Aqyn Aqberen Elgezektiń «Bolmaǵan balalyq shaǵynyń» áý basta povest bolyp jaryq kórip, oqyrman júregine jetkeninen kitapsúıer kóziqaraqty qaýym habardar. Kóńil pernesine dóp túskendiginen de bolar, sońǵy kezde aıtýly shyǵarmany sahnaǵa shyǵarýǵa nıetti rejısserler de kóp. Sonyń biri – osydan bir aı buryn Almatydaǵy Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda Farhat Moldaǵalı qoltańbasymen qoıylǵan nusqasy bolsa, endi mine, elordalyq Á.Mámbetov atyndaǵy Memlekettik komedııa jáne drama teatrynda jas rejısser Álı Bıdahmettiń sahnalyq saraptaýynda taǵy bir týyndynyń tusaýy kesildi.
Ataýy aıtyp turǵandaı, jetim balanyń taǵdyrynan syr shertetin avtobıografııalyq áńgime jelisi kómeski tartqan ótken jyldardy sýretteıdi. Dramada avtor Aqberen Elgezektiń qııalyndaǵy ǵumyry, ómirden kórgen taýqymeti, arpalysqa túsken baqytsyz kúnderi beınelengen. Əkesinen jastaıynan aıyrylǵan ol, anasynan da tirideı aıyrylyp, qorshaǵan ortadan pana izdeıdi. О́mirden ózi armandaǵan ornyn tabýǵa umtylǵan maqsaty, uly murattarǵa bastar asqaq armany baıandalatyn drama rejısserdi eń áýeli shynaıylyǵymen baýrap alypty.
«Aqyn Aqberen Elgezektiń «Bolmaǵan balalyq shaǵyn» oqyp shyqqannan keıin qatty tolqydym. Júrekke jetken shyǵarma boldy desem de bolady. Ádette, kópshilik shyǵarmashylyq adamdary «taǵdyrym uqsas bolǵandyqtan osy týyndyǵa toqtadym» dep aıtyp jatady ǵoı. Mende ondaı sáıkestik joq. Biraq bul – ómirsheń dúnıe, ómirde bolǵan oqıǵalardy baıandaıtyn taǵdyrly týyndy. Onyń ústine ózim de Aqberen aǵany izdep júrip oqıtyn oqyrmandarynyń birimin. Ásirese poezııasyn jaqsy kóremin. Sondyqtan súıikti avtorymnyń shyǵarmasyn sahnaǵa alyp shyqqanym men úshin úlken baqyt desem de bolady. Bul týyndynyń ómirsheńdigi sol – árbir kórermen tutastaı shyǵarmadaǵy oqıǵany basynan keshirmese de, árqaısysy óziniń balalyq shaǵyndaǵy sáttermen jolyǵady dep oılaımyn. Avtordyń kitapqa jazǵan balań shaqtaǵy qııalı oılary talaı taǵdyrlastarynyń ótkenin eske alýǵa septigin tıgizedi dep senemin. Búgingi qoıylymnan keıin lebizin aıtyp kelgen kórermenniń rııasyz kóńili sonyń aıǵaǵy», deıdi spektakldiń rejısseri Álı Bıdahmet.
Povesti tórt jyl sanasynda ábden pisirip alyp, sahnalyq nusqasyn jasaǵan rejısserdiń sýretkerlik sheshimimen dramada oqıǵa negizinen avtordyń atymen baıandalady jáne sol negizde qoıylym sıýjeti ári qaraı órbip otyrady. Árıne, teatr ujymdary ásirese prozalyq shyǵarmalardy sahnaǵa shyǵarýda mundaı tájirıbelerge jıi barǵanymen, dál osy týyndyda bul ádis povestiń spektaklge aınalýyna kóp kedergisin keltirgendeı áserde qaldyrdy. Ádebıet tili basqa, sahna tili múldem bólek ekendigin eskersek, povestiń qoıylymǵa aınalý úrdisinde áli de bir qaınaýy ishinde ketken áttegen-aılar kóp. Sonyń biri de osy – avtordyń atynan beriletin birsydyrǵy baıandaý tásili. Osynyń saldarynan qoıylym sahnalyq konflıkti men shytyrmandyǵyn báseńsitip alǵan. Iаǵnı ınssenırovkanyń álsizdiginen qoıylym poveske ese jiberip aldy, bizdińshe. Odan bólek, bolatyn oqıǵalardyń barlyǵy sıýjetinen aldyn ala habar berip qoıady, saldarynan sahna týyndysy syılar emosııalyq áserler álsirep qalyp jatqanyn da basa aıtý ádiletti bolady dep esepteımiz. Qoıylymǵa áli de júıelilik hám sahnalyq týyndy retindegi beınesin aıqyndaıtyn kórkemdik pen sýretkerlik tásilder jetpeı qalyp jatty. Keıipkerler mineziniń músindelýi turǵysynan ekpin tek bas keıipkerge túsken de, onyń minezi men jalpy bolmys tabıǵatyn, ishki psıhologııalyq kúılerin jetkizýge qyzmet etýshi aınalasyndaǵy qosalqy keıipkerlerdiń harakteri kómeskilikke urynǵan. Ishinde júrekke jetetin jalǵyz monolog estisek, ol – anasynyń qaıyn inisine jazǵan hatyndaǵy ana men balanyń baılanysy týrasyndaǵy júrek tebirenterlik aıaýly sózder ǵana.
Rejısserdiń kórermen kóńiline kúlki syılaımyn dep sahnaǵa kólikti shyǵaryp, onyń ishindegi er men áıel arasyndaǵy qarym-qatynasty táptishteı baıandaýǵa umtylǵan sheshimderin de teatr mádenıeti men estetıkasy bıiginen qarasaq, asa sátti sheshimder dep aıta almas edik. Biraq dál osyndaı arzan dúnıelerdi rejısser ezýge kúlki shaqyrýdyń hám ótken dáýirdiń atmosferasyn berýshi basty kórkemdik quraldary etip alýy kóńildi kúmiljitti. Shyny kerek, sahnaǵa eski mashınanyń jaryǵyn jaǵyp shyǵyp kele jatqanyn kórgende eleń etip, jańalyq kútken kóńilmen jadyraı qarsy alǵanymyz ras. Alaıda ári qaraıǵy oqıǵanyń órbýi, ókinishke qaraı, ol úmitti aqtamady. Aldyńǵy oqıǵalarmen esh qabyspaıtyn, tek qolda bar sahnalyq rekvızıtterdi retti-retsiz paıdalana salý úshin ǵana jasala salǵan sátsiz sheshimderdiń birindeı áser qaldyrdy. Esesine, ssenografııa jaǵynan izdenister kóńilge qurmet ornyqtyrdy. Sahna tórinen kórinis bergen jaýyn men bas keıipkerdiń óksik toly janynyń qabysýy nemese jarqyraǵan badanadaı juldyzdarmen egiz órilgen bolashaq aqynnyń armanshyl kóńili – osy syndy sátti sheshimder az da bolsyn teatrdyń zamanaýı tehnıkalar syılaǵan jetistikterin pash etti jáne sonysymen kóńilge qýanysh ta syılady. Qoıylymdy mýzykamen kórkemdegen Sultan Tursynbekovtiń izdenisterine de qýana qol soqtyq.
Al joǵaryda atap ótkenimizdeı, ekpin túsirilmegendikten de jarqyraı kórinýge tıisti, dramaǵa ótkirlik syılaýǵa qyzmet eter qosalqy keıipkerlerdiń kópshiliginiń minezi kómeski tartqan, áli de izdeniske suranyp tur. Saldarynan bas keıipker beınesi de solǵyndyqqa urynǵan.
– Buǵan deıin de «Maýglı» sııaqty ertegilerde balalardyń rólin oınap júrgenimmen, dál Aqosh sııaqty taǵdyry qıyndyqqa toly keıipker beınesin shyǵarý ońaı bolǵan joq. Spektaklge daıyndalǵan bir jarym aı ýaqyttyń ishinde barynsha jan-jaqty izdenýge tyrystym, ishki emosııalaryma erik berdim. Odan keıin premeradan buryn avtormen aldyn ala kezdesip, kóńilimizde júrgen suraqtarymyzdy qoıyp, saýalymyzǵa tolyqqandy jaýap alýymyz da ról somdaýǵa kóp kómegin tıgizdi. Árıne, avtordyń aldynda onyń prototıpin oınaý ońaı emes. Biraq Aqberen aǵa bizge barlyq jaǵynan erkindik berdi. Keıipkerimizdi ishteı qalaı kórdik, solaı sahnaǵa da barynsha shynaıy shyǵarýǵa tyrystyq», deıdi spektaklde bas keıipkerdi oınaǵan akter Qazybek Amanjol.
Ras, rejısser de, akter de basa atap ótkendeı, bolǵan oqıǵany, boıamasyz ómirdi baıandaıtyn shyǵarma qaı kezde de kórermen kóńiline jetedi. Osy turǵydan kelgende «Bolmaǵan balalyq shaq» óz dittegenin baǵyndyrdy. Ony avtor da qýattady.
«Bolmaǵan balalyq shaq» ekinshi ret sahnalanyp jatyr. Birinshi ret Almatydaǵy Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda talantty inim Farhat Moldaǵalıev qoıdy. Qoıylym kúni búginge deıin anshlagpen ótedi. Endi mine, Astanadaǵy Á.Mámbetov atyndaǵy Memlekettik drama jáne komedııa teatrynda jas bolsa da talantty rejısser Álı Bıdahmettiń saraptaýynda povesime taǵy bir sahnalyq ómir syılandy. Ekeýi eki bólek spektakl, eki bólek rejısserdiń kózqarasymen qoıyldy. Sondyqtan da ár qoıylymnyń áseri bólek. Kontrasty dýsh qabyldap turǵandaı bir kúlip, bir jyladym», dep qoıylym sońynda sahna tórine kóterilgen avtor Aqberen Elgezek «Bolmaǵan balalyq shaǵy» týraly sózi men sezimin tebirene túıindedi.
О́mirdiń ózinen órilgendikten de aqynnyń «Bolmaǵan balalyq shaǵy» kórermenin túrli kóńil kúıge jeteledi. Kúlip otyryp jylaǵan da, jylap alyp kúlgen de kórermen kóp boldy. Demek qoıylym kópshilik kóńiline jetti. Al biz aıtqan azdy-kem kemshilik ýaqyt jáne daıyndyqpen birge óz ornyna túsedi dep senemiz.