Dala jumystaryna qyzý daıyndyq

Keıbir óńirde qalyń bolsa, keıbir jerde qar juqa, áne-mine degenshe jer de qaraıyp qalar. Naýryz bizde boran aıy dep ata­lady, ázirge qardyń boraýy kúsh­ti. Sharýaqor jandar ony egis ala­ńynda ustap qalý úshin qar toq­t­atýmen jiti aınalysýda.

Egis alqabynyń kólemi 4,4 mln gektar bolatyn Soltústik Qazaqstan oblysy – Qostanaı oblysynan keıingi ekinshi astyq qambasy. Byltyr osy egistiń 3,1 mln gektaryna – dándi daqyldar, 1 mln gektarǵa jýyǵyna – maıly daqyldar, qalǵanyna kartop jáne basqa da kókónister men jemshóp egilgen. Bıyl Memleket basshysynyń qoldanylmaı jat­qan jerlerdi qaıtarý týraly talabyn iske asyrýdyń arqasynda egis kólemi 4,5 mln gektarǵa ul­­ǵaıdy. Sonyń ishinde dándi da­qyl­­dardyń aýmaǵy 3,2 mln gek­tar­ǵa arttyrylmaq.

Jýyrda oblystyq aýyl­shar­ýa­shylyǵy basqar­ma­synyń bastyǵy Meıram Meńdibaevqa jo­lyqqanymyzda ol oblys áki­mi­niń azyq-túlik qaýipsizdigin qam­­tamasyz etý jáne ishki na­ryq­ty áleýmettik mańyzy bar ónim­dermen tolyqtyrý týraly tapsyrmasyna sáıkes bıyl qaraqumyqty 3 ese, kartopty 1,5 ese, sábiz ben qyryqqabatty 2 ese artyq egip, oblystyń suranysyn tolyq jabý josparlanǵanyn aıtty.

Kókónis ónimderin arttyrýǵa baılanysty oblysta 10,5 myń tonna ónim saqtaı alatyn 4 jańa qoıma salynbaq. Ol mindet «Agros» ShQ, «Streles», «Altyn mura», jáne Naýryz» JShS-laryna júktelip otyr. Buryn oblysta 59,2 myń tonna kartop pen kókónis saqtaı alatyn 59 qoıma bar edi. Onyń 21-i ónimderdi mamyr-maýsym aılaryna deıin salqyndatqysh qurylǵylardyń arqasynda saqtaı alatyn. Sonyń ishinde 7,5 myń tonna saqtaı alatyn ekeýi sońǵy eki jylda sa­lyn­dy.

О́ńirde aýylsharýashylyǵy daqyldaryn ósirýge qajetti sý saqtaý tehnologııalary men sýarý júıesiniń áleýeti de joǵary. Qazir aýylsharýashylyǵymen aı­na­lysýshylar onyń paıdaly ekendigine kózderi jetken soń bul ádisterdi qoldanýdy arttyryp keledi. Osy jyly sýarý alqaptary 2 ese kóbeıip, 5,1 mln gektardy quraıtyn bolady. Onyń ishinde jańbyrlatyp sýaratyny – 4,6 myń, tamshylatyp sýaratyny – 467 gektar.

Astyqtyń ónimdi bolýynyń negizgi sebepteriniń biri sapaly tuqym ekeni belgili. Bıylǵy kóktemgi egis naýqanyna tolyqtaı jetetin 488,5 myń tonna sapaly tuqymdy sharýalar erte bastan qamdap alǵan. Byltyr sharýalar 43,7 myń tonna elıtalyq tuqym paıdalanǵan edi, sonyń arqasynda suryptyń jańǵyrýy 9,2 paıyzdy qurady. Bıyl osy kórsetkishti 9,5 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr. Jyl saıyn kóktemgi egis ju­mystaryna kiriser aldynda tu­qymnyń surypy, qurǵaqtyǵy, ylǵaldylyǵy, shyǵymdylyǵy tek­serilip otyrady. Zertha­na­lar­daǵy osy jumystyń 1 par­tııa­synyń baǵasy – 6-dan 12 myń teńgege deıin. Búginde zerthanalardan ótkizilýge 154 myń tonna tuqym túsken, sonyń 86 paıyzy tekserilgen.

Astyq shyǵymdylyǵynyń taǵy bir sharty – mıneraldy ty­ńaıt­qyshtardy molyraq paı­da­laný ekeni elge aıan. Bıyl 3 mln gektar jerge 200 myń tonna mı­neraldy tyńaıtqysh sebý jos­parlanǵan. Sonyń 130 myń tonnasyn satyp alatyn jer­ler belgilenip te qoıǵan. Aıta ketetin bolsaq, byltyr 2,7 mln gektar alqapqa 171,6 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh sebilgen edi. Qazir jerdi tıimdi paıdalaný erejesine sáıkes egis alqabyna mıneraldy tyńaıtqysh sebý mindetti normaǵa aınalǵan. Ondaıdy qoldanbaıtyndardyń jer­leri tartylyp alynady.

Fıtosanıtarlyq dıagnos­tı­kanyń derekterine qaraǵanda egis alqaptaryn aramshópten qutqaratyn hımııalyq eritindiler bıyl 3,3 mln gektar jerge sebi­le­­di dep kútilýde. Zııankester men túr­li ósimdiktiń aýrýyna qarsy se­­bi­letin dáriler 894,3 myń gek­tar­­dy qamtymaq.

Egis naýqanyn nátıjeli ótkizý tehnıkalyq jabdyqtarmen, mashına-traktor parkin jóndeý jáne jańalaý, ony daıyndaýmen tikeleı baılanysty ekeni de málim. Bıylǵy egis naýqanyn júr­­gizýge túrli úlgidegi 13 068 trak­tor (onyń ishinde 4 myńnan astam ónimdiligi joǵary mashına), 14 968 astyq sepkish, 1 418 zamanaýı ónimdiligi joǵary egis kesheni qatysady dep jos­parlanýda. Búgingi tańdaǵy teh­nıkanyń daıyndyǵy 95 paıyz­dy quraıdy.

Bıyl oblystyń agroqury­lym­­dary jalpy somasy 69,5 mlrd teńgeni quraıtyn 2 370 bir­­lik jańa tehnıka men jabdyq sa­typ alýdy josparlap otyr. Jyl basynan 4,4 mlrd teńgege 187 birlik aýylsharýashylyq teh­nıkasy satyp alyndy (sonyń ishin­de 60 traktor, 8 kombaın, 1 egistik ke­shen, 49 dán sepkishter).

Kóktemgi egiske arnalǵan ja­nar-jaǵar maı qory da anyq­tal­ǵan. Bıyl Úkimet kóktemgi dala jumystaryna arnap 73,6 myń tonna jeńildetilgen baǵadaǵy dı­zeldi otyn bólip qoıdy. Ony byl­tyrǵyǵa qaraǵanda bir aı buryn bólgeni de abyroı bolyp otyr. Bul – sharýa janar-ja­ǵar­maı­dan taryqpaıdy degen sóz.

Memlekettiń aýylsharýa­shy­­lyǵyn qoldaýǵa bólip otyr­ǵan sýb­sıdııasy týraly da aıta kete­tin bolsaq, bıyl onyń kóle­mi 59,6 mlrd teńge boldy. Byl­tyr­ǵy­dan 10 mlrd teńgege az. Biraq qaıyrymen buıyrsa sonyń ózi az kómek emes.

Soltústik Qazaqstan oblysy