Ákem Isaǵul Joljanuly densaýlyǵyna baılanysty soǵysqa qatyspady. 14 jasynda oń jambasynyń urshyǵy synyp, múgedek bop qalady. О́z qatarymen júgire almaı qorlanady, keleshegine kúdikpen qarap jabyrqaıdy. О́zderi áke-shesheden 3 ul, 1 qyz edi. Inisi Maman men qaryndasy Darıǵa shetinep, aıaýly anasynan 12 jasynda aıyrylyp, ózinen 2 jas úlken aǵasy Smaǵul men ákesi Joljan úsheýi ǵana qalady. Biraq, “adam bolatyn bala alysqa qaraıdy” demekshi, muńly oıdan arylyp oqýyn jalǵastyrady.
Aǵasy Smaǵul bolsa 1939 jyly ásker qataryna shaqyrylyp, Tashkentte mindetin atqaryp jatqan jerinen soǵys bastalyp, maıdanǵa attanady, kóp uzamaı habar-osharsyz ketti degen sýyq habar elge jetedi. Soǵys jeńispen aıaqtalyp, el esin jıǵan soń ákeı aǵasyn tynbaı izdeýmen boldy. Máskeýge Ortalyq muraǵatqa hat joldap, suranys jasaıdy. Sol izdenistiń arqasynda eńbegi janyp, 40 jyldan keıin qolyna “Qatardaǵy jaýynger Smaǵul Joljanulynyń múrdesi Belorýssııanyń Grodno oblysynyń Plavsk poselkesindegi “Baýyrlastar zıratynda” jerlengenin, aty-jóni qaıta jerleý kezinde tabylǵan soldat boıtumary arqyly anyqtalǵany jónindegi málimet Alakól aýdandyq áskerı komıssarıatqa kelip túsedi. Júreginde saǵynysh oty syzdap qasyna nemereleri Dáýren men Dıdarany ertip, ákem aǵasynyń basyna baryp, aty-jóni jazylǵan eskertkishine taǵzym etip, eske alý rásimin jasap qaıtady. “Sol jerdegi “Krasnyı partızan” kolhozynyń basshylary, selolyq keńesi, mektep dırektory, jergilikti turǵyndary bizdi qazaq qudasyn qarsy alǵandaı kútip, erteńine saǵat 10-da qaıtpaqshy bolǵan bizderdi saǵat 3-ke deıin jibermeı, úlken syı-sııapat kórsetip, sálem-saýqatyn berip, qımastyqpen attandyrdy” – dep ákeı árdaıym esine alyp otyratyn. Sol sapardan keıin ákem aǵasymen tirideı qaýyshqandaı qóńili ornyna túsip, mundaı baqytqa jetkenime de “táýbe” dep qulazyǵan kóńili ornyna túsip qaıtady.
Aýyldyń aqsaqaldary atamyz Joljanǵa: “Eger Isaǵuldyń densaýlyǵy jaramdy bolyp, ol da soǵysqa ketse ne bolar ediń, búginde jalǵyz ulyńnan ósip-ónip, urpaǵyń jalǵasyp otyr” – dep jubatatyn. Dese-daǵy ulynyń jar súıip, otbasy baqytyn kórmegeni, erni jibip bala súımegeni atamnyń janyna batatyn. О́kinishke oraı, atam dúnıeden ulynyń esh deregin estı almaı ótti.
Soǵys jáne eńbek ardageri, Úsharal qalasynyń “Qurmetti azamaty” Kákimseıit Qasymjanuly “О́mir ótkelderi” atty derekti povesinde Úsharal ınternatynda birge oqyǵan dostary, ustazy Rahym Omarov jáne Smaǵul aǵamyz týraly biz bilmeıtin qyzyqty derekter keltirgen. Ákem Isaǵul men anamyz Jambytaıdyń Kákimseıit aǵaǵa degen yqylasy erekshe edi. “Qurmet qurmetti adamǵa jarasady” demekshi, Smaǵul aǵanyń dosy bolǵandyqtan “aǵa” dep qurmet kórsetetin.
Ata-anamyz 7 bala tárbıelep, bárimizge joǵary bilim berdi, uldy uıaǵa, qyzdy qııaǵa qondyrdy, nemere-shóbere súıdi. Anamyzdyń dúnıeden ótkenine 19 jyl, tirisinde ákemizdiń abyroıyna abyroı qosyp, joldas-joramen qarym-qatynasyna berik boldy. Ol kisiler bizdiń tárbıemizge úlken kóńil bóldi, bul úrdis keıin balalary men nemerelerinde jalǵasty. Ákemiz zeınetkerlikke shyqqan soń nemereleri Dáýren, Dastan, Darhandy ertip, ata jurty Saıaqqa baryp, úlken babamyz Tórebaıǵa quran oqytýy, óziniń ósken jerine nemerelerin aýnatyp-qýnatýy, aǵaıyndarymen tanystyrýy da beker bolmaǵannyń dáleli retinde óz turǵymnan asa bir maqtanysh kóretin jaıdy baıandaıyn.
Úlken aǵataıym Baqtur men jeńgem Hasıet Baımuhanqyzy eki ul tárbıelep, olardy úılendirip, nemere súıdi. Dáýren men Áıgerimnen Ilııas pen Jámıla, kishi balasy Dastannan Danelıa, Iаsmın atty eki qyz súıip, kelinimiz Botagóz kópten kútken, shekesi torsyqtaı uldy dúnıege ákelgende áýletimizdiń qýanyshynda shek bolmady. Dastan aldymen atasyna telefon shalyp, shóbereli bolǵanymen quttyqtap: “Ata, ulymnyń atyn Smaǵul dep qoımaqpyn” degende, atasy ekinshi ret aǵasymen qaýyshqandaı kúı keshedi. Nesin jasyraıyq, qalada ósken, ortasy orystanǵan nemeresiniń bul sheshimi bárimizdi tebirentti. Qazirgi kelinder (kóbisi) balalaryna esimdi aqyldaspaı-aq, ózderi qoıyp jatady ǵoı. Al Botagóz kelinniń aıtqanynan shyqpaı kelisýi – tárbıeli ortadan shyǵyp, ınabatty kelin bolǵandyǵynyń kepili dep bilemiz.
Ákemiz Isaǵul Joljanuly Alakól aýdany men Úsharal qalasynyń “Qurmetti azamaty”, Qazaqstanǵa eńbegi sińgen saýda qyzmetkeri, Respýblıkalyq dárejedegi derbes zeınetker, Uly Otan soǵysyndaǵy tylda atqarǵan eńbekteri ómiriniń ár satysynda baǵalanyp, Eńbek Qyzyl Tý, “Qurmet Belgisi” ordenderimen, birneshe medaldarmen marapattalǵan.
– Jaqsy qasıettiń bárin halyq arasynan tabýǵa bolady, halyqtan úırenýden jalyqpańdar. Halqyma degen aq nıetim tegin ketken joq, onyń dáleli úsh úlken baqytqa jettim: halyqtan alǵys aldym, ózimdi kóptiń izdeýi, isimniń óshpeýi, – dep ákem halqyna ár kez rızashylyǵyn bildirip otyrady búginde 90-ǵa aıaq basqan qart ákem. Dastarqan basynda samaıy kúmistenip ákemiz otyrǵanda kóńilimiz marqaıyp, “Áke, asyqpa alys saparǵa, anamyz kórmegen qýanyshtardyń kýágeri bolyp, uzaq jasańyz” deımiz.
Kishkentaı Smaǵul Jeńistiń 65 jyldyǵynyń qarsańynda 3 jasqa toldy. “Ákeden bala týsa ıgi, áke jolyn qýsa ıgi” demekshi, jyldar ótip, ol da eseıer, ózi esimin ıemdenip júrgen atasy Smaǵuldyń basyna baryp taǵzym da eter” degen úkili úmit meni sondaı oıǵa jeteleıdi...
Gúlbarshyn ISAǴULQYZY.