Medısınalyq kómek sapasy kóńil kónshite me?

Mindetti áleýmettik medı­sı­na­lyq saqtandyrý júıesiniń tıim­di tusy medısınalyq kómek­tiń sapaly ári qoljetimdi bolýyn­da edi. Árıne, buryn aqyly bol­ǵan MRT, KT syndy basqa da dıag­nostıkalyq zertteýler endigi saq­tandyrý paketinde qamtylǵan soń, oń ózgeriske kópshilik rıza bolys­ty. Soǵan qaramastan emha­nada kezegin kútip, sapaly medı­sınalyq kómekke qoly jetpeı otyr­ǵan el-jurttyń ýájin ara-tura estıtinimiz bar. Saladaǵy qaı­shylyqtardy basy aýyryp, bal­tyry syzdaǵan soń dárigerge júginýdi oılaǵan jurt aıtýyn­daı aıtyp-aq jatyr. Árıne, elimizdiń barlyq óńirindegi aýrý­hanany baqylaý ońaı sharýa emes. Biraq keıbir jaıttardy emhana basshylary qaperge alyp, qyzmet kórsetý sapasyn retteý­ge, júıeleýge basymdyq ber­ý­ge bolatyn shyǵar. Bul – biz­diń emes, óńirlerde qoljetimdi me­dısınalyq kómektiń sharapatyn kórmeı otyrǵan turǵyndar kókeıindegi oı.

Osy taqyrypty qozǵaýy­myzǵa Qaraǵandy qalasy Á.Bó­keıhan aýdanyndaǵy №1 kóp­sal­aly aýrýha­naǵa tirkelgen Janaıdar Maı­­ken esimdi aza­mattyń áleý­mettik jelidegi jaz­basy túrtki bol­dy. Qala tur­ǵy­ny emhanaǵa qa­ıy­ryl­masa da «Damumed» qosym­sha­­synan dárigerge qaralǵany týraly ha­barlama kelipti. Ol az deseńiz, áıeli, balasyna da aýyq-aýyq osyndaı mátinde habar­lama túsip turady eken.

– Bıýrokratııa. Esep úshin ja­salyp jatqan jumystar kó­ri­nip tur. Arnaıy barsań, aılap qa­byldaı almaıdy. Keıin, syr­tyńnan emdep jaza salady. Aýrý aıtyp kelmeıdi emes pe? Bylaıǵy kúnderi aýyryp qalsań, terapevtke apta buryn jazylýǵa týra keledi. Birinshi jalpy praktıka dárigerine qaralasyń, ol keıin terapevt, nevropatolog, okýlıst syn­dy taǵysyn-taǵy beıindi dá­rigerlerge nusqaıdy. Ony aılap kútesiń. Ol dáriger MRT, KT nemese basqa da dıagnostıkalyq zertteýlerge joldaıdy. MRT-ǵa portalǵa tirkelip, taǵy kú­tesiń. Sonda dárigerge jiti qa­ralý úshin birneshe aı ótedi. Qarnyń ashatyn taǵy bir jaǵ­daı, jaıshylyqta, dárigerge qaralmaı júrgen kúnniń ózinde «Damumed»-ten habarlandyrý kelip turady emes pe? Ony baqylap otyrsaq, dárigerler otbasymyzdy túgel qabyldaýda boldy dep qaz-qatar tirkeı bergen. Shyn mánisinde biz dárigerge qaralmaq túgil ótinish te tastamaǵanbyz. Qyzyǵy, bul tek meniń basymnan ótken jaǵ­daı emes eken. Bar­lyq óńirde kez­desetinin bildim. Biz sonda ne úshin medısınalyq saqtandyrý qoryna aqy tóleımiz? Tym bol­masa, qordyń aqysyn jeke­menshik emhanalarǵa berse, sonda emdeler edik, deıdi qala turǵyny.

Muny aqparattyq júıeniń aqaýy dep qabyldaıyn desek, osy­ǵan uqsas jaǵdaılar basqa óńir­lerde de tirkelip otyr. Dári­gerlerdiń toqsandyq, aılyq ese­bin túgendegenine qaraǵanda, sol eńbegine MÁMS-ten qarajat túse­tin bol­­­sa kerek. «Júre ber­seń – kóre beresiń» degen. Janaı­dar Maıkenniń jazbasynan osy Qaraǵandydan Aıan Sháken esim­­­di jeli qoldanýshysynyń piki­­­rin oqyp, tosylyp qaldyq. Shy­nyn­da er azamatqa gınekolog dárigerge qaralǵany týraly ha­bar kelgeni aqylǵa syımaıdy. Bir ǵana jaz­banyń astyna me­dı­sına salasyna qatysty osy taqylettes syn-pikir tolyp qalǵan. Mundaı jaıttar basqa óńirlerde de kezdesetinin esker­sek, onyń qaısybirin jazyp, túgendep úlgeremiz? Son­dyqtan biz medısınalyq kómek­tiń sapasy jónindegi saýaldy densaýlyq saqtaý bas­qarmasyna emes, den­saýlyq saqtaý mınıstrligine joldaý­dy qup kórdik. Densaýlyq saq­taý mınıstrliginiń Mindetti áleý­mettik medısınalyq saq­­­tan­­dyrýdy úılestirý depar­tamenti­niń habarlaýynsha, medısına­lyq qyzmetter pa­keti saqtandyryl­ǵan árbir aza­mattyń jarna mól­she­rine qaramastan teńdeı qol­jetim­di. Iаǵnı pasıentterdiń jar­nasy medısınalyq kómektiń kólemi men qunyn shektemeıdi. Strategııalyq josparlaý já­ne refor­malar agenttiginiń pikirinshe, med­ı­sınalyq me­kemelerdiń bas­shy­lyǵy pa­sıent­terdiń qara­ja­tyn jáne «aınalymyn» barynsha ıgerýge múddeli.

«Densaýlyq saqtaý sýbek­tileri tarapynan sharttyq min­dette­melerdi buzýǵa jol berý jáne medısınalyq kó­mek kórse­tý (tirkeý) týraly jalǵan máli­met­terdi usy­ný faktileri bar. MÁMS sheń­berinde halyqqa medı­sınalyq qyzmet kórsetý sapasyn art­tyrý boıynsha jumys jyl sa­ıyn kúsheıip keledi. E-Den­­saýlyq bazasyndaǵy bir­yń­­ǵaı IT-platforma bazasyn­daǵy klınıkalyq hattamalardy sıfr­landyrý josparlanyp otyr. Mysaly, QR-kodtaý, push-habarlamalardy qoldana otyryp turǵyndar dárigerge qa­ral­ǵanyn rastaı alady. Sony­men qatar medısınalyq qyz­metti kútý merzimi boıynsha týyn­daǵan máseleler bir emes, bir­ne­she faktorǵa baılanysty bolyp otyr. Densaýlyq saqtaý jú­ıe­­­sinde beıindi mamandardyń tap­­shy­lyǵy baıqalady. Beıindi maman­dardy daıarlaýǵa arnal­ǵan mem­lekettik granttardyń ulǵa­ıýy­­­na, óńirlik bılik oryn­da­ry­nyń jas dárigerlerdi áleý­met­tik qoldaýyna, densaýlyq saq­taý­dyń memlekettik sek­to­rynda ja­laqy­nyń ul­ǵaıýy­na qaramas­tan bul másele áli tolyq sheshimin tappady», degen mátinde jaýap aldyq.

Pasıentterdi beıindi ma­man­darǵa joldaý kezindegi keleń­siz­dikterge jalpy praktıka dári­gerleriniń biliktiligi de áser ete­tini belgili bolyp otyr. Iаǵnı pa­sıentti birinshi qabyldaǵan dáriger dertine shıpa izdep kelgen naýqasqa durys jol siltep, sapaly qyzmet kórsetýge tıis. Praktıka dárigeri óz deńgeıinde dıagnoz qoıyp, pasıentterdi jalpy aýrýlar tizimine sáıkes emdeýi kerek. Osy ereje-talap múltiksiz oryndalar bolsa, beıindi mamandar­ǵa júkteme azaıady. Dıagnostıka­lyq qyz­metterdegi kútý ýaqytyn azaı­tý úshin medısınalyq uıym MRT-ge kezek az bolatyn basqa klı­nıkaǵa joldaı alady. Bul me­ha­nızmniń engizilgenine kóp bolmapty. Sondaı-aq sıfrlyq medısına jedeldep, keıbir qyz­metter qashyqtan jáne telemedısına arqyly kórsetilip jatyr. Munyń barlyǵy – sa­ıyp kelgende medısınalyq kó­mektiń múmkindigin molaıtý maqsatynda qolǵa alynǵan josparly is-sharalar. Sondyqtan qol­jetimdi medısınanyń sapasy kezeń-kezeńimen artady dep senemiz.