Jaıqalǵan jasyl jelek – Almatynyń ajary. Alaıda shahardaǵy 84 myńnan asa aǵash apatty jaǵdaıda tur. Alataý baýraıynda ornalasqan arý qalanyń ara-tura tosyn minez tanytyp turatyn surapyl daýyly talaı tal-terekti qoparyp, adam ólimi tirkelgen jaǵdaılar az bolǵan joq. Shahardaǵy keıbir aǵashtardyń jasy – ǵasyrdan da uzaq.
Kári aǵashtardy kezeń-kezeńimen kesip, olardyń ornyn jas kóshettermen toltyrý maqsatynda bes jyldyq baǵdarlama qabyldanǵan. О́tken jyly 5 myń apatty aǵash kesilip, onyń ornyna 50 myń kóshet egilipti. Jasyl ekonomıka basqarmasyndaǵylar apatty jaǵdaıdy boldyrmas úshin bul baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyra bermek.
– Jospar boıynsha bıyl 16 925 apatty aǵash kesilip, onyń ornyna 160 myńnan asa kóshet egiledi. Kári jáne qýraǵan aǵashtar – zııankesterdiń oshaǵy. Egilgen árbir aǵash qalanyń jasyl ekpeleriniń biryńǵaı tizilimine engiziledi. Qalalyq jasyl keńistik tizimi júıesi negizinde aǵashtardyń túrleri, túr quramy, aýmaq kólemi, jaǵdaıy jáne ornalasýy týraly derekter únemi jańaryp otyrady. Keıingi jyldary aǵashtarǵa zııan keltiretin ınvazısııalyq zııankester beleń alǵan. Osyǵan oraı aǵashtar men butalardy qorǵaý jáne jaqsartý sharalary qabyldandy. Kógaldardy zııankesterden qorǵaý úshin bıologııalyq ónimder kesheni jáne feromon tuzaqtarynyń bıologııalyq agentteri qoldanylyp keledi. Júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde jasyl jelekterdiń zaqymdaný deńgeıi 70-85%-dan 30-35%-ǵa deıin tómendep, keı jerlerde ornalasý aýmaǵyna baılanysty aýrýdyń izi de qalmaǵan, – deıdi Almaty qalasy ekologııa jáne qorshaǵan orta basqarmasynyń bólim basshysy Nurlan Quttybaev.
Aǵashtyń apattylyǵyn anyqtaýǵa ınstıtýttardyń ǵylymı qyzmetkerleri, qala turǵyndary tartylyp, muqııat taldaý jasalady. О́ıtkeni qýraǵan aǵashtar ǵana apatty jaǵdaıda emes. Ishki ózegi zaqymdanǵan aǵashty kózben anyqtaý tipten qıyn. Qazaq ósimdik qorǵaý ǴZI dekoratıvti ósimdikterdi bıologııalyq qorǵaý bóliminiń meńgerýshisi Nurjan Muhamadıevtiń aıtýynsha, bul úshin arnaıy qurylǵy bar. Onyń kómegimen siz aǵashtyń dińin burǵylap, shiriktiń bar-joǵyn bile alasyz.
– Bizdiń qaladaǵy kóptegen aǵash eski, sondyqtan jasyl qordy únemi jańartyp otyrý qajet. Arnaıy burǵylaýdan keıin biz aǵashtan bakterıologııalyq egis alyp, zertteýden keıin qorytyndy shyǵaramyz. Ár jyly shamamen 200-300 jasyl jelekti tekseremiz. Jyl saıyn apatty aǵashtar sany artyp otyrady. Olardyń ornyn toltyryp otyrý mańyzdy, – deıdi ǵalym.
Qazirgi ýaqytta Almaty qalasynyń aýmaǵynda apatty aǵashtardy kesýge 35-ten asa tehnıka men 180 maman jumylǵan. Jumystar jasyl jelekterdi kútip ustaý talaptaryn saqtaı otyryp júrgizilmek. Jaqyn mańdaǵy úılerdiń turǵyndaryna jasyl jelekterdi kesýdiń bastalǵany týraly aldyn ala habarlanady. Oǵan deıin arnaıy belgiler ornatylyp, aýmaqtar qorshalady.