Elimizdegi biregeı áskerı ulttyq ýnıversıtet týraly oı-tolǵam
El úshin, elimizdiń erteńi úshin ata-babalarymyz arman etken beıbit kún qazir kúnde nurly shýaǵyn tógip, aldymyzdan aq tań bolyp atady. Bul kezinde ulan-ǵaıyr jerimizdi naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen qorǵap qalǵan ata-babalar amanatyn ardaqtaı bilgen, qıyn-qystaý kezeńnen aman alyp ótip, táýelsizdigimizdi tý etken qazirgi memleketimizdiń syndarly saıasatynyń arqasynda paıda bolǵan Máńgilik Eldiń shapaǵaty deımiz. Endeshe, Máńgilik Eldiń irgetasy berik qalanyp, álem irileriniń qataryna qosylýy arqasynda halqymyzdyń máńgilikke kún nuryndaı shomyla berer tolaǵaı tabystary men izgilik náriniń jemisi kúnnen-kúnge arta bereri de anyq.
Al osynyń bárin saqtaý eldiń qorǵanys qabiletiniń myqtylyǵyna tikeleı baılanysty. Kóz alartqan kóp dushpannyń mysyn basyp, jar astynda jatqan jaýdyń jigerin qum etý tek bilektiktiń ǵana emes, biliktiliktiń arqasynda keletin jeńis. Soǵan oraı bizdiń áskerimizdiń asqaq týynyń jelbireı túsýi qorǵanystyń qýatty qaınar kózinde, áskerılerimizdiń júreginde, tereń bilim, teńdessiz daıarlyǵynda jatyr. О́ıtkeni, «Qasterli Otanymyzǵa qaltqysyz qyzmet etý jáne ony qorǵaý – árbir azamattyń qasıetti boryshy», dep Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, ata-babalarymyzdan qalǵan ulan-ǵaıyr jerimizdi qorǵaý qazirgi kezdegi jastarymyzdyń enshisindegi eń bir qasıetti boryshy. Al qazaqtyń qaharman uly Baýyrjan Momyshuly «О́z elin maqtanysh etpeý – satqyndyqpen teń» degendeı, onyń alyptyǵyn da, jasampazdyǵyn da, kórshiles elderdiń arasynda sara saıasatynyń arqasynda irgeli ári biregeıi ekendigin de qýanyshpen aıtý qaı-qaısymyzǵa da úlken mártebe. Endeshe, sol mártebege laıyqty eldiń eńsesin kóteretin, bolashaqqa úmit otyn jaǵatyn, berik irgetasymyz ben qaýipsizdigimizdi bekemdeı túsetin naqty ister kóz aldymyzda qanatyn jaıyp, jemisin berýde. Qazirgi kúnde maqtanyshpen aıtar sonyń biri keshe ǵana Memleket basshysy ashqan elimizdiń Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti bolyp otyr.
Elimizdiń Prezıdenti – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy N.Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen 2014 jylǵy 6 naýryzda jedel-strategııalyq keńes ótkizilgen edi. Osy keńeste Memleket basshysy: «Bizde ofıserlerdi, ásirese, joǵary quramdy júıeli daıarlaý júıesi bolǵan joq. Biz olardy únemi shetelde oqyta almaımyz. Muny Qazaqstanda júzege asyrýǵa tıispiz. Áskerı joǵary oqý oryndaryn zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtaý, ózge elderdikinen kem emes ózimizdiń ǵylymı pedagogıkalyq kadrlarymyzdy daıarlaý jumystaryn jalǵastyrý qajet. Bıyl Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti óz jumysyn bastaıdy dep úmittenemin. Onyń túlekteri Qazaqstan armııasynyń maqtanyshyna aınalýy tıis», – dedi.
Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti – Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi jáne basqa da áskerler men áskerı quralymdar jáne UQShU elderi úshin magıstratýra jáne doktorant baǵdarlamasy boıynsha basqarý býyndarynyń jedel-strategııalyq jáne jedel-taktıkalyq, strategııalyq áskerı kadrlaryn daıarlaıtyn aıryqsha áskerı oqý orny. Aty men zatynyń mazmuny men máni erekshe bildirip turǵandaı, munda oqyp, bilim alǵan jandar naǵyz ulttyq qorǵanys mamandary bolyp shyǵady.
Atalǵan ýnıversıtet 2002 jyldyń 27 aqpan aıynda Memleket basshysy N. Nazarbaevtyń «QR Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy memlekettik mekemesin qaıta qurý týraly» Jarlyǵymen jáne 2002 jylǵy 2 mamyrdaǵy «QR Qarýly Kúshteriniń áskerı-oqý oryndarynda uıymdyq sharalardy ótkizý jónindegi» Qorǵanys mınıstriniń dırektıvasyna saı Kókshetaý oblysynyń Shýche qalasynan oryn tepken bolatyn. Sonan Prezıdent N. Nazarbaevtyń 2003 jylǵy 21 tamyzdaǵy «Áskerı bilim júıesin jetildirý jónindegi sharalar týraly» Jarlyǵyna saı QR Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy «Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti» memlekettik mekemesine aınaldy.
Mine, osylaısha dúnıege kelgen Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti joǵary kásiptik bilim berý baǵdarlamasy boıynsha Qarýly Kúshterge, elimizdiń basqa da áskerler men áskerı qurylymdaryna áskerı jáne memlekettik basqarý, áskerı jáne ákimshilik basqarý, tehnıkalyq qamtamasyz etý, tyldyq qamtamasyz etý, tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq jumys jáne áskerı bilim basqarmasy mamandyqtary boıynsha ofıserlik kadrlardy daıyndaıdy.
UQShU Qorǵanys mınıstrleri keńesiniń 2005 jylǵy 30 qarashadaǵy sheshimine sáıkes atalǵan Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti Ujymdyq qorǵanys qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe elderdiń qarýly kúshteri úshin áskerı kadrlardy birlese daıyndaıtyn oqý oryndarynyń tizimine endi.
Bul tizimge enýdiń de ózindik máni bar ekeni belgili. О́ıtkeni, Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń negizgi mindetteri de aıryqsha basym ekenin atap ótken jón. Munda negizinen magıstratýra baǵdarlamasy boıynsha strategııalyq, jedel-strategııalyq jáne jedel-taktıkalyq basqarý býyndary úshin áskerı kadrlardy, doktorantýra, ıaǵnı joǵary oqý ornynan keıingi baǵdarlama boıynsha joǵary dárejedegi ǵylymı jáne oqytýshy kadrlaryn, áskerı kadrlardy qaıta daıyndaý men biliktilikterin kóterý, irgeli jáne qoldanbaly áskerı-ǵylymı zertteýlerdi júrgizý baǵyttary basty nazarǵa alynǵan.
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde túrli oqytý baǵdarlamalary júzege asyrylady. Sonyń biri retinde baǵdar berý magıstratýrasyn aıtýǵa bolady. Onyń ózin jedel-taktıkalyq basqarý býyny jáne strategııalyq jáne jedel-strategııalyq basqarý býyny dep ekige bóledi. Jedel-taktıkalyq basqarý býynyna: áskerı jáne ákimshilik basqarý: tehnıkalyq qamtamasyz etý basqarmasy; tyldyq qamtamasyz etý basqarmasy; tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq úderister basqarmasy; IIM Ulttyq gvardııasynyń áskerı jáne ákimshilik basqarmasy jatady. Bulardyń bárin áskerılerdiń bilim alýdaǵy baǵdar berý magıstratýrasy dep ataıdy.
Áskerı mamandardy daıyndaýda, oqytýda, áskerı kadrlardy qaıta daıarlaýda (adıýnktýra) joǵary oqý oryndarynan keıingi kásiptik bilim boıynsha da daıarlyq júrgiziledi. Atalǵan adıýnktýranyń mindeti – Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri, basqa da áskerler men áskerı qurylymdar úshin ǵylymı-pedagogıkalyq jáne ǵylymı joǵary bilikti kadrlardy daıyndaý bolyp tabylady.
2005 jyldan bastap Qazaqstannyń azamattarymen qatar áskerı oqý ornynda Qyrǵyzstan men Tájikstannyń ofıserleri de bilim alady. Eki jylǵa oqýǵa kelgen bul jaqyn shetel azamattaryna jáne olardyń otbasy múshelerine de barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵan. 2006 jyldan bastap halyqaralyq bilim berý standarttaryna sáıkes ýnıversıtet Qazaqstannyń áskerı bilim berý júıesinde alǵashqylardyń biri bolyp kredıttik bilim berý júıesine kóship, bilim berý baǵdarlamasyn jáne zertteý jumysyn tabysty ıgergen túlekterine «magıstr» akademııalyq dárejesin bere bastady. Bul ýnıversıtetimizdiń úlken jetistigi dep bilemiz. Sonymen qatar, joǵary áskerı bilimniń árbir deńgeıinde áskerı kadrlardyń biliktiligin arttyrýdy da osy bilim ordasy júzege asyrady.
2008-shi jyl Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti úshin mańyzdy bolyp esepteledi, sebebi, osy jyly Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń sheshimimen ýnıversıtet janynan alǵash ret halyqaralyq dárejesi bar Doktorlyq dıssertasııalyq keńes quryldy. 2011 jyly elimizdiń Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde Reseı Federasııasy Qarýly Kúshteri Bas shtaby akademııasyna uqsas – jedel-strategııalyq basqarýshy býyn mamandaryn daıarlaý úshin áskerı jáne memlekettik basqarý fakýlteti ashyldy.
Osy jyly ǵylymı kadrlardy daıyndaý maqsatynda «Áskerı is jáne qaýipsizdik» mamandyǵy boıynsha ǵylymı jáne pedagogıkalyq kadrlardy daıarlaıtyn joǵary oqý oryndarynan keıingi kásiptik tanymdyq baǵdarlama bolyp tabylatyn doktorantýra ashyldy. Endi Alla qossa úsh tanymdy baǵdarlama boıynsha: áskerı óner, qarýlaný jáne áskerı tehnıka, áskerı tarıh oqýyn támamdaǵan mamandardyń alǵashqy leginiń ómirge joldama alýy josparlanyp otyr.
Munda áskerıler úshin jáne jalpy áskerı ómirdi unatatyn jastar úshin bilimniń nárli tereńinen sýsyndap, ǵylymnyń nebir túrimen aınalysýyna kóp múmkindik bar. Osy ǵylymı jumystardyń negizgi baǵyttary men mindetteri týraly aıtqanda áskerı óner máselelerin zertteý, áskerı tárbıe men oqytý máseleleri, soǵys jáne áskerı óner tarıhy, basqa da salalar boıynsha áskerı-arnaıy zertteýler jóninde qulaǵdar etken jón deımiz.
Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń professorlyq-oqytýshylar quramy alys jáne jaqyn shetelderden kelgen oqytýshylar jáne óz elimizdiń doktorlary men ǵylym kandıdattary. Ýnıversıtette 10 ǵylym doktory, 30 ǵylym kandıdaty, 30 akademııalyq dárejedegi «magıstr» bar. Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń ǵalymdary Reseı Federasııasy, Belarýs Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy, Tájikstan Respýblıkasy, Amerıka Qurama Shtattary ǵalymdarymen birlesip memlekettiń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha halyqaralyq ǵylymı konferensııalar men semınarlarǵa qatyssa, qazirgi ýaqytta ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq aıasynda birlesken perspektıvalyq ǵylymı jobalardy júzege asyrýda.
Oqý ornynyń qurylǵan kúninen bastap TMD elderinde de, alys shetelderde de abyroıy men bedeli arta túsýde. Ýnıversıtette saparmen bolǵan TMD elderiniń joǵary áskerı basshylary, Qytaı, AQSh, Germanııa, Túrkııa, Úndistan, Pákistan, Iordanııa jáne Rýmynııadan kelgen áskerı delegasııalar professorlyq-oqytýshylar quramy men tyńdaýshylar quramynyń kásibı daıyndyǵy deńgeıin joǵary baǵalady. Shet memleketter qarýly kúshteri ókilderiniń ýnıversıtet jeke quramymen kezdesýleri yntymaqtastyqtyń damýyna zor yqpalyn tıgizedi, áskerı kadrlardy daıyndaý úrdisi sapasyn ózara arttyrýǵa, senimdi nyǵaıtýǵa úlken múmkindikter beredi.
Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń halyqaralyq yntymaqtastyǵy Qazaqstannyń NATO-men seriktestik maqsattary sheńberinde, Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymyna múshe-memlekettermen ózara árekettesýdiń kópbaǵytty negizinde, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderimen ózara árekettesý negizinde, «Beıbitshilik jolyndaǵy seriktestik» baǵdarlamasy boıynsha jáne t.b. baǵdarlamalardyń negizinde júzege asyrylady. Al áskerı oqý oryndaryndaǵy bilim berýdi zaman talabyna saı júrgizý isinde el Prezıdenti bekitken 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik bilim baǵdarlamasynyń orny erekshe.
Ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshylyq quramy júıeli negizde, sonyń ishinde sheteldik joǵary oqý oryndarynda da biliktilikti arttyrýdan ótedi. Jańa jasalymdarǵa saı 10 ınnovasııalyq patent alyndy. Sońǵy jyldary (2010-2013 jyldary) oqytý úderisterin ǵylymı-tehnıkalyq ádistemelermen qamtamasyz etý maqsatynda 4 monografııa, 51 oqytý jáne oqý quraldary shyǵaryldy.
Qurylyp, jumys istep kele jatqaly beri Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetin 1000 asa tyńdaýshylar bitirdi, olardyń ishinde UQShU-ǵa qatysýshy-elderdiń áskerı qyzmetshileri de bar. Al endi ústimizdegi jyly 91 tyńdaýshy áskerı jáne ákimshilik basqarý, áskerı jáne memlekettik basqarý, UQShU áskerı jáne ákimshilik basqarý, Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń Ulttyq gvardııasynyń áskerı jáne ákimshilik basqarý, arnaıy fakýltettiń áskerı jáne ákimshilik basqarý, tehnıkalyq qamtamasyz etýdi basqarý, tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq úderister basqarmasynyń tyldyq qamtamasyz etý jáne áskerı bilim berý isi boıynsha bitirip shyqpaqshy. Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde, sondaı-aq, beıimdik jáne ǵylymı-pedagogıkalyq magıstrant jáne ǵylymı-pedagogıkalyq doktorant mamandaryn daıyndaý da júzege asyrylady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen 2008 jyldan beri Astana qalasynda Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetin salý jónindegi ınvestısııalyq jobany júzege asyrý júrgizilip keledi. Atalǵan nysannyń kesheni 20 gektar jerdi alyp jatyr, onda 107 185 sharshy metrge 16 ǵımarat turǵyzylyp, turǵyn úıler de qamtylǵan. Qazirgi kúni jalpy 63 000 sharshy metr nysandardyń qurylysy aıaqtaldy. Onyń ishine 5 oqý korpýsy, ákimshilik korpýsy jáne 306 páterlik jataqhana kiredi.
Ýnıversıtettiń jańa ǵımaraty elordada «Nazarbaev Ýnıversıtetpen» qatarlasa ornalasqan. Endi budan bylaı ǵylym salasy men kadrlardy daıyndaý barysynda qos kóshbastaýshy joǵary oqý oryndaryn ózara yqpaldastyra júrgizý josparlanyp otyr. Ýnıversıtettiń jańa kesheni oqytýdyń zamanaýı quraldarymen qamtylǵan alty korpýstan turady. Bulardyń qataryna toptyq jáne dáristik aýdıtorııalar, kompıýterlik synyptar, lıngafon kabınetteri, konferensııa ótkizetin zaldar, 200 oryndyq kınozal qosylady. Uqsastyrý úlgisiniń ortalyǵy boljamdy jaýmen urys júrgizýge, túrli jattyǵýlardy ótkizýge múmkindik beredi. Al ýnıversıtettiń kitaphana qory ǵylymı, oqý, kórkem jáne qupııa quraldardy alǵa tartady. Munda 75 myń túrli kitap qory bar.
Demek, Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti týraly joǵarydaǵy málimetterdi ashyq aıta otyryp, onyń Ortalyq Azııa boıynsha magıstrant jáne doktorant baǵdarlamasy boıynsha áskerı kadrlardy daıyndaýdaǵy jalǵyz ári biregeı oqý orny bolyp tabylatyndyǵyna kózimiz jetedi. Al ýnıversıtettiń Astana qalasyna taban tireýi professorlyq-oqytýshylyq quramnyń joǵary bilikti kadrlarmen tolyǵa túsýine jáne áskerı isti zertteý men ıgerýde joǵary nátıjelerge qol jetkizýge kómegin tıgizetini sózsiz. Sol sııaqty ýnıversıtettiń qazirgi zamannyń talabyna saı jabdyqtalǵan jańa áskerı-ǵylymı zerthanasy áskerı salada tabysty ǵylymı-zertteýler júrgizýge jol ashady degen senim bar. Al ýnıversıtet qurylysy kesheni 2016 jyly tolyqtaı aıaqtalady dep kútilýde. Endeshe, Astanada boı kótergen Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti qazirdiń ózinde-aq ultymyzdyń bolashaǵy men maqtanyshyna aınalyp úlgerdi.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».