Batyrlar, balýandar, kúreskerler ǵana ustap tura ma ulttyń rýhyn? Olar halyqtyń rýhyn kóteretinine daý joq, árıne. Al negizgi rýhtyń altyn júlgesin ustap, urpaqtan urpaqqa jetkizýshi – aqyndar hám basqa da sóz ıeleri. Batyrlar jyrynan bastap, jyraýlar poezııasynan búginge deıin kóshken ult bolmysynyń máıegi baıaǵyda umytylyp ketken nemese tarıhta aty qalǵan aqyn jyrlarynda turady. Topyraǵyna bitken jýsandaı, tanaýyńa aparsań qyshqyltym ıisi uıqysyraǵan aqyl-esińdi oıatpasa, dalada ósken qazaq jyr eken demeıdi. Iran-Ǵaıyp, Iranbek Orazbaevtyń keıbir týyndylaryndaı shamyrqanyp, ytyrynyp turmasa.
«Márt emenmin, terek emes,
Ezdi qaırap er ettim.
Maǵan syılyq kerek emes,
Men syılyqqa kerekpin»
dep jazypty ol bir zamanda. Bulaı deýge kisi boıynda qansha qýat-daryn buǵyp jatýy kerek dep oılaısyz?! Senim men sert, qasıet pen dert qabattasyp, túý bıikke kóterip jibergen jannyń sózi demeı kórińiz. El ne dese, o desin, kelseń – kel dep turǵanǵa uqsaıdy.
Bireý bylaı der, bireý olaı der, Abaıdan keıin týǵan tolqynnyń hakimniń jumbaǵymen aýyrmaı qalǵany joq. Ǵafý Qaıyrbektiń «bul kúni biz qaıtemiz deımin taǵy, óleńniń jazyp ketse bárin Qasym» degenindeı, hıkmettiń bárin Abaı jazyp ketkendikten, basqalary qaıda barsyn. Alystan kóz taldyryp, mańaıyna jýyqtaı almaı qaıtqandary qanshama. Iran-Ǵaıyptyń sol dertke shaldyqqany, onymen ǵumyr keshkeni anyq kórinedi.
«Sensiz kúnder ótýde sury qashqan,
Joqtaıtyndaı kóktemin ulyp aspan.
Jel julqyǵan terektiń ýiline
Qystan aman tyrnanyń úni ulasqan.
Men – jalǵyz, tyrna – jalqy, terek – syńar,
Jalǵyzdyń jabyǵýy kerek shyǵar.
Jalqynyń sýalýy kerek shyǵar.
Syńardyń qýarýy kerek shyǵar.
Yńǵaı ǵarip jabylyp kómek surar –
Shyn ińkárin saǵynsa aqsha bult,
Kók áınegi kúldirep kenet synar!»
Basqany qaıdam, bizge Abaıdyń «Jarq etpes qara kóńilim...» óleńindegi bir jumbaq syrdyń astary osy týyndydan qylań urardaı bolady da turady. Munda da shyn asyqtyń, súıe-súıe qýaryp, seme jazdap baryp qaıta gúldegen júrektiń úni estiledi. Alǵashqy shýmaqta «ulyǵan aspan» keıingisinde «kók áınegine» aınalyp ketkenin jáne onyń kenet synyp ketýi de ǵajap emestigin aıtady. Demek basynda ulyp qalǵan aqyn júregi keıinnen shyn ińkárin ańsaı-ańsaı móp-móldir kóktiń áınegindeı kúldirep qalǵanyn ańdaımyz. Abaı «aspanda aı menen kún shaǵylsa da» dep eńireıdi. Shyn asyq, shyn ińkár júrekterdiń úni tereń-tereń arnalar arqyly úndesetinin sezinemiz.
Shyn aqynnyń sózi týraly kezinde tushymdy pikirdi Amangeldi Keńshilikulynyń maqalasynan oqyǵanbyz. Tutas bir kitabynyń ataýyn osy Iran-Ǵaıyp shyǵarmashylyǵyna arnaǵan maqalasynyń taqyrybymen ataǵan ádebıet synshysy bylaı deıdi: «Bilmek kerek. Aqyn eń aldymen – sóz patshasy. Mine sondyqtan da ol dúnıe jalǵanǵa óz ámirin júrgizgisi keledi. «Sóz – Qudaı» (Injil) bolǵandyqtan, aqyn bılikke de, qoǵamǵa da, zamanǵa da baǵynbaı, Allanyń nurynan jaratylǵan sóz qudiretiniń aldynda ǵana basyn ıedi. Arǵy jaǵynan Abaıdyń óleńge bergen anyqtamasy ańǵarylady. Senbeısiz be, onda aqyn jyrlaryna kezek berelik:
«Sóz patshasy, Táńir tuttym, tabyndym,
Tabyndym da muń alqasyn taǵyndym.
Jurtqa júrmes ámirińdi júrgizip,
Kún-tún quraq ushyrardaı ne qyldym?!
Qarshadaıyn qadyryńa jetem dep,
Tórt qubylań túgel bolsa eken dep,
Qajyp bittim alań altyn balyqtaı,
Aýyr oıdyń astyn atamekendep.
Qansha jutsa tolmas ólim-óńeshi –
Ýaqyt – menen – alasy, Men – beresi.
Qııamet-qaıym, qylkópirden qulatpaı
О́tkizerdeı máńgiliktiń elesi...»