Kórermen asyǵa kútken álemdik blokbaster Djeıms Kemeronnyń «Avatar: Sý joly» fılmi 15 jeltoqsannan bastap jalpyhalyqtyq prokatqa shyqty. Qýanyshty eseleı túsken taǵy bir jańalyq – jahan janaryn jaýlaǵan aıtýly týyndynyń Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qolǵa alýymen qazaq tilinde dybystalýy desek, qatelese qoımaspyz. Alaıda aqsarbas aıtyp, bórkimizdi aspanǵa ata qýanǵan bul ǵalamat sezimniń dál premera kúni tóbemizden sýyq sý quıǵandaı bir-aq sátte túgesilerin kim bilgen?..
Sebep deısiz be? Sebebi memlekettik tildi qoldaý maqsatynda qyrýar qarjy bólinip atqarylǵan jumystyń taǵy da qazaqtildi kórermen suranysynan alshaq jatýy. Oǵan kınoteatrlardaǵy 16 jeltoqsanǵa túzilgen fılm kestesine kóz júgirtip ótseńiz de jetkilikti. Alysqa barmaı-aq, elimizdiń bas qalasy – Astanadaǵy kınoteatrlar kestesine úńilseńiz, «Avatar: Sý joly» fılminiń Táýelsizdik kúni kórsetiletin seansynyń 72-si orys tilinde usynylsa, tek 2-ýi ǵana qazaqtildi kórermenniń qalaýyna yńǵaılastyrylypty.
Onyń ózinde bireýi standartty bılet baǵasyna saı bolsa, ekinshisi VIP zalda, ıaǵnı 20 myń teńge tólep kirýge jaǵdaıy barlarǵa arnalǵan. Qarapaıym halyqtyń búgingi qymbatshylyq qos búıirden qysyp turǵan qıyn kezeńde qaltasynan 20 myńyn kıyp, kıno kórýge bara qoıýy ekitalaı. Kúrmeýge kelmes qysqa jip báribir qalaýynan alshaq.
Demek qazaq tildi kórermenniń jańa týyndyny kúnine bir-aq ýaqytta ǵana kórýge múmkindigi bar. Al onyń barlyǵyna birdeı yńǵaıly bolýy taǵy qısynǵa kelmeıtin jaıt. Tańdaýy tar halyq amal joq qalaýynan tys orys tildi kórsetilimge barýǵa májbúr. Sebebi demalysqa yńǵaıly ýaqyttyń barlyǵyn resmı tildi seanstar jaýlaǵan. Bul týraly óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasynda belgili jýrnalıst Kámshat Tasbolat bylaı dep ashyna jazypty: «Táýelsizdik kúni, 16 jeltoqsanda Astanadaǵy kınoteatrlarda «Avatar» fılminiń qazaqsha nusqasy – 2 ret, aǵylshynshasy – 1 ret, al orysshasy – 72 ret kórsetiledi eken. Eger kassa úshin birinshi apta qatty mańyzdy bolsa, eki rettik kórsetilimmen qalaı tildi qoldaımyz? Tildik normalardy kınoteatrlarda tym bolmasa 50/50 deńgeıine jetkizińdershi dep suraýdyń ózi kúlkili».
Atalǵan máseleni kınoteatr ókilderine de tótesinen qoıyp kórip edik, qazaq tildi kórsetilimderge adamnyń az keletindigin, kóp jaǵdaıda 4-5 kórermen úshin tutas bir zal qyzmet etetindigin alǵa tartady. Al kınoteatr jekemenshik kásip bolǵandyqtan, shyǵynyn aqtamaıtyn kórsetilimderge sonsha ýaqyt bólýdiń qısynsyz ekendigin jetkizdi. Bul pikirdi jýrnalıst-bloger Bella Orynbet te qýattady. Ol óziniń Facebook paraqshasynda: «Avatardaǵy» Na Vı halqy aıtpaqshy, jatqan tastyń astyna sý barmaıdy. Sondyqtan kórsetilimniń qazaqsha nusqasyna barynsha kóbimiz barýymyz kerek. Qazaqshaǵa suranys kóp bolsa, «syılasqannyń sýyn ish» dep kınoteatr da bárin kórermenge saı yńǵaılastyrady. Kınoprokatta birinshi apta asa mańyzdy, onyń nátıjesine qarap ekinshi aptanyń kestesin jasaıdy. Birinshi aptada bárimiz – otbasy, bala-shaǵa, kórshi-qolań, aýyl aımaq bolyp «Avatar» fılminiń qazaqsha seanstaryna toıǵa barǵandaı jappaı aǵylyp baraıyq! Kınoteatrlarǵa aldyn ala telefon shalyp, Na Vı tárizdi bárin ana tilimizde surap, qazaqsha dýblıajy neshede, qaı zalda ekenin anyqtap, joq bolsa qosýyn talap etip, tynym bermeı dabyldataıyq. Áıtpese, qazaq dýblıajy sýǵa ketkendeı tal qarmaıdy» dep úndeý tastaıdy.
Eger máseleniń baıybyna baryp, saralar bolsaq, shynymen de eki taraptyń da ýáji oryndy. Suranys bolsa, usynystyń da mindetti túrde bolary anyq. О́ıtkeni bul qazaqtildi kórsetilimge qatysty týyndap turǵan alǵashqy jaǵdaı emes. Buǵan deıin de jaryqqa shyqqan aýdarma fılmderdiń mańaıynan da atalǵan shý aınalyp ótken joq. Ár premera saıyn qyzý talqyǵa túsip jatady. Kınoteatrǵa jıi baratyn kórermenniń biri retinde bizde de arasynda qazaqtildi zal men orys tildi zaldy salystyryp kórýge múmkindik týyp turady. Sondaǵy baıqaǵanymyz – qazaqtildi kórermenderdiń kópshiliginiń, ókinishke qaraı, qazaqsha aýdarmanyń sapasyna kúmánmen qarap, oryssha seanstardyń suranysyn arttyratyndyǵy. Oryssha nusqasynyń kórigin qyzdyryp, zaldy lyq toltyratyn kórermen ortasynan shyǵyp, qazaq tildi zalǵa kire qalsań shynymen de at shaptyrym zalda qadaý-qadaý adamnyń basy qyltıǵanyn kórip kóńiliń sý sepkendeı basylady. Demek barlyǵy ózimizge baılanysty. Qyrýar kúsh pen qarjy jumsalyp atqarylǵan aýqymdy jumysty barlyǵymyz birdeı qoldap, nasıhattamasaq, memlekettik tildiń ógeı kúı keshkeni keshken. Memlekettik tildiń mártebesin kóterip, jalaýyn tek bıikte jelbiretý hám suranys aıasyn arttyrý árqaısymyzdyń ózimiz ben Otanǵa degen mahabbatymyzǵa tikeleı táýeldi ekeni sózsiz. Endeshe qazaqsha kórsetilimnen qalmaıyq!