Mine, elimiz qara jamylyp, tórt kún boıy arpalysyp jatsa da, tilsiz jaý tizgin bermeı tur. О́rttiń keıbir oshaqtaryn aýyzdyqtaı alsaq ta, biraz tusta qaýiptilik deńgeıi basylǵan joq.
Borodýlıha aýdanynyń aýyldaryn sharpyǵan órttiń saldarynan Semeı qalasyna qarasty Kashtak, Talısa, Bulaq, Ozerka aýyldarynyń turǵyndaryna da qaýip tónip, olar oblys ortalyǵyna kóshirildi. Semeıdegi elektrtehnıkalyq kolledj ben qurylys kolledjiniń jataqhanalaryna atalǵan aýyldardan 148 adam ornalastyryldy. Olardyń 56-sy – bala.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanov pen Ekologııa mınıstri Zúlfııa Súleımenova Borodýlıha aýdanyndaǵy Ýspenskoe aýylynda ornalasqan jedel shtabta jaǵdaıdy jiti nazarda ustap otyrǵanymen, aýyl irgesinde janyp jatqan aǵashtardyń qoıý tútini áli de basylar emes. Negizinen, tilsiz jaýdyń tizgin tartpaı turýyna aýa temperatýrasynyń kóterilýi jáne jeldiń kúsheıýi de meılinshe áser etip tur.
Áýel basta 60 myń gektar jerdi jaıpaǵan órttiń qazirgi aýmaǵy 43 myń gektarǵa azaıdy desek te, qyzyl jalynnyń Semeı qalasy baǵytynda jyljyǵany saqtyq sharalaryn barynsha kúsheıtýdi qajetsinedi. Osy sebepten qazir órtti oqshaýlaýǵa basa nazar aýdarylyp jatyr.
«О́rtti oqshaýlaý úshin biz jetkilikti top qurdyq. Jeke quramda 1,5 myńǵa jýyq adam bar: órt sóndirýshiler, orman qorǵaý qyzmetkerleri, qorǵanys jáne ishki ister mınıstrlikteriniń qyzmetkerleri. Sondaı-aq 300-ge jýyq tehnıka men 12 tikushaq jumyldyryldy», dedi mınıstr S.Sháriphanov. Sonymen qatar mınıstr Qaraǵandy oblysynan kelgen órt sóndirý mashınasynyń Kashtak aýylynda janyp ketýine baılanysty da túsinik berdi. Aıtýynsha, qatty tútinniń saldarynan kólik júrgizýshisine aldyńǵy jaqty kórý múmkin bolmaı qalyp, aǵashqa soǵylǵan. Artqa sheginbekshi bolǵanda kólik ot almaı qalǵan. Sol sebepti jeke quram órt sóndirý tehnıkasyn tastap ketýge májbúr bolǵan.
Aýa raıyna boljam jasaǵan «Qazgıdromettiń» málimetinshe, búgin Abaı oblysy boıynsha jaýyn-shashyn túspeıdi. «Soltústik-batys, soltústik baǵytyndaǵy 9-14 m/s-pen soqqan jel ekpini 15-20 m/s-qa deıin kúsheıedi dep kútilýde. Aýa temperatýrasy túnde – 12-17 0S, kúndiz 27-32 0S-qa sheıin kóteriledi», dep habarlaıdy «Qazgıdromet» boljaýshylary.
Jedel shtabtaǵy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń ókili Aleksandr Chıstıakovtyń aıtýynsha, orman órtin kúndiz aýyzdyqtaý úshin órt sóndirý mashınalarynyń kirýine qıyndyq bar. Sol sebepten de áýeden tikushaqpen sý tógý jumystaryn toqtatpaý qajet. Tek keshkisin órt qyzýy baıaýlaǵanda baryp, mashınalar men jeke quram jumyldyrylady. «Eldi mekenderdi tútin basý jaıy bar. Biraq órtten qaýip tónip turǵan joq» dedi A.Chıstıakov.
Qazir Kashtak orman sharýashylyǵynyń 75. 77 137.139 kvartalynda órt sóndirý jumystary jalǵasyp jatyr.
«Bári de óz isine berilgender edi»
Jalpyulttyq aza tutý kúni jarııalanǵan 12 maýsymda borodýlıhalyqtar 14 orman órti qurbandarynyń biri, Ýspenskoe orman sharýashylyǵynda qyzmet atqarǵan Saıat Nurjigitovti sońǵy saparǵa shyǵaryp saldy. Marqumnyń janazasy týys aǵasy turatyn Borodýlıha aýylynda ótti. Qaıǵyly qazaǵa onyń týystarymen birge áriptesteri, aýyldastary keldi.
– Bul qaza bárimizge óte aýyr soqty. Saıat óz jumysyna berilgen myqty maman edi. 50 jastan endi asqanda aıyrylyp qaldyq. Artynda jary, eki balasy, ákesi qaldy. Ol búkil ómirin osy orman sharýashylyǵyna arnaǵan azamat bolatyn. «Semeı ormany» sharýashylyǵynda qyzmet atqaryp júrip janyn qıǵandardyń qaı-qaısysy da óz isine berilgen jandar edi. Bul oqıǵa ormanshylardyń bastan ótkerip júrgen qıynshylyqtaryn, jalpy jaǵdaılaryn ashyp berdi dep oılaımyn. Tehnıkalary eskirgen, rasııanyń tapshy ekenin buǵan deıin de tıisti oryndarǵa talaı márte eskertkenbiz. Úkimet endi nazar aýdaryp, olardyń áleýmettik jaǵdaıyn ońaltýǵa, 100 myń teńgeden aspaıtyn jalaqylaryn kóterýge tıis dep oılaımyn, deıdi «Semeı ormany» rezervaty kásipodaq uıymynyń basshysy Gúlsara Baımaǵambetova.
Aıtpaqshy, Besqaraǵaı aýdanynda ornalasqan Dolon orman sharýashylyǵynan Kashtak aýylyndaǵy órtti sóndirýge 9 maýsymda attanǵan Sergeı Arhıpovtan áli kúnge habar joq. Onyń aty joǵalǵandar tiziminde birden atalmaı, tek nege 12 maýsymda ǵana belgili bolǵany túsiniksiz. Eger týystary izdep alańdamaǵanda bul ashylmaı qalýy da múmkin be edi, kim bilsin?..
– Ol meniń kúıeýimniń aǵasy. ótken aptanyń juma kúni órtti óshirýge attanyp, sol kúıi habarsyz ketti. Keshe tańerteń onyń Borodýlıha aýdanyndaǵy órtterdiń birinde júrgenin bireýdiń kórip qalǵanyn estidik. Biraq ózimen múldem baılanysqa shyǵa almaı otyrmyz, deıdi Ásemgúl Arhıpova.
Orman órtin sóndirýge traktorymen shyqqan S.Arhıpovtyń joǵalyp ketkeni týraly habar aldymen áleýmettik jelide taraǵan bolatyn. Alaıda quzyrly oryndar resmı rastaýǵa asyǵar emes.
Eriktilerdiń úzdiksiz kómegi
Qazir kúrdeli jaǵdaı sıpat alǵan Borodýlıha aýdanynyń turǵyndaryna da eriktiler barynsha kómektesip jatyr. Ýspenskoe aýylyna barǵanymyzda sondaı eriktiniń biri Aqnıet Almasqyzyn áńgimege tarttyq.
– Bizdiń Ýspenskoe aýylynda júrgenimizge eki kún boldy. «Qazaqstan alıansy» stýdenttik jastar uıymynyń Semeıdegi músheleri retinde keldik. Keshe Ozerka aýylyna baryp, aparǵan azyq-túlikti shtabqa ótkizdik. Keshkisin Borodýlıha aýylyndaǵy Mádenıet úıinde ornalasqan turǵyndarmen kezdesip, azyq-túlik, taǵy da basqa qajetti zattarymyzdy tabystadyq. Sol jerde tamaq istep berip, endi, mine, tańerteńnen osyndamyz. Jalpy, eriktilik kómekpen biz únemi aınalysamyz, deıdi «Qazaqstan alıansy» stýdenttik jastar uıymynyń múshesi A.Almasqyzy.
Abaı oblysy