Elordanyń damý jospary

Bıyl Astanada ınvestısııa kólemi ulǵaıyp, shaǵyn jáne orta bıznes kóbeıgen. Taýar aınalymynyń kólemi artyp, qurylys ta qarqyndy júre bas­taǵan. Jyl basynda elorda halqynyń sany 1 mln 370 myń adamǵa jetkenin bildik. Osy kórsetkish – bas jospardaǵy boljamnan áldeqaıda kóp. Orta eseppen jyl saıyn qalaǵa 50 myńǵa jýyq turǵyn kelse, 30 myń sábı dúnıege keledi eken. Ol azdaı kún saıyn Talapker, Qosshy, Qoıandy sııaqty qala mańyndaǵy eldi mekenderden elordaǵa 150 myń adam kelip-ketedi. Osyny elep-eskergen qala ákimdigi birqatar mejeli mindetti basshylyqqa alyp otyr. Tarqatyp aıtar bolsaq, birinshi kezekte turaqty ekonomıkalyq ósimdi saqtap, turǵyndardyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasaýǵa basymdyq bergen. Ekin­shisi, ınfraqurylymdyq damýdy, ekologııalyq turaqtylyqty qamtamasyz etýmen qatar mıgrasııany baqylaýǵa negizdelgen. Osy tusta qala ákimdigi mıgrasııanyń qarqynyna qaraı jańa jumys oryndaryn qurý boıynsha tıimdi sharalar keshenin qabyldaýǵa múddeli bolyp otyrǵanyn aıta keteıik. Munda birinshi kezekte turaqty jumysy joq azamattardy anyqtaý qajet eken.

Keıin, olarǵa qoldaý kórsetip, suranysy joǵary mamandyqtarǵa qysqa merzimdi tegin kýrstardan ótkizip, sosyn jumysqa ornalasýyna járdemdesý kerek. Muny jaqsy biletin Astana qalasynyń ákimdigi jyl sońyna deıin 60 myń jańa jumys ornyn ashýdy josparlaǵan. Naryq zamanynda jumys oryndary ádette shaǵyn jáne orta bıznes salasynda qurylatynyn bilip qaldyq. Osy salada qazirdiń ózinde elordanyń ekonomıkalyq belsendi turǵyndarynyń 70% jumys isteıdi. Shaǵyn jáne orta bıznesten qala ekonomıkasyna túsetin kiris – 69,5%. Muny qarjyǵa shaqqanda 7,3 trln teńge (2022 jyl) shamasynda. Byltyr shaǵyn jáne orta bıznes 11 trln 400 mlrd teńgeniń ónimin shyǵarǵan. Baspasóz máslıhatynda Jeńis Qasymbek kún tártibindegi kásipkerlikti damytý, ınvestısııa tartý máselelerimen qatar qala halqyn kóktemde alańdata bastaǵan aýyz sýdyń jaıyn baıan­dady.

– Bıyl kásipkerlerdiń tórt myń jobasyna 29,5 mlrd teńge kóleminde qarjylaı kómek kórsetý josparlandy. Elordada 154 ınvestısııalyq jobadan quralǵan pýl jasaldy. Sonymen qatar 24 kásiporyn ashylady dep otyrmyz. Jyl sońyna deıin jalpy somasy 1 trln 300 mlrd teńgeni quraıtyn ınvestısııa tartýdy josparlap otyrmyz. Qalany damytýdyń 2035 jylǵa deıingi jańa bas jospary ázirlenip jatyr. Onda Astana turǵyndary úshin qolaıly orta qurýǵa basa nazar aýdarylady. Mysaly, qalany sýmen jabdyqtaý máselesine basymdyq bermekpiz. Biz búginde qabyldanǵan sharalardyń esesine qaladaǵy sýdyń qysymyn qalpyna keltirip, turǵyndardy sýmen qamtamasyz ete aldyq. Maýsymda Astana sý qoımasynan tartylǵan sý qubyry iske qosyldy. Bul qalaǵa táýligine 90 myń tekshe metr kóleminde bastapqy sý berýdi qamtamasyz etti. Sondaı-aq, maýsym aıynda aýyz sýdyń jańa sorǵy-súzgi stansasyn kezeń-kezeńimen iske qosýdy bastadyq. Júıe rettelgennen keıin táýligine 35 myń tekshe metr sý ótkizetin stansanyń birinshi blogynan sý ótedi. Sonymen qatar tamyzda qýaty táýligine 70 myń tekshe metr bolatyn taǵy bir blokty iske qosýdy josparlap otyrmyz, – deıdi J.Qasymbek.

Osylaısha, tamyzda sorǵy-súzgi stansasy jobalyq qýatyna saı qalaǵa táýligine 105 myń tekshe metr sý jiberedi eken. Iаǵnı jańa stansa qaladaǵy aýyz sý tapshylyǵyn aldyn alýǵa septesedi. Rasynda, kóktemdegi jaǵdaı kópke sabaq bolǵandaı. Qala ákimdigi de sorǵy-súzgi stansasymen shektelmeı, taǵy birneshe aýqymdy jobany qolǵa almaq nıette. Mysaly, sýmen jabdyqtaýdy odan ári turaqtandyrý úshin Nura jer asty sýlary ken ornynan qubyr tartý jáne Telman sorǵy stansasynan jóndeý jónindegi jobalar jýyrda kelisip-pishiledi eken.

Qysy qatań elordada jylytý maýsymyna daıyndyq erte bas­talady. Jeńis Qasymbek qys­­qa deıin jalpy qýaty saǵa­tyna 1130 gıgakalorıdi quraı­tyn úshinshi jylý elektr or­talyǵynyń birinshi kezeńi jáne eki gaz jylý stansasynyń qury­lysy aıaqtalatynyn habarlady.  Qalany gazben qamtamasyz etý boıynsha da jumystar toqtamaǵan. Búginde qalada gazǵa 12 myńnan astam abonent qo­sylypty. Bi­rinshi jáne ekinshi jylý elektr ortalyqtarynyń 16 qazandyǵy gazǵa aýystyrylyp, 17 avtonomdy jylý stansasy gazǵa qosylǵan.        

Qalanyń jańa bas josparynda abattandyrýǵa da basymdyq berilgen kórinedi. Qazir ákimdik qaladaǵy saıabaqtar men skverlerdi jóndep, kóshelerdi kógaldandyrýǵa qoǵamdyq keńistikter men qas­betterdi birkelki dızaın-kodqa saı úılestirýge kirisken. Joba-jospar tolyǵymen oryndalsa, jyl sońyna deıin qalada 15 qoǵamdyq keńistik pen 150-den astam aýla abattandyrylady. Qazirdiń ózinde shahardaǵy 42 aýla jáne 2 qoǵamdyq keńistik abattandyrylǵan. Sonymen qatar bıyl qalada 1 mln-ǵa jýyq jasyl jelek otyrǵyzý josparlanypty. Onyń ishinde 452 myń jasyl jelek qalada, qalǵany elorda mańyndaǵy «jasyl belbeý» aýmaǵynda otyrǵyzylady eken.

Joǵaryda qalada qurylys qarqyny báseńdemegenin aıttyq. Elordada qurylystyń kólemi 103%-dy quraǵan. Ashyp aıtar bolsaq, jyl basynan jalpy kó­lemi 1 mln 215 myń sharshy metr turǵyn úı salynǵan. Endi jyl­dyń sońyna deıin bas qalada kólemi úsh mıllıon sharshy metrden astam turǵyn úı salynbaq. Bul shamamen 40 myń páter. Onyń ishinde 6 myń páter memleket tarapynan halyqtyń áleýmettik osal toptaryna beriledi. Iá, Astanada qu­rylysy uzaqqa sozylǵan nysandar barshylyq. Muny da qala ákimi baspasóz máslıhatynda qaýzady.

– Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes qurylysy uzaqqa sozylǵan nysandardy aıaq­taý elorda ákimdiginiń erekshe baqylaýynda tur. Bıyl «Nurly jer» baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńi aıasynda salynyp jatqan barlyq problemalyq úlestik obektilerdi aıaqtap, paıdalanýǵa berýdi josparlap otyrmyz. Bul 16 problemalyq úlestik nysan nemese 30-dan astam kóppáterli turǵyn úı. Sonymen qatar osy jyldyń qańtar aıynan ınjenerlik je­lileri joq qurylysqa ruqsat be­rilmeıtinin atap ótkim keledi. Eger qandaı da bir qurylys kom­­­panııasy qurylysty tehnı­kalyq sharttardyń tolyq pake­tinsiz jalǵastyrsa, qurylys ýchaskelerindegi jumystar to­lyǵymen toqtatylady jáne kompanııa «qara» tizimge enedi, – deıdi J. Qasymbek.

Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, LRT-nyń birinshi kesheni boıynsha qurylys jumystary jandanypty. Endi qarjylandyrýǵa qaraı naq osy birinshi keshendi eki jylda aıaqtaý josparlanǵan. Búginde Qabanbaı batyr dańǵylyndaǵy áýejaıdan «Astana juldyzy» stelasyna deıin jáne Sh. Qaldaıaqov kóshesindegi kópir arqyly «Nurly jol» temirjol vokzalyna deıin qurylys qyzý júrip jatyr eken. Osydan soń Jeńis Qasymbek qaladaǵy qoǵamdyq kólik parki qashan jańartylatynyn aıtty. Bú­ginde Astana qalasy boıynsha belgilengen 99 marshrýt boıynsha 907 avtobýs qatynaıdy. Endi bıyl ákimdik qoǵamdyq kólik parkin 400 avtobýsqa ulǵaıtyp, alty jańa baǵyt ashýdy josparlap qoıǵan.

Osydan soń qala ákimi Jeńis Qasymbek áleýmettik nysan­dar­ǵa qatysty týyndaǵan qaıshy­lyq­tardy túıindeı kele alǵa qoıǵan josparlar týraly da jan-jaqty baıandady.

– Elorda halqy jasaryp ke­ledi. Turǵyndardyń ortasha jasy 30 jasty quraıdy. Jyl saıyn 30 myńnan astam bala dúnıege keledi. Qalada balabaqshalar jetispeıdi, mektepterde bala sany shamadan tys tolyq bolyp otyr. Qazir elordada oryn tap­shylyǵy 26 myń oryndy qu­raıdy. 8 mektep úsh aýysymda oqytsa, 18 mekteptiń jumys rejimi tyǵyz. Jeke ınves­tı­sııa­lar esebinen 30 balabaqsha salý týraly kelisim bar. Sondaı-aq 2 jylda 40 mektep salýdy jos­par­lap otyrmyz. Onyń ishinde jergilikti bıýdjet esebinen 18,3 myń oryndyq 13 mektepti paı­dalanýǵa berýdi kózdedik. Al jeke ınvestorlardyń esebinen úsh mek­tep salynýda. Bıyl «Jaıly mektep» jobasy boıynsha eki aýy­symda 88 myń balaǵa arnalǵan 24 mekteptiń qurylysyn bastaý josparlanýda. Osy mektep­terdiń qurylysyna 208,7 mlrd teńge bólindi. Bul jumystar elor­da mektepterindegi oryn tap­shylyǵyn tolyǵymen sheshýge múmkindik beredi, – deıdi qala ákimi.

Kóp uzamaı Jeńis Qasymbek qala tirshiligine qatysty jýr­nalısterdiń saýalyna jaýap berdi. Bizde de «Egemen Qazaqstan» gazetinen birer saýal joldap, jaýap aldyq. Áýeli Astana qalasynda sýdyń qysymyn retteý boıynsha iske asatyn aýqymdy jobalardy naqtylaýdy suradyq. 

–Jyl basynda qalada kúnine 25 myń tekshe metr sýdyń tap­shylyǵy sezildi. Qazir Astana sý arnasynan keletin taǵy bir sý qubyryn iske qostyq. Ol osy tapshylyqty tolyǵymen japty. Qalada sý tapshylyǵy joq. Odan bólek, joǵaryda aıtqandaı jańa sorǵy-súzgi stansasynyń birinshi kezeńin aıaqtadyq. Endi ekinshi kezeńi tamyzda bitedi. Esesine, 3-4 jylǵa sý tapshylyǵynyń aldyn aldyq. Qala halqynyń sany ósip jatyr.  Qurylys qarqyny da báseńdegen joq. Baıandamada eki joba boıynsha qujattardy daıyndap jatqanymyzdy aıttym. Keler jyly qurylys bas­talady. Osyny oryndasaq, ári  qaraı 4-shi sorǵy-súzgi stansasyn salyp, Ertis-Qaraǵandy kanalynan qubyr tartýǵa qatysty úlken joba bar. Bul jobalar 2026-2027 jyldarǵa tolyǵymen aıaqtalsa, aldaǵy 15-20 jylǵa qalany sýmen qamtýǵa kepildik beredi.

Izinshe, qala irgesindegi saıa­jaılarda turǵylyqty mekenjaıy boıynsha tirkele almaı júrgen áleýmettiń ahýalyna qa­tysty máseleniń túp-tórkinin bildik. Qala ákimi Jeńis Qasymbek qalyptasqan jaǵdaı tek Úkimettiń deńgeıinde sheshiletinin aıtty. Qala ákimdiginiń quzyryna kirmeıtin sharýa zańǵa ózgerister engizý arqyly ǵana retteletin kórinedi.

«Stan.kz» aqparattyq agent­tiginiń tilshisi Aınur Muhadı elordada týrısterdiń qoǵamdyq kólikte jolaqysyn tóleı almaı qıpaqtaıtyn jaıttar jıi kez­desetinin aıtyp, munyń tıimdi sheshimin surady. Osy tusta qala ákimi qalada jol aqysyn qolma-qol tóleýge bolatynyn jáne qolma-qol aqsha qabyldaýdan bas tartqan júrgizýshiler jaıynda aqparat tússe, jaısyzdyqty lezde túzetetinin alǵa tartty. Baspasóz máslıhatynda jýrnalıs­ter turǵyn úıge, abattandyrýǵa, ınfraqurylymǵa, elorda kúni qarsańynda ótetin merekelik is-sharalarǵa jáne basqa da áleý­met­tik máselelerge qatysty suraq­tarǵa jaýap aldy.