Beıresmı kózderden alynǵan derekter boıynsha, qyrǵyz jaǵynyń sý berýdi toqtatýynyń týyndaýyna Qazaqstan jaǵynyń memlekettik shekarany jabýy sebep bolǵan sııaqty. Elbasymyz shekarany ashýǵa ruqsat jasaǵannan keıin, 20 mamyrdan bastap sýdy jaılap jiberýge ruqsat berilgen. Osyndaı áreketterdiń arqasynda sýdyń basynda otyrǵan qyrǵyzdar ómir boıy kez kelgen jaǵdaıda bizge qoqan-loqqy kórsetip, bizdi qorqynyshta ustamaqshy.Qyrǵyz jaǵynan aǵyn sýdy bógegen jaǵdaıda Jambyl oblysynyń 100 myń gektardan asa alqaptaryndaǵy aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimin joǵaltýǵa týra keledi eken.
Jambyl oblysy agroqurylymdary eginshilikke qajetti sýdy negizinen Qyrǵyz Respýblıkasynan alady. Bul oblysta basym kópshiligi sýdy qajet etetin qyzylsha egiletindikten, 2008 jyly Merki, Baızaq, Qordaı aýdandarynda sý tapshylyǵynan qyzylsha jáne basqa da egindikter kúıip ketti. Sebebi, qyrǵyzdardyń ózderine sý jetispeı, olar sýdy Manas aýdanynyń sýarmaly jerlerine ǵana jiberip otyrdy. Biz qyrǵyzdar qashan sý beredi dep kútip otyramyz. Sý bermegen jaǵdaıda, árıne, eginimiz shyqpaıdy. Al bizderde sý jınaıtyn, saqtaıtyn qoıma soǵylǵan joq. Teris-Ashybulaq sý qoımasynda qys-kóktem kezinde jınalǵan sý tek Jambyl aýdanynyń egin sýarýyna ǵana jetedi.
Meniń aıtaıyn degenim, kóp jyldar boıy talaı jıyndardyń talqysyna túsip, kókeıkesti máselege aınalǵan “Kóksaraı” sý bógeti mańyndaǵy mańyzdy áńgimege aqyry núkte qoıylyp, Ońtústik Qazaqstan men Qyzylorda oblystarynyń turǵyndaryn alańdatqan qaýipti, ári qordalanǵan kúrdeli túıtkilderdi sheshetin sý rettegishi iske qosyldy. Kúrmeýi qıyn bolǵan, taǵdyry Elbasynyń yqpalymen, zordyń kúshimen sheshilgen “Kóksaraı” sý rettegish bógeti bıylǵy jyldyń ózinde eldiń ıgiligine aınaldy. Kóksaraı arnasyn salǵansha qyrǵyzdardan sýdy Shardara sý qoımasyna az jiberýin surap, О́zbekstan ózderine sýdy kóp jiberýin qalap jatatyn. Sonyń ózinde Ońtústik Qazaqstannyń biraz jerin sý alyp ketip, jylyna 1,5 mlrd. teńge qarajat jumsap, Syrdarııanyń arnasyn jóndep, qıraǵan eldiń úılerin qalpyna keltirip shyǵynǵa belsheden batyp jatatynbyz. Qosalqy sý qoımasyn salýǵa keıbireýlerdiń qarsy bolǵanyn aıtsańyzdarshy. Ekologııa buzylady deıdi, sý barǵan jerde ekologııa buzylýshy ma edi?
Tek Elbasy tikeleı nusqaýymen salǵyzbasa, osylaı mıllıardtaǵan qarajatty sýdan kelgen zardapqa shyǵyndap jatar edik. Bıyl jaýyn-shashyn kóp boldy. Soǵan qaramaı, Shardara sý qoımasy asyp-tasyǵan joq. Bul – Kóksaraı sý rettegishiniń arqasy.
Syrdyń tasqyn sýynyń zardabyn Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda oblystary sońǵy 10 jyldyń kóleminde qatty tartyp kelse, Kırov sý qoımasy Jambyl jurtyn alańdatýda. Sý basynda qyrǵyz aǵaıyndardyń ózimbilermendigi qazekemdi qaterli jaǵdaıda qaldyryp otyr. Eńistegi, tómengi oıpattarǵa ornalasqan kóptegen eldi mekenderde sý astynda qalý qaýpi bar. Halyqaralyq sý-energetıka konsorsıýmyn qurý jónindegi qazaqstandyq bastamaǵa irgedegi eki eldegiler moıynsunyp, qup alar emes.
Sondyqtan Jambyl oblysynda sýarmaly jerlerdi sýmen qamtamasyz etý maqsatynda sý qoımasyn soǵyp, sýdy kóktemde jınap alý kerek. Áıtpese bizdiń kórgen kúnimiz kún bolmaýy múmkin. Sol sebepti Qordaı, Merki aýdandarynda, Taraz qalasynyń joǵary aýmaǵynda sý qoımasyn soǵý qajettiligi týyndap otyrǵany anyq.
Amangeldi MOMYShEV, Májilis depýtaty.