Balalar jyly aıasynda Astana qalasynda halyqaralyq konferensııa ótip, onda balalardyń quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy ózekti máseleler talqylandy, aýqymdy josparlar pysyqtaldy. Aıtýly is-sharaǵa Chehııa, Horvatııa, Majarstan jáne Qyrǵyzstan elderinen kelgen sarapshylar qatysty. BUU-nyń eldegi turaqty úılestirýshisi, Qazaqstandaǵy BUU Balalar qorynyń (IýNISEF) eldegi ókili, bala quqyqtary, adam quqyqtary jónindegi ýákildermen qatar pedagogter, ata-analar men balalar da osy kezdesýdiń ortasynda boldy.
Konferensııada aldymen Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵambetov bilim salasynda bıyl oryndalǵan jospardyń retin, ıaǵnı Balalar jylynda iske asqan jumystardyń qorytyndysyn baıandady.
– Balalar jyly aıasynda qolǵa alynyp, iske asqan jobalardyń barlyǵy – balalardyń ıgiligi úshin. Bıyl bilim berý uıymdarynda balalardyń tamaqtanýyn jaqsartý boıynsha sharalar qabyldandy. Tamaqtaný sapasyn arttyryp, qunyn retteý jáne qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýdy engizý bóliginde Tamaqtanýdy uıymdastyrý qaǵıdalaryna ózgerister engizildi. Mekteptegi tamaqtanýdy qoǵamdyq baqylaý jandandy. Apatty mektepterdi, úsh aýysymdy oqytýdy jáne oryn tapshylyǵyn joıý úshin «Jaıly mektep» ulttyq jobasy ázirlendi. Baǵdarlamaǵa sáıkes qalalar men aýyldarda 401 mektep salynady. Oqýshylardyń qaýipsizdigi úshin «School bus» jobasy aıasynda shalǵaı aýyldardaǵy eldi mekende turatyn balalardyń mektepke qatynaýyna jaǵdaı jasap otyrmyz. Bıyl jańa úlgidegi 500 avtobýs satyp alyndy. Barlyq bilim berý uıymynda beınekamera, tıisti dabyl túımesin ornatý máseleleri qarastyrylýda. Bul sharýa da – bizdiń erekshe baqylaýymyzda. Qazir mektepterde mektepishilik parlamentter qurdyq. Osy oń ózgeris balalardyń quqyqtyq, saıası saýattylyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi. Mańyzdy bastamany biz ári qaraı jalǵastyrýymyz kerek. Sol sekildi «Kitapqa qushtar mektep» degen jobany bastadyq. Osylaısha, balalardyń dúnıejúzilik ádebıetterdi memlekettik tilde oqýyna kóńil aýdaryp jatyrmyz. Mektepterge jáne basqa da bilim berý uıymdaryndaǵy kitaphanalarǵa mıllıondap qazaq, orys tilindegi kórkem ádebıetter úlestirildi. Bul ıgiliktiń barlyǵy Balalar jylymen shektelmeıdi. Úılesimdi bastamalar balalardyń qaýipsizdigi, bolashaǵy úshin jalǵasa beredi, – dedi A.Aımaǵambetov.
Bıyl balalardyń kolledjde tegin bilim alýyna 130 myńǵa jýyq grant bólingen. Mınıstrlik mekteptegi álimjettiktiń aldyn alý úshin psıhologterdiń jumysyn tıimdi uıymdastyratyn aýqymdy joba engizýdi kózdep otyr. Buǵan qosa erekshe balalardy tegin, sapaly bilimmen qamtý jaıy da ózekti.
Konferensııada elimizdegi adam quqyqtary jónindegi ýákil Elvıra Ázimova men bala quqyqtary jónindegi ýákil Arýjan Saın bala quqyqtaryna qatysty máselelerdi ortaǵa saldy.
– Bala quqyqtary BUU-nyń bala quqyqtary týraly konvensııasymen, Neke jáne otbasy týraly kodekspen, Bala quqyqtary týraly zańmen bekitilgen. BUU bala quqyqtary týraly konvensııasyn júzege asyrý jónindegi mindetterin rastaı kele, 2016 elde bala quqyqtary týraly ýákiletti ınstıtýt quryldy. Keıingi 10 jylda erekshe qabiletti balalardyń sany eki ese artqany baıqalady. Demek jol kartasyna saı jumys isteý kerek. Keleshekte mekteptegi balalardyń bir mezgil tegin tamaqtanýyna jaǵdaı jasaý mańyzdy. Sebebi ata-ana balalardyń bárine birdeı jaǵdaı jasaı almaıdy. Balalardyń tegin tamaqtanýy týraly erejesin engizýge biz de barynsha járdemdesemiz. Sol sekildi mektepke biryńǵaı mektep formasyn engizý qajet. Engizsek, balalar arasyndaǵy teńsizdikke jol berilmeı, jeńil ónerkásip, otandyq ónim damıdy. Oqýshy mektepte tegin tamaqtanyp, sapaly bilim alýmen qatar sportpen shuǵyldanýy tegin bolsa, keıingi jańa tolqyn balalar eldiń patrıoty bolyp tárbıelenedi. Keıin olardy men Otanym úshin ne isteı alamyn degen saýal tolǵandyrady. Balalarǵa qoldaý kórsetip júrgen úkimettik emes uıymdarǵa, densaýlyq, bilim, áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy azamattarǵa alǵysymdy bildiremin. Bar jaqsylyq balalarǵa bolýǵa tıis, – deıdi A.Saın.
Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, bıyl elde alǵash ret balalardyń hal-ahýal ındeksi ázirlendi. Osy jańashyldyq negizinde elimizdiń ár óńirindegi balalardyń suranysyn anyqtap, bilimge, densaýlyq saqtaýǵa, ınfraqurylymǵa, zorlyq-zombylyqtan qorǵaýǵa jáne turǵyndardyń áleýmettik ahýalyn arttyrýǵa serpin beretin eń mańyzdy ındıkatorlar tańdalǵan. Bir sózben aıtqanda, balalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýdiń taǵy bir tıimdi tetigi – osy.
Konferensııada BUU-nyń elimizdegi turaqty úılestirýshisi Mıkaela Frıberg-Storı mınıstrliktiń Balalar jyly aıasynda qolǵa alǵan bastamalaryna oń baǵa berdi.
– Men búgingi konferensııaǵa qatysyp otyrǵanyma qýanyshtymyn. Bul konferensııaǵa óz qatarlastarynyń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha jumys isteıtin balalardyń qatysqany da óte jaqsy. Elimizde balalardyń ál-aýqatyna erekshe nazar aýdarylady. Balalarǵa salynatyn ınvestısııalar – bul bolashaqqa salynatyn qarjy. Qazaqstan osy baǵytta nátıjeli is-sharalar qabyldap keledi. Bala quqyǵyna qatysty máselelerdi kóre bilýdiń ózi – balalardy qorǵaý baǵytyndaǵy úılesimdi jumystardyń bastamasy. Balanyń daýysy bul – aqıqat daýysy, – deıdi ol.
Izin ala sóz sóılegen BUU Balalar qorynyń (IýNISEF) eldegi ókili Artýr van Dızen de jas jetkinshekterdiń máselesin bir jyldy Balalar jyly dep bekitip, sol ýaqyttyń sheńberinde túbegeıli sheshý múmkin emes ekenin aıtady. Dese de ol elimizde balalar quqyǵyn retteý maqsatynda aýqymdy jumystar úılesimdi bastalǵanyn jetkizdi. Konferensııa barysynda baıandamashylar balalardyń quqyǵy, qaýipsizdiginen bólek, áleýmettik teńsizdik týrasynda da eldegi túıtkildi máselelerdi ashyp aıtty.
Sondaı-aq konferensııaǵa kelgen qonaqtar joǵary synypta oqıtyn balalardyń da usynys-pikirin tyńdady.