Qarjy sektorynyń ishinde bank salasynyń shoqtyǵy bıik. Dese de ózge salalardyń da naryqtaǵy orny jyl sanap aıqyndalyp, ári úlken suranysqa ıe bolyp kele jatqanyn joqqa shyǵara almaımyz. 2023 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń bank sektorynda 21 ekinshi deńgeıdegi bank bar, onyń 12-si sheteldiń qatysýymen, onyń ishinde 8-i – enshiles bank. 2023 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha bank sektorynyń aktıvteri 0,4%-ǵa nemese 184 mlrd teńgege azaıyp, 44,8 trln teńge boldy (jyl basynan beri 0,6%-ǵa nemese 0,3 trln teńgege ósý). Buǵan ótimdi aktıvterdiń 3,6%-ǵa nemese 697 mlrd teńgege kemýi áser etken.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, ótimdiligi joǵary aktıvter 13,5 trln teńge nemese aktıvterdiń 30,2%-y, bul bankterge klıentter aldyndaǵy óz mindettemelerine tolyq kólemde qyzmet kórsetýge múmkindik beredi. 2023 jylǵy sáýirde ekinshi deńgeıdegi bankterden ekonomıkaǵa berilgen kredıt 2,5%-ǵa, 23,7 trln teńgege deıin ósti (jyl basynan beri 4,1%-ǵa ósý). Ulttyq valıýtadaǵy kredıtter 2,6%-ǵa, 22 trln teńgege deıin artty, shetel valıýtasyndaǵy kredıtter 1,35%-ǵa, 1,7 trln teńgege deıin, onyń ishinde qaıta baǵalaý esebinen 0,4%-ǵa artypty.
«Sáýir aıynda korporatıvtik nesıelerdiń ósimi jeke tulǵalarǵa berilgen nesıelerdiń ósiminen asyp tústi. Osylaısha, zańdy tulǵalarǵa berilgen kredıtter 2023 jylǵy sáýirde 3,3%-ǵa, 8,8 trln teńgege deıin artty (jyl basynan beri 1,7%-ǵa ósý). Jeke kásipkerlerdi qosa alǵanda, bıznes sýbektilerine berilgen jıyntyq kredıt 2023 jylǵy sáýirde 3,4%-ǵa, 9,9 trln teńgege deıin ósti (2023 jyldyń basynan beri 2,9%-ǵa ósý). Shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) sýbektilerine qaryzdar 5,1%-ǵa, 6,3 trln teńgege deıin ósti (2023 jyldyń basynan beri 5,2%-ǵa ósý), iri bızneske berilgen qaryzdar 0,5%-ǵa, 3,6 trln teńgege deıin artty (2023 jyldyń basynan beri 0,9%-ǵa kemý)», delingen agenttik dereginde.
Bıyl sáýirde bıznes sýbektilerine 1,3 trln teńge somasyna jańa qaryzdar berilgen, bul 2023 jylǵy naýryzben (1 143 mlrd teńge) salystyrǵanda 16,1%-ǵa artyq. Jeke tulǵalarǵa berilgen kredıtter tutynýshylyq qaryzdardyń 2,0%-ǵa, 8,1 trln teńgege deıin jáne ıpotekalyq qaryzdardyń 1,3%-ǵa, 4,9 trln teńgege deıin ósýi esebinen 2023 jylǵy sáýirde 14,9 trln teńge bolyp, 2,1%-ǵa artypty (2023 jyldyń basynan beri 5,5%-ǵa ósý).
Nesıe portfeliniń sapasy turaqty ekenin de aıta keteıik. Bereshek merziminiń ótýi 90 kúnnen asqan qaryzdar deńgeıi (NPL 90+) nesıe portfeliniń 3,5%-y nemese 889 mlrd teńge (2023 jylǵy 1 qańtarda – 3,4% nemese 815 mlrd teńge). ShOB esepke alǵanda zańdy tulǵalar portfelinde NPL90+ deńgeıi – 3,1% nemese 341 mlrd teńge, jeke tulǵalar portfelinde – 4,0% nemese 549 mlrd teńge.
«Sáýirde bankterdiń menshik kapıtaly 3,6%-ǵa, 5,9 trln teńgege deıin ósti (2023 jyldyń basynan beri 12,7%-ǵa ósti). Negizgi kapıtaldyń jetkiliktilik koeffısıenti (k1) 19,8%, menshikti kapıtaldyń jetkiliktilik koeffısıenti (k2) 22,7%, bul zańnamada belgilengen normatıvterden edáýir asyp túsedi jáne bank sektoryndaǵy áleýetti táýekelderdi óteýdi qamtamasyz etedi. Ulttyq valıýtadaǵy depozıtter 2023 jylǵy sáýirde 0,7%-ǵa, 21,4 trln teńgege deıin, shetel valıýtasyndaǵy depozıtter 2,9%-ǵa, 8,9 trln teńgege deıin azaıdy. Nátıjesinde dollarlaný deńgeıi tómendedi jáne 2023 jylǵy 1 mamyrda 29,3% boldy (2023 jyldyń basynda – 31,6%), bul 2007 jyldan bergi eń tómen mán», dep túsindiredi agenttik.
Mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdardyń (MQQJU) aktıvteri 2023 jylǵy I toqsanda 7,1%-ǵa nemese 149 mlrd teńgege (2022 jylǵy ósý – 34,4%) ósip, 2023 jylǵy 1 sáýirde 2,3 trln teńge boldy. Aktıvterdiń artýy mıkroqarjy uıymdary kredıttik portfeldiń ósýine baılanysty. MQQJU qurylymynda aktıvterdiń eń kóp bóligi mıkroqarjy uıymdaryna – 1 194 mlrd teńge nemese 52,8%, kredıttik seriktestikter – 792 mlrd teńge nemese 35,0%, lombardtar – 274 mlrd teńge nemese 12,1% tıesili.
«MQQJU-nyń nesıe portfeli I toqsanda 4,2%-ǵa 2,2 trln teńgege deıin ósti (2022 jylǵy ósý – 50,9%). Zańdy tulǵalarǵa berilgen qaryzdar 2023 jylǵy I toqsanda 1,2%-ǵa, 741 mlrd teńgege deıin artty (2022 jylǵy ósý – 112,8%). Jeke tulǵalarǵa berilgen qaryzdardyń kólemi I toqsanda 4,6%-ǵa artyp, 2023 jylǵy 1 sáýirde 1,2 trln teńge boldy (2022 jylǵy ósý – 30,8%). Jeke kásipkerlerge berilgen qaryzdar 12,1%-ǵa, 256 mlrd teńgege deıin ósti (2022 jylǵy ósý – 30,4%)», delinedi agenttik usynǵan sholýda.
Naryqtyń bul segmentinde de portfel sapasynyń jaqsarýy aıqyn baıqalady. 90 kúnnen astam merzimi ótken (NPL90+) qaryzdardyń deńgeıi 2023 jylǵy 1 sáýirde 3,2% boldy (01.01.2023j. – 3,6%). Jeke tulǵalardyń portfelinde bul kórsetkish – 4,6% (01.01.2023j. – 6,2%). MQQJU-nyń mindettemeleri 8,4%-ǵa, 1,6 trln teńgege deıin ósti (2022 jylǵy ósý – 47,3%). Qorlandyrý qurylymyndaǵy negizgi úles alynǵan qaryzdarǵa tıesili bolady, olardyń úlesi jıyntyq mindettemelerdiń 82,8%-y nemese 1,3 trln teńge.
Erekshe bedel men suranysqa ıe bolyp kele jatqan sektor – baǵaly qaǵazdar naryǵy. Agenttik usynǵan aqparǵa súıensek, qor naryǵyn kapıtaldandyrý sáýir aıynda 1,4 trln teńgege nemese 3,9%-ǵa artyp, 36,2 trln teńge boldy (2023 jyldyń basynan bastap – 1,7%-ǵa ósý). Aksııalar naryǵyn kapıtaldandyrý 5,7%-ǵa nemese 1,2 trln teńgege, 22,8 trln teńgege deıin ósti (2023 jyldyń basynan bastap – 7,7%-ǵa ósý). 2023 jylǵy sáýirde KASE ındeksi 3 559,9 tarmaqqa deıin 6,2%-ǵa ósipti.
2023 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha «Qazaqstan qor bırjasy» AQ (KASE) saýda tizimderinde 88 emıtenttiń 102 aksııasy boldy. Bıylǵy sáýirde aksııalarmen saýda-sattyq kólemi bir aıda 166,3%-ǵa nemese 26,3 mlrd teńgege artyp, 42,1 mlrd teńge boldy. Korporatıvtik oblıgasııalar naryǵy 2023 jylǵy sáýirde 0,9%-ǵa nemese 122,5 mlrd teńgege, 13,4 trln teńgege deıin artypty (2023 jyldyń basynan bastap – 7,2%-ǵa kemý).
«KASE saýda-sattyq tizimderinde 89 emıtenttiń korporatıvtik oblıgasııalarynyń 363 shyǵarylymy boldy. «KASE Global» sektorynda 44 aksııa ataýy men sheteldik emıtentterdiń 12 ETF boldy. 2023 jylǵy sáýirde «KASE Global» sektoryndaǵy saýda-sattyq kólemi ótken aımen salystyrǵanda 30,0%-ǵa nemese 0,5 mlrd teńgege azaıyp, 1,2 mlrd teńge boldy. KASE-de saýdalanatyn memlekettik borysh 2023 jylǵy sáýirde 2%-ǵa nemese 0,4 trln teńgege 23,2 trln teńgege deıin ósti», deıdi agenttik.
2023 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha ujymdyq ınvestısııalar naryǵynda 45 ınvestısııalyq paı qory jumys istedi, onyń ishinde 24 aralyq, 20 jabyq jáne 1 ashyq paı qory. Ujymdyq ınvestısııalar naryǵynda basqarýdaǵy aktıvter negizinen Qazaqstan emıtentteriniń memlekettik emes baǵaly qaǵazdar portfeliniń kemýi esebinen aǵymdaǵy jyldyń sáýirinde 2,3 mlrd teńgege nemese 0,8%-ǵa azaıyp, 2023 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha 284,7 mlrd teńge.
Baǵaly qaǵazdar naryǵynyń ınstıtýsıonaldyq qurylymynda 39 broker men dıler (16 bank jáne 23 banktik emes uıym), 10 kastodıan bank, 20 ınvestısııalyq portfeldi basqarýshy, 3 transfer-agent, sondaı-aq 2 ınfraqurylymdyq uıym: KASE jáne biryńǵaı tirkeýshi jáne saýda repozıtorııi fýnksııalaryn oryndaıtyn Baǵaly qaǵazdardyń ortalyq depozıtarııi jumys isteıdi. Budan basqa, KASE negizinde ortalyq kontragent jumys isteıdi.
«Sáýirde ınvestorlar sanynyń ósýi jalǵasty. Deponentter klıentteriniń qosalqy shottarynyń sany 682 778 qosalqy shotqa deıin 3 266-ǵa nemese 0,5%-ǵa ósti (2023 jyldyń basynan beri 24,1%-ǵa nemese 132,6 myń qosalqy shotqa ósý).
Baǵaly qaǵazdar naryǵyna kásibı qatysýshylardyń aktıvteri osy jylǵy sáýirde 11,4%-ǵa artyp 668,9 mlrd teńge boldy», dep málimdeıdi agenttik.
Al otandyq saqtandyrý sektorynda 26 saqtandyrý uıymy jumys isteıdi. Onyń 10-y – ómirdi saqtandyrýmen aınalysatyn kompanııalar. Sáýirdiń qorytyndysy boıynsha saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) uıymdarynyń aktıvteri negizinen saqtandyrý qyzmeti boıynsha kiristerdiń ósýi nátıjesinde 3%-ǵa, 2,3 trln teńgege deıin artty (2023 jyldyń basynan beri 9,7%-ǵa ósý). Aktıvter qurylymynda eń kóp úles baǵaly qaǵazdarǵa – 70,2% (1,6 trln teńge), ekinshi deńgeıdegi bankterdegi aqshalaı qarajat pen salymdarǵa – 6,9% (156 mlrd teńge), saqtandyrý debıtorlyq bereshekke 5,1% (115 mlrd teńge) tıesili.
2023 jylǵy sáýirde saqtandyrý naryǵy boıynsha taza paıda 21,3 mlrd teńge boldy (2023 jyldyń basynan beri – 67,1 mlrd teńge). Jeke jáne zańdy tulǵalar boıynsha jasalǵan saqtandyrý sharttarynyń sany 1 342 myń boldy, bul 2023 jylǵy naýryzben salystyrǵanda 8,2%-ǵa kóp. Jyl basynan beri jeke jáne zańdy tulǵalar boıynsha jasalǵan saqtandyrý sharttarynyń sany 4 615 myń, bul 2022 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 30,6%-ǵa artyq eken.
Negizgi ósim jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý (105,4%-ǵa nemese 467 myń shart) jáne kólik quraly ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin saqtandyrý (22,6%-ǵa nemese 383 myń shart) boıynsha sharttarǵa tıesili.
Saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) sharttary boıynsha qabyldanǵan saqtandyrý syılyqaqylary – 84,2 mlrd teńge. Saqtandyrý syılyqaqylary 2023 jylǵy 4 aıda barlyǵy 322,5 mlrd teńge, bul 2022 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda 18,0%-ǵa kóp.
«Mindetti saqtandyrý boıynsha jyldyń basynan beri 59,3 mlrd teńge somaǵa saqtandyrý syılyqaqylary jınaldy, bul ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 31,5%-ǵa kóp. Artý, negizinen, qyzmetkerdi jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý týraly zań sheńberinde júzege asyrylatyn erikti jeke annýıtettik saqtandyra otyryp, saqtandyrýdyń atalǵan synybyn biriktirýdi eskere otyryp, qyzmetkerdi jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý boıynsha boldy (54,9%-ǵa nemese 8,2 mlrd teńgege ósý). Erikti jeke saqtandyrý boıynsha saqtandyrý syılyqaqylarynyń kólemi 2023 jylǵy 4 aıda 92,9 mlrd teńge, bul ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 0,5%-ǵa az. Azaıý qyzmetkerdi jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrýdy, qyzmetkerdi jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý týraly zań sheńberinde júzege asy- rylatyn jeke annýıtettik saqtandyrýmen birigýine baılanysty», delinedi agenttik aqparatynda.