Zańsyz oıyn bıznesine qatysty Qyzylorda oblysy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamenti tergegen bes qylmystyq is boıynsha sot úkim kesti. Jalpy, zańdy aınalyp ótip, paıda tabýdy kózdeıtinderdiń ekonomıkaǵa keltirip otyrǵan zalaly orasan. Degenmen oǵan zańdylyq sheńberinde tyıym salýǵa bolady. Eń qıyny, jastardyń osy zańsyz oıyndarǵa áýestigi. Qazir áleýmettik máselege aınalyp otyrǵan bul problemanyń aldyn alý ońaı bolmaı tur.
О́tken jyldyń birinshi jartysynda departament 6 is tergep, onyń beseýi sotqa joldandy. Aıaqtalǵan ister boıynsha aınalymnan 82 monıtor, 77 prosessor, 10 oıyn termınaly, 6 teledıdar, 4 kassa apparaty, 4 beıneregıstr jáne 1 mln teńge aqshalaı qarajat alyndy. Osy sıfrlar qaǵaz betine túskenshe qyrýar jumys atqaryldy. О́ıtkeni, ekonomıkalyq qylmystardy anyqtaý – qıynnyń qıyny. Mamandardyń aıtýynsha, quqyqtaný bul ǵylymnyń birneshe salasyn qamtýdy talap etedi. Bul jerde ásirese, krımınalıstıkanyń orny erekshe.
Departamenttiń krımınalıst mamandary qujattamalyq, kompıýterlik-tehnıkalyq, ekonomıkalyq jáne taýartaný zertteýlerin júrgize otyryp, qylmystyń ashylýyna aıtarlyqtaı úles qosyp keledi. О́tken jyly departament 41 qylmystyq isti tergep, krımınalıst mamandar 135 túrli qorytyndy jasaǵan. Krımınalıster aıǵaq zattarǵa qaraý júrgizý, tintý, jaýap alý jáne daýys úlgisin alý barysynda maman retinde qatysady.
– Krımınalıst mamandardyń tergeý amaldaryna jáne jedel izdestirý is-sharalaryna qatysýy istiń nátıjeli aıaqtalýyna yqpal etedi. Departamenttiń «aıaǵy úzeńgiden túspeıtin» krımınalısteri Jandáýlet Naýryzbaev, Batyrhan Sadyqov – óz isiniń mamandary. Respýblıkanyń túrli aımaqtarynda uıymdastyrylatyn jedel-izdestirý sharalaryna shaqyrylatyn tájirıbeli mamandar. Mysaly, ótken jyly eki qyzmetkerimiz Jambyl oblysyna krımınalıstik zertteý júrgizýge baryp, 6 ekonomıkalyq jáne 10 kompıýterlik-tehnıkalyq qorytyndy jasady, 2 qylmystyq istiń ashylýyna sebepker boldy. Qazir atalǵan isterdi jambyldyq áriptester sot qaraýyna ótkizdi, – deıdi tergeý basqarmasy basshysynyń orynbasary Medeý Taýbaı.
Isterdi tergeý barysynda Qyzylorda qalasynyń turǵyny, 58 jastaǵy B.Dospolovtyń ótken jyly shilde-tamyz aılarynda jalǵa alǵan páterinde 6 kompıýter qurylǵysyn ornatyp, zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrǵany belgili boldy. Qalanyń taǵy bir aýdanynda jalǵa alynǵan ǵımaratta J.Bısarıev degen azamat 15 kompıýter qurylǵysyn qoıyp, ǵalamtor jelisin paıdalaný arqyly ınternet-kazıno qumar oıyndaryn oınatyp, kóldeneń tabys taýyp kelgen.
Mamandar mundaı zańsyzdyqtyń kópshiligi jalǵa alǵan ǵımarattarda bolatynyn aıtady. О́tken jaz aılarynda 42 jastaǵy qala turǵyny S.Saǵyndyqov ta Qaramanov kóshesinen jaldaǵan úıde ǵalamtor jelisin paıdalanyp «Rýletka», «Poker», «Blek djek» oıyndary arqyly tabys tapqan. A.Eleýkeeva ózi jalǵa alǵan eki qabatty ǵımaratqa 30 prosessor men 17 monıtor ornatypty. Q.Sársembekov degen qala turǵyny da 10 kompıýtermen 6 aı boıy osyndaı zańsyz oıyn bıznesimen aınalysyp kelipti. Tergeý kezinde beseýiniń de kúndelikti aqy tólep, jumysqa operator-kassırler alǵany anyqtaldy. Atalǵan azamattardyń oınatqan oıyn túrlerin sot kompıýter-tehnologııalyq sarapshylar qorytyndy arqyly tolyq rastaldy. Olar qylmystyq áreketterin moıyndady.
Qyzylorda qalalyq №2 soty osy azamattardy Qylmystyq kodekstiń 307-baby 1-bóligi boıynsha kináli dep tanyp, B.Dospolov, J.Bısarıev jáne S.Saǵyndyqov 200 saǵatqa qoǵamdyq jumystarǵa tartyldy. Al A.Eleýkeeva men Q.Sársenbekovke 200 aılyq eseptik kórsetkish mólsherindegi 612 600 teńge aıyppul taǵaıyndaldy. Sondaı-aq 66 prosessor, 57 monıtor, 6 modem, 3 hab jáne kassadan alynǵan 156 420 teńge qarajat memleket paıdasyna berildi.
О́tken jyly maýsym aıynda da Qyzylorda qalalyq №2 soty Qylmystyq kodekstiń 307-baby 1-bóliginde qarastyrylǵan zańsyz áreketi úshin oıyn bıznesin uıymdastyrǵan eki azamattyń birin 1000 AEK, ekinshisin 200 AEK kóleminde aıyppulǵa tartty. Eki isti de Qyzylorda oblysy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń qyzmetkerleri tergedi.
Eki oıyn ornynan jelilik bloktar, teledıdarlar, monıtorlar, termoprınterler, oıyn rýletkasy, modem, beınergıstr jáne 107 000 teńge kóleminde aqshalaı qarajat memleket paıdasyna alyndy.
Sottalýshylarǵa taǵaıyndalǵan aıyppul somasyn tóleýge bir aı merzim taǵaıyndaldy, jaltarǵan jaǵdaıda aıyppul májbúrli túrde óndiriledi.
Departament tarapynan ǵımarat pen páter ıelerine alda da zańsyz oıyn qyzmetine úı-jaılaryn bergen jaǵdaıda qylmystyq jaýapkershilikke tartylatyny týraly eskertý jasaldy. О́ıtkeni mundaı ǵımarattar zańsyz oıyn oshaǵyn ashý úshin yńǵaıly bolyp otyr. Mysaly, ótken jyldyń naýryz-sáýir aılarynda qala turǵyny, 33 jastaǵy M.Dáýletov eki jerden páterdi aýyzsha kelisimmen jalǵa alyp, zańsyz oıyn ornyn ashqan. Birinshi mekenjaıdaǵy páterge 9 prosessor, 9 monıtor, 2 «ZOOM» apparatyn alyp kelip, ǵalamtor jelisi arqyly «Rýletka», «Poker», «Blek djek», «Vıdeoıgry» sekildi ınternet-kazıno oıyndaryn bás tigý arqyly oınatqan. Shashetek paıdanyń dámin taqan ol birneshe kúnnen keıin ekinshi páterdi jaldap, oǵan 11 kompıýter, 2 «ZOOM» apparatyn qoıyp, qumar oıyndar oınata bastaǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 307-baby 1-bóligimen qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan oǵan sot sheshimimen 200 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde, ıaǵnı 612 600 teńge aıyppul jazasy taǵaıyndalǵan.
Tergeý basqarmasy basshysynyń orynbasary Medeý Taýbaıdyń aıtýynsha, ótken jyly óńirde 14 oıyn mekemesi jabylyp, sotqa deıingi tergep-tekserý nátıjesinde 14 qylmystyq is aıyptaý aktilerimen sotqa joldanǵan.
Zańsyz oıyn oınatylǵan 139 monıtor, 143 prosessor, 10 oıyn termınaly, 10 modem, 6 teledıdar, beıneregıstrler, 7 hab jáne 1 mln 467 myń teńge aınalymnan alynyp, memleket paıdasyna berildi.
Ekonomıkalyq qylmystar áleminiń ádisteri de jyl saıyn jańaryp, zamanyna qaraı túrli amal-aıla tabylyp otyr. Bul zańsyz oıyn zalalynyń alýǵa tıisti mamandardyń da tásili men daıyndyǵyn damyp otyrýy kerektigin ańǵartady. Sondyqtan da krımınalıster únemi izdenis ústinde júredi.
Qyzylorda