Gaz salasy: Jańarý jolyndaǵy jaýapkershilik

Sońǵy on shaqty jylda eldegi gaz tutyný kólemi 9-dan 21 mıllıard­­­­­­ tekshe metrge de­ıin ósse, gazdandyrý deń­geıi 59 paıyzǵa áreń taban tiredi. Nátıjesinde, qazirgi tuty­ný­dyń belsendiligi men 2000 jyldan beri óspegen gaz qory tap­shy­lyq­qa ákeldi. Taýarlyq gazdyń jetispeýshiligine gaz tasymaldaý jelileriniń tozýy qosy­lyp, energetıkalyq qaýip­siz­di­gi­mizge syn-qater tóndi. О́tken jyly suranystyń artýyna jáne aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty gaz tutyný saǵatyna 4 mıl­lıon tekshe metrden asyp jy­ǵylǵan. El turǵyndary byltyr táýliktik ekvıvalentte 82 mln tekshe metr gaz tutynsa, bıyl bul kórsetkish sha­­ma­­men 100 mln tekshe metrge jetti.

Gazdy shekten tys qoldanýdan bólek, gaz qyzmetiniń jumysyna qystyń da qahary tıdi. Bıylǵy jyldyń alǵashqy aptalarynda «QazTransGaz Aımaq» apattyq-dıspetcherlik qyzmetine tuty­ný­­shylardan 6 686 ótinim kelip túsken. Halyqty gazben úzdik­siz qamtamasyz etý úshin 76 brıga­da­nyń qyzmetkerleri tynbaı eńbek etti, qosymsha 52 brıgada jumyldyryldy. Kúzgi-qysqy kezeńde ishki naryqty gaz­­ben úzdiksiz jabdyqtaýǵa ba­ryn­sha tyrysqan «QazaqGaz» kom­panııasynyń is-sharalary jaǵdaıdyń birshama turaqtalýyna múmkindik berdi. «QazaqGaz» ulttyq kompanııasynyń basshysy Sanjar Jarkeshovtiń aıtýynsha, qazir 2023-2024 kúzgi-qysqy jylytý maýsymyna da­ıyn­dyq bastalyp ketti. Bul rette jiberilgen qatelikter qaıta­lan­baýy úshin júıeli sharalar qabyldanyp, kelesi maýsymǵa kem-ketikterdi túzetý boıynsha jumystar atqarylyp jatyr. «Qazirdiń ózinde 2023-2024 kúzgi-qysqy jylytý maýsymynda halyqtyń suranysyn qam­tamasyz etetin jumys shtaby qu­ryldy. Buǵan deıin oryn al­ǵan tótenshe jaǵdaılardy eskerip, halyqty gazben úzdiksiz jabdyqtaý sharalaryna aldyn ala qamdaný ústindemiz», dedi ol.

О́tken jyly gazdyń resýrstyq bazasyn ulǵaıtýdy kózdeıtin bir­qatar qadamdar jasaldy. Kom­panııa gazdy barlaý men óndirýdiń barlyq perspektıvaly jobalaryn shoǵyrlandyrý úshin «Amangeldi Gaz» seriktestigin qaıta quryp, jańa bólimshe ashty. Geologııalyq barlaý men jańa ken oryndaryn ıgerýge onnan astam lısenzııa alý maq­sat etilip otyr. Barlaý jáne óndirý jónindegi jol kartasy sheń­be­rinde resýrstyq bazany 700 mıllıard tekshe metrden astam gazǵa ulǵaıtý kózdelgen. Sol se­kildi byltyr tamyz aıynda Qa­sha­ǵan gaz óńdeý zaýytyn salý joba­sy ulttyq kompanııanyń senim­gerlik basqarýyna beril­di. «QazaqGaz» jobany óz qarajaty esebinen qaıta jandandy­ryp, nysandaǵy qurylys-montaj­ jumystaryn edáýir ilge­ri­letti. Qazirde «QazaqGaz» Mań­ǵystaý, Atyraý jáne Almaty ob­lys­­tarynda gaz kóligi ınfra­qu­ry­­lymyn jańǵyrtý boıynsha jal­py quny 455 mıllıard teń­ge­den asatyn basym jobalardy belsendi iske asyryp jatyr. О́ńirlerdi damytýdyń keshendi baǵdarlamalaryna sáıkes júzege asyrylyp jatqan jobalardyń strategııalyq jáne áleýmettik ma­ńyzy zor.

Aldyńǵy jyldary elimizde gaz salasyn damytý týraly jú­ıeli kózqaras qalyptaspady. Osyǵan baılanysty «QazaqGaz» gaz salasyn damytýdyń jańa qu­jatyn ázirlep, onyń damýyn­ yn­ta­landyrýdaǵy óz rólin aı­qyn­dady. 12 baǵytty jáne 50-den astam jobany qamtıtyn damý strategııasyn iske asyrý turaqty gaz naryǵyn qurýǵa, qyzmettiń barlyq salasynda qundylyqty aıqyndaýǵa jáne kompanııany IPO-ǵa sátti shyǵýǵa daıyndaı otyryp, uıymnyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyt­tal­ǵan. Sonymen qatar eli­mizde gazdyń strategııalyq rezerv­terin qurý maqsatynda kom­pa­nııa Energetıka mınıstr­­li­gimen bir­lesip, 2030 jylǵa deıingi ke­zeńge arnalǵan qoldanystaǵy gaz qoımalaryn keńeıtýge jáne jańa jerasty gaz qoımalaryn qu­rý­ǵa baǵyttalǵan jol kartasyn ázirledi.

Kelesi ózekti mindet ‒ sala­nyń shyǵynsyzdyǵy men ınves­tısııalyq tartymdylyǵyn qam­ta­masyz etý. О́tken jyldyń qo­ry­tyndysy boıynsha shyǵys­tar­dy ońtaılandyrý nátıjesinde «QazaqGaz» qaryzy 26 paıyzǵa azaıǵan. Degenmen ulttyq kom­panııanyń ishki naryqta taýarlyq gazdy kóterme satý qyzmeti gaz­dy jetkizýdiń joǵary quny men tómen rentabeldiligine baı­lanysty shyǵyndy bolyp qa­lýda. Gaz eksportynan túsken kirister kóptegen jyl boıy ishki naryqta qolaıly baǵa­lar­dy saqtap keldi. Biraq ishki naryqta gazǵa qajettiliktiń artýyna baılanysty eksporttan túsetin paıda azaıyp jatyr. Osy túıtkildi sheshý úshin «QazaqGaz» ótken jylǵy jel­­toq­san­da tıisti zańnamaǵa en­gizýge: gaz tutynýshylardyń iri kom­mersııalyq tutynýshylar men maınerlerge qatysty eki jańa sanatyn aıqyndaý; tutynýshylar úshin taýarlyq gazǵa baǵa belgileý mehanızmin ózgertý; múlikti ba­lansqa nemese senimgerlik bas­qa­rýǵa qabyldaý kezinde taýar­lyq gazdy tasymaldaýǵa beki­­tilgen tarıfterdi ózgertý; jyl saıynǵy túzetý múmkin­di­gi­men 5 jyldyq kezeńge taýarlyq gazǵa kóterme baǵany bekitý; jer qoı­naýyn paıdalanýshylardan gaz­dyń jańa kólemin satyp alý baǵa­sy­nyń yntalandyrýshy formýlasyn qoldaný jóninde bastama kóterdi.

Álemde qalyptasqan ekono­mı­kalyq jáne geo­saıası jaǵdaıǵa qaramastan, eli­miz­­diń gaz salasy ótken jyly tu­raqty damý men ósý úderisin kórsetti jáne bul qarqynnyń saqtalýyna barynsha kúsh salynady. «QazaqGaz» ulttyq gaz kompanııa­sy reı­tın­giniń VV-dan VV+ deıin joǵa­rylaýyn jetekshi S&P Global Ratings agenttigi rastady. Agenttiktiń habarlaýynsha ulttyq kompanııanyń qar­jy­lyq kórsetkishteri tu­raqty. Oǵan el Úkimetiniń gazdandyrý qarqynyn arttyryp, «jasyl ekonomıkaǵa» bet burýy negiz boldy. 2018 jyldan beri gazǵa degen suranystyń 50 pa­ıyzǵa ósýine baılanysty gaz ener­ge­tı­kalyq turaqtylyqtyń basty quramdas bóligine aınalyp otyr. Sáıkesinshe, ulttyq gaz kompanııasyna artylǵan senim júgi salmaqty bola bermek.