Memleketshildik mártebesi
Ǵasyr tórinen asqan, Ádiletti Qazaqstanmen birge jarqyn bolashaqqa qadam basqan el gazeti «Egemenniń» tiregi – onyń jer-jerdegi qalyń oqyrmany. Solardyń sanatynda ózimdi de barmyn dep esepteımin. Qyryq jyldan astam ýaqyttan beri qaraı ol meniń aqylshym ári syrlasym bolyp keledi. Saıası saýatty kópshilik «elimizdiń bas gazeti» sanaıtyn basylymnyń ár sanyn asyǵa kútip, jarııalanǵan dúnıelerin oı eleginen ótkizip, oqyp otyramyn.
«Egemen Qazaqstan» – keń-baıtaq elimizdiń ómir shejiresi, ótken kúnderdiń kýási, tarıhtyń tamyrshysy. Osylaısha, ol júz jyldan astam ýaqyttan beri qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi bolyp, Otanymyzdyń jylnamasyna aınalyp otyr.
Kóziqaraqty oqyrman baıqaǵan bolar, osyǵan deıin gazet ataýynyń tómengi jaǵyndaǵy «Júz jyldyq jylnama» degen sózder ony qolǵa alǵannan-aq birden kózge shalynatyn. Bıylǵy Ulystyń uly kúni – áz-Naýryzdan bastap ol sózder «Memleketshildik minberi» dep aýystyryldy. Bul sózder jaıdan jaı aýystyryla salǵan joq, árıne. Onyń astarynda úlken mán jatyr.
О́tken jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan» ulttyq arnasyna bergen suhbatynda óziniń buqaralyq aqparat quraldaryna qatysty kózqarasyn bildire kelip: «Men árbir jýrnalıst, eń aldymen, memleketshil azamat bolýy kerek dep sanaımyn», dep atap kórsetken bolatyn. Al siz ben biz osy memleketshildik týraly oılanyp kórdik pe? Alash arystarynyń qaı-qaısysy bolsyn óziniń memleketshildigimen erekshelenip turady. Endeshe, memleketshildik uǵymy qazirgi tańda da mańyzyn joıǵan joq. Qaıta kerisinshe, erekshe mánge ıe. Ol, eń aldymen, Otandy súıý, elimizdiń shyn mánindegi patrıoty bolý, basty baılyǵymyz – táýelsizdigimizdi tuǵyrly etýge atsalysý. Memleketshil azamatty, óz basym, osy qasıetterdiń bárin boıyna jınaǵan azamat dep bilemin!
Káribaı ÁMZEULY,
eńbek ardageri
Túrkistan oblysy
Qymyz – dertke daýa, dátke qýat
«Qymyzmuryndyq» – ultymyzdyń ejelden kele jatqan tamasha dástúrleriniń biri. Jaz jaılaýǵa shyqqanda bıeniń alǵashqy súti jınaqtalyp, qorlanyp, baldaı tátti qymyzǵa aınalǵanda kórshi-qolańdy, aq bataly qarııalardy, aq samaıly ájelerdi shaqyryp, aq dastarqan basynan dám tatqyzatyn ulaǵatty dúnıe. Bir sózben aıtqanda, jaılaýǵa qonystanǵan aǵaıynnyń bir-birine degen alǵaýsyz kóńilderin, aq peıilderin, sútteı uıyǵan birligin, jaqsy qarym-qatynasyn pash etip turar joralǵymyz bul.
Jýyrda Jambyl oblysyndaǵy Jambyl aýdany ákimdigi «Mádenıet – asyl qazynam» atty aýdannyń mádenıet kúni aıasynda «Qymyzmuryndyq-2023» etnofestıvalin uıymdastyrdy. Jınalǵan kópshiliktiń esinde uzaq saqtalatyn is-sharaǵa oblystyń barlyq aýdanynan, Taraz qalasynan 200-ge jýyq qonaq, negizinen ardagerler qatysty. Eń aldymen, tigilgen kıiz úıler aldynda kúbi pisip turǵan kelinshekter kelgen qonaqtarǵa «Qymyzmuryndyqtyń» bastalýy – qymyzdan «aýyz tııý» rásimin ótkizdi. Is-sharaǵa jınalǵan kópshilikti oblys ákiminiń orynbasary Qanatbek Mádibek quttyqtap, ǵasyrdan-ǵasyrǵa, urpaqtan-urpaqqa mıras bolyp kele jatqan bul dástúr altyn arqaýyn úzbeı, qonaqjaı, baýyrmal halqymyzdyń jaqsylyǵyna jol asha bersin degen júrekjardy tilegin bildirdi. Al oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Erkimbek Soltybaev Jambyl aýdanynyń ákimi Erlan Qydyralyulyna «Qymyzmuryndyq» merekesiniń sımvoldyq belgisi retinde qymyz quıylatyn ulttyq naqyshtaǵy torsyqtyń maketin syıǵa tartty.
Qaz-qatar tigilgen kıiz úılerdegi qazaqtyń sút taǵamdaryna toly aq dastarqany qonaqtan bosaǵan joq. Tek qymyz ishilip qana qoımaı, án men jyrǵa da kezek berildi. Qara dombyranyń maıda qońyr úni túńlikterdi jelpindirip turdy. Sóıtip, jazdyń shýaqty kúninde ulttyq ónerimizdiń meımanasy tasydy. Osyndaı umytylmas este qalar ádemi shaqta táýelsiz Otanymyzǵa degen, ultymyzǵa degen, aýylǵa degen ystyq sezim boıdy baýrap, júrekti kerneı tústi.
Aldaberdi MEŃLIBAIULY,
Taraz qalalyq ardagerler keńesiniń múshesi
Jambyl oblysy
Problemany ashyq aıtaıyq
Búgingi tańdaǵy asa ózekti problemalardyń biri – pedofılııa. Alaıda bul másele keńinen etek jaıyp bara jatqanyna qaramastan, bizdiń qoǵamda bul taqyryp óte sırek kóteriledi. Qanshama sábı men jasóspirim sol jeksuryndardyń qarmaǵyna túsip jatyr. Osynyń saldarynan estııarlary tipti sýısıd jasaýǵa da barady.
Qazir – HHI ǵasyr, ozyq tehnologııalar zamany. Ár balanyń qolynda bir-bir uıaly telefon. Kóbi árip tanymaq túgili, sóılep úırenbeı jatyp smartfondy meńgeredi. Munyń qaýpin balany aıtpaǵanda, keıbir ata-ananyń ózi de túpkilikti bile bermeıdi. Bul – óte ókinishti jaǵdaı, sebebi balalar tym jas bolǵannan keıin olardyń áli qalyptaspaǵan psıhıkasyna qysym jasaý kez kelgen eresek adam úshin qıyndyq týǵyzbaıdy.
Máseleniń asa kúrdeliligine qaramastan, ne qoǵamnyń, ne jaýapty memlekettik organdardyń onymen kúresýge degen umtylysy baıqalmaıdy. Sózimiz dáleldi bolý úshin S. degen azamatshany tyńdap kórelik: «Meniń jasym 30-da, eki qyzdyń anasymyn. Jas quraqtaı jelkildep ósip kele jatqan botaqandarym bar bolǵandyqtan, bul másele meni qatty mazalady. Sondyqtan ınstagram jelisinde kishkentaı qyzdyń rólin oınap, kóptegen pedofıldi anyqtadym. Árqaısysyna qarsy naqty dálel taýyp, jergilikti polısııa bólimshesine keldim. Sol adamdardyń akkaýntyn berip, oqıǵany qysqasha baıandap berdim. Olardy taýyp jazalaý nemese qadaǵalaý kerektigin aıttym. Ondaǵylar maǵan: «Ne, sizdiń basqa jumysyńyz joq pa? Basty qatyrmaı, balalaryńyzǵa ıe bolyńyz!», dep shyǵaryp saldy. Buǵan ne deýge bolady? Birinshi kezekte polısııa qyzmetkerleri bul taqyrypty qolyna alyp, máseleni sheshýge kirispese, onyń qanshalyqty ýshyǵyp ketetinin elestetý de qorqynyshty.
Al endi qysqasha ár ata-ananyń óz balasyn qalaı qorǵaı alatynyna toqtalar bolsaq, mamandardyń pikirinshe, pedofılderden zardap shegetin balalarǵa kóbine ata-ananyń jylýy, aıaly alaqany jetispeıtin kórinedi. Sondyqtan bala ózine degen súıispenshilikti syrttan izdemese eken deımiz.
Danajan AMANGELDINA,
№75 gımnazııanyń 10-synyp oqýshysy
ASTANA