Egemendik alǵan jyldan kúni búginge deıin Qarýly kúshterdiń jaýyngerlik-taktıkalyq daıyndyǵyna, urys quraldaryn satyp alýǵa, ony sheber meńgerýge kóbirek kóńil bólindi. Tek byltyr merzimdi áskerden oralǵan sarbazdardyń joǵary bilim alýyna jeńildik qarastyrylatyny týraly habardy estip, sarbazdardy is júzinde yntalandyrýǵa basymdyq berilgenin bildik. Bul iri joba Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń jastardy áskerı qyzmetke yntalandyrý jónindegi tapsyrmasy negizinde qolǵa alyndy.
Qorǵanys mınıstrligi osy bastamany úılestirip, sarbazdardyń áskerden keıingi ómirine serpin bolarlyq jobany pysyqtaýǵa byltyrdan kirisken. Osy jańalyq áskerge barýdy azamattyq mindeti sanaıtyn jastardyń Otanǵa qyzmet óteýge qulshynysyn arttyrsa, áskerde júrgen sarbazdardy jigerlendirgen jaǵymdy habar boldy. Endi áskerden kelgen sarbazdardyń joǵary bilim alýyna naqty qandaı jeńildik qarastyrylatynyn tarqatyp, sharttaryn tizbektep berelik.
Áskerden kelgen jastardyń qaı-qaısysy da Ulttyq biryńǵaı testileýsiz eki jyldyń ishinde joǵary oqý ornyna aqyly negizde túse alady. Bul – bir. Ekinshi, áskerde jaýyngerlik daıarlyq kezinde júktelgen mindetti múltiksiz oryndap, joǵary nátıje kórsetken sarbazdardyń UBT tapsyrmaı-aq JOO-nyń esebinen tegin oqýǵa múmkindigi bar. Eskeretin jaıt, bul grant emes, Qorǵanys mınıstrligi men JOO-nyń jastarǵa qoldaýy dep túsingen durys. Osyǵan qosa áskerden kelgen jastar qalasa, eldiń kez kelgen JOO-nyń áskerı kafedrasynda tegin oqı alady. Eń negizgisi, áskerde qyraǵylyǵymen kózge túsken sarbazdardyń Qorǵanys mınıstrliginiń áskerı oqý oryndarynda emtıhan tapsyrmaı bilim alýyna jol ashylady. Endi jastar osy jeńildikti paıdalaný úshin áskerden keıin áýeli Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynan beriletin merzimdi áskerı qyzmette bolǵany týraly anyqtamany, keıin áskerı bılettiń kóshirmesimen qosa JOO talap etetin qujattardy ǵana túgendeıdi. Tipti Qorǵanys mınıstrligi buǵan deıin habarlaǵandaı áskerı mindetin ótegen jastardyń oqýǵa túsýine attestattaǵy baǵalary áser etpeıdi. Bul jóninde Qorǵanys mınıstriniń keńesshisi Aıgúl Tólembaeva tarqatyp aıtyp bergen edi.
– Birden aıtaıyq, bul – grant emes, 100 paıyz jeńildik. Áskerı mindetin abyroımen atqaryp júrgen sarbazdardy, keıingi jastardy yntalandyrý maqsatynda qolǵa alyndy. Áskerı salada ysylǵan, áskerı tártipke úırengen jaýyngerlerdiń bilim alýyna qarastyrylǵan múmkindik dep túsiný kerek. Árıne, joǵary oqý oryndary jastardyń baǵytyna, talpynysyna qaraıdy. Biraq attestattaǵy baǵalaryna qaramaıdy, – deıdi ol.
Kez kelgen talapker óziniń janyna jaqyn mamandyqty meńgerse, ýaqyt óte kele ózi tańdaǵan salanyń shyn sheberi bolýǵa umtylady. Joǵary oqý oryndary áskerden kelgen jastardyń attestatyna qaramaı oqýǵa qabyldaǵanymen, olarmen suhbattasqanda qaı salaǵa beıim ekenin biledi. Sebebi qaıtken kúnde de jastardyń sapaly bilim alyp, suranysqa saı maman bolyp qalyptasýyna erteń áskerı bólim emes, JOO jaýapty bolmaı ma?
Negizi Qorǵanys mınıstrligi men JOO arasyndaǵy kelisim áskerı mindetin ótegen orta bilimi bar jastarmen qosa, kásiptik-tehnıkalyq jáne joǵary bilimi bar azamattarǵa da qatysty. Qazirdiń ózinde Qorǵanys mınıstrliginiń bastamasyn 40-tan asa joǵary oqý orny qoldap otyr. Olar JOO-da tegin bilim alýǵa nıetti jastarǵa 3 myńnan asa oryn qarastyrǵan. Endi ymyraǵa kelgen qos tarap osy mindetterin zań júzinde retteýge kiristi. Iаǵnı Qorǵanys mınıstrligimen qatar Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi vedomstvolyq buıryqtarǵa ózgerister engizip jatyr. Tipti Qorǵanys mınıstrligi merzimdi áskerı qyzmet ótkerý kezeńinde áskerı qyzmetshilerdi irikteý boıynsha reglament ázirlegen. Ashyp aıtar bolsaq, irikteýde aldymen sarbazdyń jaýyngerlik daıarlyq baǵdarlamasyn meńgerý boıynsha qorytyndy baly, tártibi, qyzmet barysynda arnaıy mindetterdi oryndaýy jáne psıhologııalyq jaı-kúıin baǵalaý eskeriledi eken.
Astana qalasyndaǵy 68655 áskerı bóliminiń úzdik sarbazdarynyń biri Bolashaq Shalǵynbaev JOO programmıst mamandyǵy boıynsha bilim alýdy kózdep otyr eken.
– Áskerge О́skemen qalasynan shaqyrtý aldym. О́zim sol qalanyń týmasymyn. Áskerden keıin D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıtetinde bilim alýdy kózdep otyrmyn. Programmıst bolsam degen nıetim bar. О́ıtkeni zaman aǵymyna qaraı jańa tehnologııalardy, quraldardy baǵdarlamalaıtyn mamandarǵa suranys qazirgiden de joǵary bolady dep oılaımyn. Onyń ústine tehnıkadan habarym bar. Áskerde JOO bilim alýdy josparlap otyrǵan sarbazdarǵa arnaıy ýaqyt beriledi. Sol ýaqytta shyńdalyp, áskerı daǵdylardy sheber oryndaýǵa mashyqtanamyz. Merzimdi áskerı qyzmetke kelgen qatarlastarymnyń arasynda JOO-da bilim alýǵa nıettenip júrgender barshylyq. Olar da áskerden keıin arman-maqsatyna jetsin dep tileımin, – deıdi sarbaz.
Úmitkerlerge JOO-ǵa joldama berý týraly sheshim shyǵaratyn komıssııa áskerı qyzmetshiniń jeke reıtıngin eskere otyryp, ózi qalaǵan mamandyq boıynsha bilim alýyna járdemdesedi. Munda sybaılas jemqorlyq táýekelderin aldyn alý maqsatynda úmitkerler týraly barlyq derek Qorǵanys mınıstrliginiń «merzimdi qyzmet 2.0» ashyq aqparattyq júıesinde kórsetiledi. Ári osy tizim eńbek naryǵynyń suranysyna qaraı ázirlenedi eken. Iаǵnı Eńbek mınıstrliginiń taldaýy men monıtorıngi eskeriledi. Qorǵanys mınıstrligi Bilim jáne ǵylym departamenti bastyǵynyń orynbasary Begim Nurmahanovtyń aıtýynsha, áskerılerge jeńildik jasaý arqyly áskerı qyzmettiń bedelin arttyrýǵa bolady.
– Áskerı mindetin ótep, úıine oralǵan jastardyń bilim alyp, maman ıesi atanýyna jaǵdaı jasalyp jatqany qýantady. Onyń ishinde ekiniń biri emes, jaýyngerlik daıarlyqta úzdik nátıjemen kózge túskenderdiń ǵana JOO tegin bilim alýǵa múmkindigi bar. Bul joba áskerı qyzmettiń bedelin jáne jeke quram men áskerı bólimderdiń jaýyngerlik daıyndyǵyn arttyrýǵa, merzimdi áskerı qyzmetke jaýapkershilikpen qaraýǵa yqpal etedi. Mundaı jeńildikter bizde ǵana emes, ózge elderde de qarastyrylǵan. Mysaly, Izraılde áskerden kelgen jastarǵa 4 250 dollar beriledi. Sarbaz sol qarjyny bilim alýǵa nemese jeke bastyń qajettiligine jumsasa da óz erki. AQSh-ta JOO-da bilim alýǵa, ásirese áskerı salada qalýǵa kóbirek qoldaý kórsetiledi. Kórshi О́zbekstanda áskerden kelgen jastardyń oqýǵa túsý úshin tapsyratyn emtıhanyna 50 paıyz jeńildik qarastyrylǵan. Úzdik sarbazdarǵa tegin oqýǵa joldama beriledi eken. Bul qatarǵa endi biz de qosyldyq. Qorǵanys mınıstrligi qolǵa alǵan joba bilim alýdy kózdegen jastarǵa olja, – deıdi B.Nurmahanov.
Kóp uzamaı Qorǵanys mınıstrligimen kelisimge kelgen joǵary oqý oryndary qoǵamǵa qajetti, suranys joǵary mamandyqtardy jáne oqý baǵdarlamasyn naqtylaıdy. Iаǵnı áskerden kelgen sarbazdardyń qaı mamandyqta bilim alýǵa múmkindigi bar ekeni aldaǵy kúnderde belgili bolmaq.