Adam múmkindigi artqan dáýir

Almaty ‒ sıfrlyq saladaǵy jańashyldyqtardy talqylap, úzdik jetistikter týraly aıtatyn elimizdiń IT ındýstrııalyq ortalyǵy. Megapolıs IT kompa­nııa­­lardyń basym bóligi ornalasyp, aqparattyq tehnologııalar salasynyń damýyna qolaıly ınfraqurylym qalyptasqan orta retinde erekshelenedi. Jýyrda Digital Almaty sıfrlyq forýmy «Jańa bolmystaǵy sıfrlyq seriktestik» ataýymen ótkizilip, ınnovasııalyq tehnologııalar ındýstrııasyn damytýdyń zamanaýı jahandyq syn-qaterlerin saraptaýǵa arnaldy. Oǵan iri IT kom­panııalardyń basshylary men sandyq tehnologııalar salasyndaǵy halyqaralyq sarapshylar, otandyq IT qoǵamdastyq ókilderi jınaldy. Keń aýqymdy paneldik sessııalarda ónerkásip salalarynyń sıfrlandyrýǵa údemeli kóshýi, sıfrlyq maınıng perspektıvalary, robottandyrý, Eýrazııalyq óńirde IT salasyn damytý máseleleri kóte­rildi. Pikirtalasqa qatysý­shy­lar memlekettik basqarýdyń sıfrlyq transformasııasyn, krıptobırjalardy damytý per­s­pektıvalaryn, bilim berý salasyndaǵy kıberqaýipsizdik pen tehnologııa máselelerin ortaǵa saldy. Paneldik sessııa­lar barysynda forýmǵa qaty­sý­shylar tehnoparkterdiń damýyn, korporatıvtik ınnovasııalar trendterin, kreatıvti ındýstrııalardy, sıfrlyq na­ryq­­tardaǵy derekterdi ret­teý máselelerin qozǵady. Son­daı-aq forým aıasynda In­dýs­tr­ııa 4.0 kórmesi, Astana Hub Battle, tehnologııalyq­ marafon, startaptar kórmesi jáne balalar robottehnıkasy boıynsha halyqaralyq chempıonat uıymdastyryldy. Digital Almaty Awards jeńimpazdary marapattalyp, Tech Garden Awards kásiporyndaryn sıfrlyq damytý konkýrsynyń qorytyndysy shyǵaryldy.

Mereıtoılyq forýmda sıfr­lyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın shaharda úzdik IT mamandardy jınaıtyn óńirlik hab qurýǵa bolatynyn atap ótti. Sala basshysy memlekettik qyz­met­terdiń 80 paıyzy eGov mo­bıl­di qosymshasynda qol­je­timdi ekenine, ony aı saıyn 2,5 mln adam belsendi túrde paı­dalanatynyna, sot keńsesine kirýge nemese Otbasy bankinde ıpotekalyq nesıege qujattarǵa qol qoıý úshin elektrondyq sıfr­lyq qoltańbany fleshkada alyp júrýdi qajet etpeıtin QR qol­tańbasy júzege asyrylyp jatqanyna toqtaldy. Mobıldi júıedegi ınnovasııalar barlyq sala­ǵa qoljetimdi, sondaı-aq eGov mobile-ge eOtinish, eDensaulyk sııaqty qyzmetter en­gi­zildi.

Álem asqan jyldamdyqpen ózgerip jatqan qazirgi ýaqytta sıfrlandyrý barlyq salada ne­gizgi qozǵaltqyshtardyń biri bol­maq. Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev shahardyń Qazaq­stannyń eń iri megapolısi re­tinde sıfrlyq transformasııa­lar farvaterinde senimdi túrde alǵa jyljyp kele jatqanyn aıtty. Almatyda sıfrlandyrýdyń ený deńgeıi ‒ Qazaqstandaǵy eń joǵa­ry kórsetkishterdiń biri. Qalada mem­le­kettik qyzmetterdiń 96%-y sıfrlyq formatta júr­giziledi. О́tken jyldyń shildesinde Almaty alǵash ret Thoughtlab (Nıý-Iork) álemdik jetekshi zertteý kompanııasynyń nusqasy boıynsha sıfrlyq damý strategııalarynyń ázirligi dáre­je­si jóninde Azııa qala­la­ry­nyń alǵashqy bestigine kirdi.

Búginde krıptovalıýta álem­niń keıbir elderinde tólem qura­ly retinde qoldanylsa, endi bir jerde aktıv retinde paıdalanylady. 1 qańtardan bastap elimizde sıfrlyq aktıvterdi shyǵarýǵa jáne olardyń aınalymyna, sıfr­lyq maınıng qyzmetin da­my­­týǵa qatysty zań kúshine endi. Bul sıfrlyq aktıvterdiń zań­dy naryǵyn qalyptastyrýǵa, salaǵa sheteldik ınvestısııalardy tartýǵa jáne ekonomıkany damytýǵa yqpalyn tıgizbek. Sondaı-aq qazaqstandyq blokcheın tehnologııalary salasynda jumys isteıtin kompanııalar aıtarlyqtaı qıyndyqtarǵa tap bolǵan. Dese de memleket salanyń damý úrdisterine túsinistikpen qarap, sońǵy kezderi oń úrdister baıqalýda. Sarapshylar qaýip­siz­dik máselelerin eskere jáne aqshany jylystatýǵa qarsy is-qı­mylǵa jaǵdaı jasaı otyryp, Qazaqstanda krıptovalıý­ta aınalymyn engizý qajet eke­­nine senimdi. Bul rette naryqta krıptotreıderler men alaıaqtardyń kóbeıýine baılanysty azamattardy jan-jaqty saýattandyrý ózekti bolmaq.

О́nerkásipti sıfrly transformasııalaý jaıyna zer salsaq, Indýstrııa 4.0 elementterine baıla­nysty kórsetiletin mem­­lekettik qoldaý men retteý joldary qarastyrylýda. О́ndi­ris oryndarynda sıfrly joba­lardy damytyp, engizý kezin­de týyndaıtyn ózekti máse­le­ler talqylanǵan sessııada «Allıýr» kompanııalar toby, Tesla, Faceplate, CEO Geometry syndy iri kompanııalar ókilderi ónerkásipti zama­na­ýı turǵyda ilgeriletý jónin­degi tájirıbelerimen bólisti. Bul tusta atap ótil­gen­deı, sıfrly tehnologııalardy ónerkásipke engizetin kásip­oryndardy yntalandyrýǵa baılanysty Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıs­tr­ligi tıisti zań aktilerine óz­ge­­rister men tolyqtyrýlar en­giz­gen, sondaı-aq IT sheshim­der­di ázirlep, qoldanatyn óndi­ris oryndarynyń shamamen 60 mln teńgege deıingi somada jum­salatyn shyǵyndarynyń 40%-dan 50%-ǵa deıingi kólemi óteletin bolady.

Digital Almaty besinshi forýmy aıasynda «Atakent» qazaq­stan­dyq iskerlik yntymaq­tas­tyq ortalyǵynyń aýmaǵynda ashylǵan sıfrlyq jobalardyń halyqaralyq kórmesinde meı­man­darǵa eGOV Mobile, Smart Data Ukimet, Smart Industry Management Platform iri jobalary, tehnopark­ter, sondaı-aq birqatar startaptar tanystyryldy.

EAEO elderiniń IT na­ryq­taryn damytýǵa mýl­tı­plıkatıvtik áser berý úshin se­nim­di platforma qajet. Bul tur­ǵyda jergilikti jáne aı­maq­tyq deńgeıde belsendi oıyn­shy­ǵa aınalǵan Astana Hub teh­no­par­kiniń múmkindikterin keńinen paıdalanýǵa bolady. Elimiz ıntegrasııany kúsheıtýdiń jáne jalpy Eýrazııalyq aýqymdaǵy jobalardy iske asyrýdyń ma­ńyz­dylyǵyna basymdyq beredi. Bul istiń tusaýkeseri retinde Almatydaǵy Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq sheńberinde iri sıfrlyq bastamalardy qa­lyp­tastyrý jáne júzege asyrý alańy – Sıfrlyq quzyretter ortalyǵyn qurýdy ataýǵa bolady. Sondaı-aq baılanystyń qol­jetimdiligi men sapasyn arttyrý, transshekaralyq elektrondyq qujat aınalymyn, EAEO elderiniń ózara saýda salasyndaǵy elektrondyq is-áreketin damytý máselelerine nazar aýdaryldy.

El Úkimeti jyl saıyn eli­miz­diń JIО́-degi jańa tehno­lo­gııalardyń úlesin ulǵaı­tý úshin barlyq qajetti sharalardy iske asyryp keledi. Olar negizinen sıfrlyq transformasııamen, IT salasyna qolaıly jaǵdaılar jasaý jáne adamı kapıtaldy damytýmen baılanysty. Sonymen qatar «Innovasııalyq tehnologııalar parki» derbes klasterlik qory búginde Qazaqstannyń ónerkásiptik kásiporyndary men IT naryǵyn biriktiretin eko­júıe quryp otyr. Jalpy Qor iske kirisken jyldardan bastap Indýstrııa 4.0, geologııa, metallýrgııa jáne basqa da salalarda quny 36 dollardan asatyn 187 jobany qarjylandyrdy.

Sıfrlandyrý ‒ elimizdiń barlyq azamattary úshin teń múmkindikter men ádilettilikti qamtamasyz etýdiń mańyzdy qu­ramdas bóligi. Qazirgi ýa­qy­t­ta elimiz FinTech jáne GovTech-jobalaryn júzege asyrýdy qamtıtyn memlekettik bas­qa­rýdyń sıfrlyq transformasııasy baǵytyn ustanyp otyr. Úkimet memlekettik bas­qarýdy sıfrlandyrýdyń Invisible Government sapaly jańa tu­jy­rymdamasyna kóshý­de. Onda memlekettik saıa­sat adam­nyń qa­jettilikteri men múd­de­le­rin eskeredi, bul proak­tıvti memlekettik qyz­met­terdi engizýge serpin beredi. Aqparattyq tehnologııa búginde adam ómirin aı­tar­lyqtaı jeńildetetin utymdy úderiske aınaldy. Son­dyq­tan memleket ekonomıka salasynda nemese jalpy prosesterde ǵana emes, oǵan qosa azamattar ómiriniń barlyq kezeńderinde bıznes-prosesterdi sıfrlyq transformasııalaý jumystaryn belsendi túrde júrgizýde.

Botagóz ÁBDIREIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»