Qostanaıda jergilikti ornıtolog-ǵalym Alekseı Tımoshenkonyń 20 jyl boıy túsirgen fotosýretteriniń kórmesi ashyldy. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ekspozısııa zalyna ornalasqan kórmeniń ashylý rásimine jergilikti bıolog-ǵalymdar men Naýyrzym qoryǵynyń ǵylymı qyzmetkerleri qatysty. Kórmeni tamashalaýǵa kelgenderge ornıtologtiń uly Nıkıta Tımoshenko tamasha kúı oryndap berdi. Nıkıta úsh jyldan beri dombyra úıirmesine baryp júr.
Bul – ǵalymnyń eń alǵashqy jeke kórmesi. О́ziniń aıtýynsha, buǵan deıin birneshe fotosýreti ártúrli respýblıkalyq kórmelerge qoıylypty. Bul jolǵy kórmede birden 100 týyndy kópshilik nazaryna usynylyp otyr.
– Meniń fotokolleksııamdaǵy tek qustardyń ózi ǵana 300-den asady. Kórmege sonyń 80-nen astam túri qoıyldy, qalǵandary – sút qorektilerdiń sýretteri. Bul joly qustardyń meılinshe ádemi ári sırek kezdesetin jáne «Qyzyl kitapqa» engen túrlerin tańdap aldym, – deıdi Alekseı.
Ár sýrettiń astyndaǵy qus ataýlary qazaq, aǵylshyn jáne orys tilinde jazylǵan. Kórmeni tek tamashalap qana qoımaı, qustar álemine boılap, dúnıetanymyńyzdy keńeıtýge bolady.
Ekspozısııaǵa qoıylǵan dala qustary men janýarlardyń bári Qostanaı oblysy men shekaralas óńirlerdi mekendeıdi.
Kóbine biz dala qustary kóbine sur, suryqsyz bolyp keledi dep oılaımyz. Menińshe, múlde olaı emes. Tobyl men Torǵaıdyń arasynda sozylyp jatqan saıyn dalada qaýyrsyndary san boıaýǵa malynyp myń qubylyp turatyn ádemi qustar óte kóp, keıbireýlerin tipti tropıkalyq qustarmen shatastyryp alýǵa bolady. Bizdiń óńirdegi janýarlar álemi de ózgeshe, aptap qurǵaqshylyqqa, qystyń qaqaǵan aıazyna qaramastan ómir súrýge beıim bolyp keledi, deıdi ǵalym.
Eńbek jolyn ózi týyp-ósken Naýyrzym qoryǵynda bastaǵan Alekseı Tımoshenko keıin Soltústik Eýrazııanyń ornıtofaýnasyn zerttegen birneshe halyqaralyq ǵylymı toptyń quramynda bolady. Biraz jyldar boıy elimizdegi bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń janýarlar dúnıesin monıtorıngileý jónindegi jetekshi mamany qyzmetin atqardy, odan keıin osy qaýymdastyqtyń Qostanaıdaǵy fılıalyn, Jankeldın aýdanyndaǵy «Altysaı» ekologııalyq parkin basqardy.
Ornıtologııa salasynda júrgen jıyrma jyldyń ishinde ǵalym moınyndaǵy fotoapparatynan bir sát ajyrap kórgen emes. Jalpy, fotoapparat – tabıǵat jaratylysynyń tylsym qupııasyn ashýǵa ańsary aýǵan kez kelgen ǵalymnyń ajyramas bir bólshegindeı bolyp ketetin asa mańyzdy qural. О́ıtkeni azaby men ǵajaby astasyp jatatyn ǵylymı ekspedısııalardy sapar aıaqtalǵan soń, fotosýrettermen dáıektep, qorytyndylaý kerek bolady. Qaı mekende qandaı qustar, nendeı janýarlar kezdesetinin kórsetip otyrý da asa mańyzdy.
Fotograftyń aıtýynsha, qula túzde erkin jortqan jan-janýarlar men qanattylardy sýretke túsirý ońaı sharýa emes. Sondyqtan keıde sýattardyń basyna qamystan nemese taldan kúrke kóterip, bar bolsa shatyr tigip, sonyń ishinde tapjylmastan birneshe saǵattap jatyp, urymtal sátti kútýge týra keledi. Kórmege ilingen kerim kıiktiń biri osylaı túsirilgen. Fotosýrettiń shynaıy shyqqany sonshalyq, sýattan basyn ala bergen janýardyń tumsyǵynan tamyp jatqan tamshylarǵa deıin kún sáýlesine malynyp anyq kórinip tur. Fotosýrettiń sátti shyǵýy úshin janýarlardyń bolmysyn zerttep, minezin de tanı bilý kerek.
– Janýarlar tańǵy toǵyzǵa taman aqyryndap sýattyń mańyna jaqyndaı bastaıdy. Al men tańǵy tórtke deıin kúrkemdi tigip, demimdi ishime tartyp kóz almaı baǵyp otyramyn. Budan keshigýge bolmaıdy. Kóbine sabyr saqtap, saǵattap kútýge týra keledi. Aıdynnyń ortasynda júzip júrgen qarasha qazdardyń jaǵaǵa jaqyndaǵanyn kútip bir orynda 13 saǵatqa deıin tapjylmaı jatqan kezim boldy, – deıdi fotograf.
Qostanaı oblysy