵan brıfıng­ke qatys­ty. Qazaqstan Prezıdenti qa­rym-qaty­nastardyń qarqynyna eko­nomı­kalyq jáne mádenı-gýma­nı­tarlyq saladaǵy yntymaq­tas­­tyq oń yqpal etetinin aıta kelip, Keńestiń bizdiń el men mú­she-memleketter úshin mańyz­dy­ly­ǵyn atap ótti. Budan bólek, ol Ázerbaıjan, Túrikmenstan jáne Túrkııa basshylarymen bol­ǵan kezdesýler ekijaqty ózara yq­pal­dastyqtyń qazirgi jaǵdaıy men perspektıvalaryn talqylaýǵa múmkindik bergenine toqtaldy. Nursultan Nazarbaev otyrysta túrli máselelerdiń qaras­tyryl­ǵanyn, sonyń negizgisi týrızm ındýs­trııasyn damytý týraly bolǵanyn atap ótti. Túrkııa týrızm salasynda jaqsy ilgeriledi, biz onyń tájirıbesin alý, qajetti mamandardy túrik ýnıversıtetterinde daıarlaý jóninde ýaǵdalastyq, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev biryńǵaı aqparattyq keńistikti birlesip damytý máselesi osy jyldan bas­tap talqylanatynyn aıtty. Men búkil álemge túrkitildes elder týraly, bizdiń mádenıetimiz ben tarıhymyzdy baıandaıtyn arnaıy spýtnıktik telearna ashý máse­lesin qarastyrýdy usyndym. Sol arqyly biz memleketimizge nazar aýdartyp, sonyń ishinde Qazaq­stannyń ındýstrııalyq baǵdar­lamasy týraly aıtatyn bolamyz, dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy otyrysta talqylanǵan mańyzdy máseleniń biri kólik jáne kommýnıkasııa salasyn damytý bolǵanyn atap ótti. Ol salynyp jatqan avtomobıl joldary men temirjoldardyń el ekonomıkasy úshin mańyzdylyǵyn aıtty. Nursultan Nazarbaev bıyl aıaqtalýy josparlanǵan Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran temirjoly óńirdegi kólik jáne logıstıka jelisiniń odan ári damýyna septigin tıgizetinine nazar aýdardy. Qazaqstan Prezıdenti Túr­ki keńesi men Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq arasynda eshqandaı qarama-qaıshylyq joq ekendigin de atap ótti. EAEO-nyń ózge mem­le­ket­terdiń qosylýyna esigi ashyq. Mysalǵa, Túrkııa jáne basqa mem­­leketter bolashaqta osy bir­les­tiktiń qaýymdasqan múshesi bola alar edi. Biraq bul Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaqqa múshe bar­lyq memleketterdiń quzy­ryndaǵy másele bolyp sanalady, dedi  Nazarbaev. Sonymen qatar, Qazaqstan basshysy Armenııa men Qyrǵyzstan odaqqa qosylýdy josparlaǵanyn, al birqatar ózge elder birlestikpen saýdany damytýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn aıtty. N.Na­zarbaev bul rette uıymdy odan ári nyǵaıtý úshin jumys isteý ke­rektigin atap ótti. Sonymen, Túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵyna múshe elder ekonomıkanyń naqty salalary boıynsha birlesip damý baǵytyn ustana bastady. Osy baǵytta qundy usynystar aıtyldy. Bizdiń oıymyzsha, bul jolǵy sammıttiń bas­ty jetistiginiń biri osy bolyp tabylady. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan» – Bodrýmnan (Túrkııa). Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.