Balaly otbasylardy áleýmettik qoldaý is-sharalaryn tıimdi uıymdastyrý udaıy nazardan túspeıdi. Bul baǵyttaǵy jumystardyń jaı-japsary jóninde Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda ótken brıfıngte habarlandy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstrleri Erbol Ospanov pen Nazgúl Saǵyndyqova atalǵan taqyrypta jýrnalısterdiń suraǵyna jaýap berip, biraz maǵlumatpen bólisti.
– Memleket basshysy jaqynda qol qoıǵan Áleýmettik kodeks árbir otbasynyń ál-aýqatyn arttyrýdy jáne nyǵaıtýdy kózdeıdi. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha 1 qańtardan bastap Otbasynyń sıfrlyq kartasy (OSK) nemese barlyq otbasynyń derbes derekter qory iske qosyldy. Ony engizýdiń negizgi maqsaty – árbir otbasynyń memlekettik qoldaý júıesine teń qol jetkizýin qamtamasyz etý. OSK Smart Data Ukimet aqparattyq-taldaý júıesinde júzege asyrylyp, memlekettik organdardyń derekqorlarymen úılestirildi. Smart Data Ukimet derekterdi jınaıdy jáne óńdeıdi, sodan keıin otbasynyń ál-aýqatyn 5 sanat boıynsha anyqtaıdy. Baǵalaýdyń negizgi krıterııleri – jıyntyq tabys, áleýmettik ómir súrý jaǵdaıy, densaýlyq, jumyspen qamtý, bilim berý men áleýmettik kómekke qajettilik jáne t.b. Otbasynyń ál-aýqatyn avtomatty túrde anyqtaǵannan keıin OSK proaktıvti formatta azamattarǵa tıesili memlekettik qoldaý is-sharalaryn usynady. Búgingi tańda 20 myńnan asa azamatqa memlekettik qoldaý is-sharalary taǵaıyndaldy, – dedi E.Ospanov.
Onyń aıtýynsha, ana men balany áleýmettik qoldaý kóp deńgeıli áleýmettik kómek jáne áleýmettik saqtandyrý júıesi arqyly júzege asady. Qazirgi ýaqytta balaly otbasylarǵa respýblıkalyq bıýdjet esebinen memlekettik járdemaqynyń 5 túri jáne Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan áleýmettik tólemderdiń 2 túri tólenedi. Bıyl jalpy somasy 1,8 trln teńgege 3,5 mln otbasy úshin áleýmettik tólemder qarastyrylǵan. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda 25%-ǵa kóp. 2023 jyldyń 4 aıynda áleýmettik járdemaqylar nemese tólemder 2 mln 653 myń otbasyna taǵaıyndaldy.
Sondaı-aq otbasynyń árbir múshesiniń tabysy belgilengen kedeılik sheginen tómen bolǵan jaǵdaıda memleket ataýly áleýmettik kómek, al 1 jastan 6 jasqa deıingi árbir balaǵa qosymsha kepildendirilgen áleýmettik toptama usynady. Bıyl 1 qańtardan bastap osy kómekti alýshylardyń ótinishi boıynsha áleýmettik toptama árbir balaǵa 1,5 AEK mólsherinde qosymsha aı saıynǵy tólem túrinde zattaı túrden aqshalaı formatqa aýystyryldy (2023 jyly – 5 175 teńge). Bul – Áleýmettik kodekste kózdelgen balalary bar otbasylarǵa áleýmettik qoldaýdy kúsheıtý jónindegi is-sharalardyń biri. 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha AÁK-ti 500 myńǵa jýyq adam alyp jatyr, tólemderdiń ortasha kólemi balalarǵa beriletin aqshalaı tólemdi qosqanda 15,4 myń teńgeni qurady. О́tken jyly bir adamǵa AÁK-tiń ortasha aılyq kólemi 6,5 myń teńgeni qurady.
О́z kezeginde Nazgúl Saǵyndyqova múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylardy áleýmettik qoldaý is-sharalary týraly aıtyp berdi.
– Áleýmettik kodeks aıasynda bıyl 1 shildeden bastap múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan ata-analarǵa beriletin memlekettik áleýmettik járdemaqylardyń, arnaýly memlekettik járdemaqylar men járdemaqylardyń kólemi orta eseppen 14,5%-ǵa ulǵaıtylady. 2023 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette múgedektigi boıynsha járdemaqy tóleýge – 379 mlrd teńge, múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan ata-analarǵa járdemaqy men arnaýly memlekettik járdemaqyǵa – 71,7 mlrd teńge, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha járdemaqyǵa 113,8 mlrd teńge bólý kózdeldi. Jalpy, 1 shildeden bastap tólemder kólemin ulǵaıtýǵa respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 41 mlrd teńge bólindi. Múgedektigi bar adamdar, onyń ishinde balalar da protezdik-ortopedııalyq kómekpen, sýrdo-tıflotehnıkalyq quraldarmen, kreslo-arbalarmen, sanatorıı-kýrorttyq emdeýmen, mindetti gıgıenalyq quraldarmen, jeke kómekshiniń (tek eresekterge arnalǵan) jáne ymdaý tili mamanynyń qyzmetimen qamtamasyz etiledi. Jyl saıyn múgedektigi bar adamdarǵa 400 myńǵa jýyq taýarlar men qyzmetter usynylady. Bul maqsattarǵa jyl saıyn 71 mlrd teńgeden asa qarjy bólinedi, – dedi N.Saǵyndyqova.
Sondaı-aq 2023 jyldyń 1 shildesinen bastap mynadaı qosymsha qoldaý is-sharalary josparlanǵan eken. Atap aıtqanda, jórgekterdiń kólemin kúndigine 2 danadan 4 danaǵa deıin ulǵaıtý; qanatqaqty rejimde dárigerlik-konsýltasııalyq komıssııanyń qorytyndysy boıynsha aqyl-oı kemistigi bar balalarǵa sanatorıı-kýrorttyq emdeý qyzmetterin kórsetý (súıemeldeýge arnalǵan shyǵyndar kúnine 11 myń teńge joldama qunynyń 70%-yn quraıdy); múgedektigi bar balalardy maılanǵan katetermen qamtamasyz etý.
Múgedektigi bar balalarǵa týyndaǵan áleýmettik problemalardy eńserý jáne qoǵam ómirine aralasý múmkindikterin teń jaǵdaıda qalyptastyrý maqsatynda stasıonar, jartylaı stasıonar, úıde kútim jasaý jaǵdaılarynda arnaýly áleýmettik qyzmetter usynylady. Qazirgi ýaqytta áleýmettik qorǵaý júıesinde tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa arnalǵan stasıonarlyq úlgidegi 4 áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy, psıhonevrologııalyq patologııasy bar balalarǵa arnalǵan 16 ortalyq jumys isteıdi. Jartylaı stasıonar jaǵdaıynda jáne úıde arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý balanyń otbasymen birge bolýyna baǵyttalǵan. 75 kúndizgi uıymda 3,5 myńǵa jýyq bala qyzmet alady. Sondaı-aq 1,3 myńǵa jýyq balaǵa 18 ońaltý ortalyǵy jaǵdaıynda arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetiledi. Elimizde barlyǵy 215 úıde áleýmettik kómek bólimshesi jumys isteıdi, onda 10 myńnan asa bala qamtylǵan. Jartylaı stasıonarlyq jáne úıde qyzmet kórsetýdiń memlekettik uıymdarymen qatar arnaýly áleýmettik qyzmetterdi 10 myńnan asa adamǵa, onyń ishinde múgedektigi bar 6 myńnan asa balaǵa 182 úkimettik emes uıym usynady.
Buǵan qosa «Qamqorlyq» bastamasy aıasynda 2023 jyly «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, «Qazaqstan halqyna» qorynyń qoldaýymen aýtızm spektri jáne basqa da mentaldyq buzýshylyqtary bar balalarǵa arnalǵan 8 kúndizgi ortalyǵyn ashý josparlanǵan. Osyndaı ortalyqtar 2 jáne 3 sáýirde Shymkent jáne Pavlodar qalalarynda, jaqynda Taldyqorǵan jáne О́skemen qalalarynda da resmı ashyldy.