Pýlıtser syılyǵy (Pulitzer Prizes) – jyl saıyn Nıý-Iorktegi Kolýmbııa ýnıversıtetinde taǵaıyndalatyn AQSh-tyń jýrnalıstıka, ádebıet jáne mýzyka salasyndaǵy bedeldi marapaty. Onyń negizin qalaǵan – amerıkalyq jýrnalıst jáne baspager Djozef Pýlıtser. Osy syılyqty usyný týraly Dj.Pýlıtser 1904 jylǵy ósıetinde jazyp ketken.
1917 jyldan bastap syılyqty taǵaıyndaýdyń arnaıy erejesi men qarastyratyn keńesi bekitilgen. Dj.Pýlıtser eń alǵashqylardyń biri bolyp ýnıversıtet deńgeıinde jýrnalıstıkany oqytýdy usynǵan. Búginde syılyq 22 kategorııa boıynsha beriledi, onyń ishinde «Qoǵamǵa qyzmet» salasy boıynsha úzdik avtorlarǵa «altyn medal» tabystalady.
Al ádebıet jáne mýzyka salasynda 7 kategorııa boıynsha marapat beriledi. Ol kategorııalarǵa «Kórkem ádebıet», «Drama», «Tarıh», «Bıografııa», «Estelik nemese avtobıografııa», «Poema», «Jalpy non-fıkshn» jáne «Mýzyka» jatady. Pýlıtser syılyǵynda «Arnaıy silteme jáne marapat» (Special Citations and Awards) júldesi de bar.
Bıylǵy «Qoǵamǵa qyzmet» (Public Service) kategorııasy boıynsha «altyn medaldi» «Associated Press» agenttigi jeńip aldy. Osy kategorııadaǵy fınalǵa «The Washington Post» jáne «Austin American-Statesman» gazetteriniń AQSh-taǵy esirtkige qarsy kúres, Tehas shtatyndaǵy qaıǵyly oqıǵa týraly jumystary da qatysty. «Sońǵy jańalyqtar reportajy» (Breaking News Reporting) kategorııasyndaǵy júlde «Los Angeles Times» ujymyna berildi. Olar násilshildiktiń jergilikti saıasatqa yqpalyn zerttegen. Al «Tergeý reportajy» (Investigative Reporting) boıynsha syılyqty «The Wall Street Journal» jýrnalynyń 50 federaldy agenttik (atqarýshy organ) ókilderiniń zań buzý áreketteri jónindegi materıaldary ıelendi. Maqalalarda qundy qaǵazdardy satý-satyp alýdy retteý jáne qoǵam múddesin qorǵaýǵa jaýapty qyzmetkerlerdiń etıka normasyn buzýy týraly jazylǵan. «Túsindirme reportajy» (Explanatory Reporting) salasyndaǵy syılyqty «The Atlantic» jýrnalısi Keıtlın Dıkkerson aldy. Ol D.Tramp ákimshiliginiń mıgrant-balalardy ata-anasynan ajyratý saıasatyn jáne onyń jalǵasy týraly jan-jaqty zerttegen.
«Halyqaralyq reportaj» (International Reporting) kategorııasy boıynsha «The New York Times» qyzmetkerleri marapattaldy. Bul marapatqa jýrnalda jarııalanǵan 7 maqala laıyq tanyldy. «Sońǵy jańalyqtar fotografııada» (Breaking News Photography) baǵyty boıynsha «Associated Press» ujymy marapattalǵan. Pýlıtser syılyǵy osy atalǵannan bólek kelesi kategorııalar boıynsha da berildi:
Kóp jyldar Pýlıtser syılyǵyna qatysty synı pikir, ásirese syılyq berý úderisiniń sýbektıvtiligi týraly jıi aıtyldy. Marapatqa ıe bolǵan kitaptardyń qatarynda bestseller tizimine enbeı qalǵandar da bar. Osyndaı suraqtarǵa qaramastan, syılyqtyń uıymdastyrý alqasy alǵashqy kúnderden bastap qupııalyq saıasatyn berik ustanyp keledi jáne ol Pýlıtser syılyǵynyń jýrnalıstıka, ádebıet jáne mýzyka salasyndaǵy bedelin túsirgen joq. Syılyq belgili saladaǵy jetistikterge álemniń nazaryn aýdaratyn jáne jýrnalıstıkany yntalandyratyn is-sharaǵa aınalyp otyr.
Oljas BEISENBAEV,
«Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ sarapshysy