Qorshaǵan ortaǵa oń kózqaras qajet

Bul másele «Atyraý ekolo­gııa dıalogi: Ekologııa jáne óner­kásip. Qoǵam ıgiligi jolyndaǵy seriktestik» taqyrybyndaǵy konferensııada keńinen talqyǵa tústi. Konferensııada qoǵam ókilderi, eko-belsendiler men volonterler, ekologııa salasyn zerttep júrgen ǵalymdar, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Nurlan Qurmalaev, oblys ákimi Serik Shápkenov, Parlament Senaty men Májilisiniń depýtattary, «QazMunaıGaz» UK AQ men enshiles kásiporyndarynyń basshylary qatysty.

«QazMunaıGaz» UK AQ bas­­qar­ma tóraǵasy Maǵzum Myr­­­­za­­ǵalıevtyń aıtýynsha, atal­ǵa­n­­­ kompanııanyń Aty­raý­ obly­­­syn­da­ǵy kásip­oryn­da­ry kómir­qysh­qyl­ gazy shy­ǵa­ryn­dy­syn 2031 jyl­ǵa deıin 400 myń­ tonnaǵa tómen­detedi. Bul – kom­panııanyń bar­­lyq enshiles kásip­orny bo­ıynsha tómendetýge bolatyn kómirtek oksıdiniń úshten biri (37%). Aldaǵy on jyl ishinde kompanııalar toby boıynsha CO₂ shyǵaryndysyn 1,6 mln tonnaǵa qysqartýdy jos­par­lap otyr.

– Qorshaǵan ortany qorǵaý máselesi – biz úshin asa mańyzdy basymdyqtardyń biri. Burynǵy ekologııa mınıstri retinde bul saladaǵy, onyń ishinde Atyraý óńirindegi qordalanǵan ózekti máselelerdi jaqsy bilemin. Biz ony joqqa shyǵaryp, jasyrýǵa nemese jabýly qazan kúıinde únsiz qaldyrýǵa tyryspaımyz. Máseleniń baryn ashyq moıyndaımyz. Ony kópshilikpen talqylaýǵa daıynbyz. Al eń bastysy – ony sheshý joldaryn taýyp, júzege asyrý. Buǵan bizdiń búgingi ashyq dıalog alańymyz dálel bola alady, – dedi Maǵzum Myrzaǵalıev.

Konferensııada kompanııanyń Aty­raý oblysyndaǵy aktıv­te­rinde qorshaǵan ortaǵa bólinetin zattardy azaıtý sharalary k­e­ńi­nen talqylandy. Onyń ishin­de­ Atyraý munaı óńdeý zaýy­tynda otyn-energetıkalyq re­­sýrstardy tutynýdy qysqartý jospary usynyldy. Máselen, kásiporyn shyǵaryndylar sharalar kesheniniń, ásirese peshterdi tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý men qondyrǵylardaǵy tehnı­ka­lyq eskirgen ottyqtardy aýystyrý nátıjesinde 2023-2027 jyldary 327,8 myń tonnaǵa azaıatyn bolady.

Zaýyttyń bas dırektory Mu­rat Dosmuratovtyń aıtýynsha, 2025 jylǵa deıin rezervýarlardan kómirsýtek býlarynyń atmosferada býlanýyn azaıtý úshin pontondar ornatý jobasy júzege asyrylyp jatyr. Joba kómirsýtekterdiń býlanýyn ár rezervýardan 80%-ǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi. Zaýyttaǵy tórt tehnologııalyq qondyrǵy lastaý­shy zattar shy­ǵa­ryndylarynyń negizgi kózi retinde atalady. Sol sebepten, avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesin engizý kózdelip otyr. Monıtorıng júıesi peshter men qazandyqtardan tútin gazdarynyń quramyndaǵy kúkirt angıdrıdi, kúıe, metan, azot oksıdteri, kómirtegi oksıdi boıynsha taldaý nátıjelerin avtomatty rejimde baqylaýshy organdarǵa jiberedi. Bul kásip­orynnyń ekologııa salasynda ashyqtyǵyn art­tyrýǵa jol ashady.

– Zaýyt sý resýrstaryn­ tıim­di paıdalaný boıynsha­ ja­ýap­­kershilik alyp otyr. Osy maq­sat úshin 2028 jyldyń sońyna deıin aǵyndy sýlardy tazartý qondyrǵysyn salý josparlandy. Bul joba Jaıyq ózeninen sý tutyný kólemin 57%-ǵa azaı­­týǵa, tazartylǵan aǵyndy sýdy óndiriste qaıta qoldaný arqy­ly­ zaýyttyń sarqyndy sýdy aǵy­zý kólemin 70%-ǵa deıin tómen­de­tý­ge múmkindik beredi. Munyń ná­tıjesinde 2028 jylǵa qaraı ózennen alynatyn sý kólemi jylyna 7 mln tonnadan 3,9 mln tonnaǵa deıin tómendeıdi, – deıdi Murat Dosmuratov.

Al «Embimunaıgaz» AQ-nyń jab­dyqtary úshin qazandyq-pesh­ otynyn qoldaný kólemin tómen­de­tý arqyly onyń tıimdiligin art­tyrý joldary qarastyrylyp jatyr. Qazir buǵan daıyndyq kezeńi aıaqtalǵan. Bul kásiporyn 2027 jyly metannyń aǵyp ketýin anyqtaý jáne joıý tehnologııa­syn (LDAR) engizýdi jos­par­la­ǵan.

Konferensııa alańynda «Qaz­­Mu­naıGaz» UK AQ men Aty­raý ob­lysynyń ákimdigi arasynda me­mo­­randýmǵa qol qoıyl­dy. Qu­jatqa sáıkes úsh jyl ishin­de mu­naıly óńir aýmaǵynda 10 myń­­ǵa deıin kóshet egý qolǵa aly­­nady.

– Bizdiń kompanııa atmosferaǵa bóli­netin zattardy basqarý jónin­degi sharalardan bólek shıki gazdy alaý túrinde jaǵýdy azaı­tady. Sý resýrstaryn qaıta paı­dalanýdy, rekýltıvasııa ju­mystaryn qolǵa aldy. 2030 jyl­ǵa qaraı turaqty alaý jaǵý kóle­min nólge deıin jetkizýdi kózdep otyr­. Qazirdiń ózinde 2017 jylmen salystyrǵanda shıki gazdy alaý túrinde jaǵý kólemi 89%-ǵa­­ tómendedi. Bul kórsetkishke negi­zinen «Embimunaıgaz» AQ-da gaz óńdeý qondyrǵysyn paı­da­lanýǵa berý arqyly qol jet­kizildi. Munaı óndirýshi kásip­oryn­dardyń ken oryndarynda buryn­nan jınalǵan munaımen las­tan­ǵan­ jerlerdi tazartý bo­ıynsha bir­shama jumys atqaryldy. Soń­ǵy 2 jylda 1,2 mln tonnadan as­tam munaı qaldyqtary ýtılızasııalanyp, 192 gektar jer qal­py­na keltirildi, – dep málim etti M.Myrzaǵalıev.

Atyraý oblysy