Importty almastyratyn otandyq ónimder

Jaqynda elimizdiń kómir óner­kásibi oryn­darynyń IV forýmy ótkeni belgili. «Shubarkól kómir» óndiris oshaǵynyń ujym basshylyǵy da atalǵan dástúrli is-sharaǵa qa­ty­syp, óz jetistikterin jarııalady. Tabysty áriptesterimen oı bólisip, tyń tájirıbelermen almasty.

«Shubarkól kómir» – óziniń sıpattamalary boıynsha biregeı, sapasy joǵary jylý kómirin óndiretin iri keshenderdiń biri. Kompanııa óndiris kóleminiń turaqty ósimin jyl saıyn jalǵastyryp keledi. О́nerkásiptiń josparyna elge paıdaly jańalyqtar ashý men taý-ken óndirý kólemin jyl saıyn ulǵaıtý kiredi eken.

Kómirdi tereńdetip óńdeý baǵdarlamasy

«Shubarkól kómirde negizgi ón­dirispen qatar kómirdi tereń óń­deý baǵ­darlamasy bar. О́ndiristi ár­taraptandyrýdyń birinshi kezeńi 2006 jyly «Shubarkól kómir» ónerkásip alańynda tómen temperatýraly qurǵaq aıdaý tehnologııasy boıynsha arnaıy koks óndiretin zaýyttyń iske qosylýymen bastaldy. Zaýyttyń jalpy óndiristik qýaty 210 myń tonna ónimdi qurady. Aıta ketý kerek, bul arnaıy koks óndirisi Qazaqstan úshin biregeı jáne ázirge analogi joq», dedi «Shubarkól kómir» AQ koks óndirisiniń dırektory Sabyrjan Imanbaev.

Barshaǵa belgili, zatty qalpyna kel­tirýde arnaıy koks – eń joǵarǵy su­ra­nysqa ıe ónimderdiń biri. Qa­zaq­­stannyń arnaıy koksqa degen suranysy elimizdiń taý-ken metal­lýr­gııalyq kásiporyndary qa­ýym­das­tyǵynyń málimetteri boıynsha jylyna 1 mıllıon tonnadan asady. Arnaıy kokstyń basym bóligi Re­seıden, sondaı-aq Qytaıdan ımport­talyp ákelinedi. Onyń ár ton­na­sy­nyń baǵasy 68 myń teńgeden asyp jyǵylady.

«Eki jyl buryn bolǵan Kómir óner­­ká­sip­teriniń forýmynda ká­siporyn ornynda arnaıy koks shy­ǵaratyn jańa zaýyttyń qurylysy bastalǵanyn aıttyq. Zaýyttyń qýat­tylyǵy jylyna 400 myń tonna ónimdi quraıdy. Jo­baǵa salynǵan ınves­tısııa – 40 mlrd teńge shamasynda. Negizgi ónimge qo­sym­sha retinde jylyna 72 000 tonna kómir shaıyry men kómir maıyn óndirý de josparlanǵan. О́ndiriske shıkizat retinde Shubarkól kenishiniń D sort­ty kómiri alynady», dedi kásip­oryn dırektory.

Bul kásiporynda óndiris qaýip­siz­digin jáne qorshaǵan ortany qor­ǵaý­dy qamtamasyz etetin eń zamanaýı tehnologııalar men avtomatıka qol­danylady. Onyń bári Qazaqstan zańnamasynyń barlyq normasyna tolyq sáıkes keledi. Al kómir sha­ıy­ry­nyń bir tonnasynyń quny 80 myń teńgege jýyqtasa, kómir ma­ıy­nyń bir tonnasynyń baǵasy 46 myń teń­geden asady eken.

Jańa zaýyttyń qurylysy – ERG-diń ım­portty almastyrý jónindegi memlekettik baǵdarlamaǵa qosqan úle­­si. Osylaısha, kompanııa Eýra­zııa­lyq Top óndiretin ferro­hrom­d­aǵy qazaq­standyq komponenttiń paıyzyn arttyrady.

Zaýyt ERG kásiporyndarynyń ishki qajettilikterin tolyǵymen qam­ta­­masyz etedi. Sonymen qatar ónimdi eksporttaý múmkindigin qaras­ty­rady. Zaýyt bıylǵy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi dep josparlanyp otyr. Munda jańadan 120 jumys orny ashylady.

О́ndiris ózin elektr qýatymen qamtıdy

«Arnaıy koks óndirisiniń qo­symsha ónimi koks gazy. Ol taǵy bir jańa jobany – «Kádege jaratý elektr stan­sasynyń qurylysyn» jú­zege asyrýǵa negiz bolýǵa tıis. Joba­­nyń negizgi maqsaty – jelige elektr qýatyn berý múmkindigimen ar­tyq kalorııaly koks gazyn kádege jaratý arqyly Shu­bar­kól kómirdiń qajet­tilikteri úshin elektr energııa­syn óndirý. Elektr stan­sasynyń bol­jam­dy qýaty – 80 MVt», dedi S.Imanbaev.

Bul joba boıynsha atmosferaǵa parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn azaıtýdyń arqasynda ekologııalyq másele sheshimin tabady. Sondaı-aq elektr energııasyn óndiretin elektr stan­salarynda ilespe koks gazyn paı­dalaný arqyly qosymsha paıda alýǵa qol jetkiziledi. Elektr stansasy zamanaýı, tıimdiligi joǵary generasııalaý tehnologııalaryn qoldaný arqyly turǵyzylady. Qazirgi ýaqytta ázirlengen TEN negizinde elektr energııasyn óndirýdiń ońtaıly nusqasyn tańdap, ony elimizdiń energetıkalyq júıesine berý júzege asyrylyp jatyr.

Otandyq tehnologterdiń tabysy

«Búginde «Shubarkól kómir» bazasynda júzege asyrylyp jatqan taǵy bir aýqymdy joba – otandyq teh­nologter ázirlegen tehnologııa bo­ıyn­sha koks sehy bazasynda arnaıy koks usaqtarynan belsendirilgen kó­mir óndirýdi jalǵastyrý. Nysan­nyń óndiristik qýaty jylyna 1 000 tonna belsendirilgen kómirdi quraı­dy. Kásiporyn jańa jáne TMD elde­riniń aýmaǵynda balamasy joq. Bel­sen­di­ril­gen kómirdiń qoldaný aıasy óte keń: gıdrometallýrgııalyq, altyn óndirý, fosfat ónerkásibi, sý tazartý, taǵy da basqa salalarda.

Rasynda, oǵan suranys joǵary (jylyna 7 myń tonnadan astam) barlyq belsendirilgen kómir Qa­zaqstanǵa shetelden ımporttalady. Sondyqtan biz ımportty al­mas­tyrýdyń negizgi máselesin osy ónim­di shyǵarý arqyly sheshýdi kóz­dep otyrmyz», dep sózin jalǵady baıan­damashy.

Arnaıy koks untaqtarynan bel­sen­­dirilgen kómir óndirý dıversı­fı­­­kasııanyń ekinshi kezeńi ekenin atap ótken jón. Sonda óndiris osha­­ǵy qosylǵan quny kómirdiń ba­ǵa­synan eki ese joǵary ónim shy­ǵarady. Na­ryqta belsendirilgen kó­­mirdiń bir kılosy – 500 teńge sha­­masynda.

 Ekologııalyq taza tyńaıtqysh

Kásiporyn jaqynda taǵy bir ónim shyǵara bastady. Onyń shıkizaty – Shubarkól ken ornynyń kómiri. Bul – gýmattar aýyl sharýashylyǵynda ke­­­ńi­nen qoldanylatyn, qunarynyń paı­dasy dáleldengen tyńaıtqyshtar. Gýmındi tyńaıtqysh (nat­rıı gýmaty) Shubarkól ken or­ny­nyń toz­ǵan kómirinen alynady. Onyń qu­­ramynda organıkalyq zattary bo­ıynsha 91%-ǵa deıin gýmın qysh­qyldary bar.

Bul – qoqystardy kádege jaratý máselesin sheshýge kómektesetin ma­ńyzdy ekologııalyq joba. О́ıtkeni buryn tozǵan kómir úıindilerde saq­talyp, jańa naryqtarǵa shyǵý­ǵa múm­kindik beredi. Gýmındi tyńaıt­qysh­tyń bir lıtriniń naryqtaǵy baǵa­sy 400 teńgeden asady.

Alynǵan ónim aýylsharýashylyq naryǵynda eń suranysqa ıe qajet­ti­lik­­tiń birine aınalady. Atalǵan óner­­kásip bul ónimin Astana men Al­ma­­tyda ótken mamandandyrylǵan kór­melerde sharýalarǵa keńinen tanys­tyrǵan edi.

 Taǵy bir tyń joba

«Qazir kómirdi tereń óńdeýdiń taǵy bir baǵytyn – kómir shaıyrynyń qal­dyq­tarynan kómirtekti talshyq­ty óndirýdi qarastyryp jatyr­myz. Kómirtekti talshyqtyń ne­gizgi qol­­danylýy áskerı jáne aero­­ǵa­rysh óner­kásibinde (jeńil ushaq­tar ón­dirisinde), avtomobılder, oq­shaý­laǵysh materıaldar, joǵary tem­pe­ratýralyq súzgiler óndirisinde, sport salasynda (taıaqtar, raketkalar, shań­ǵylar, eskekter jáne taǵy da bas­qa­lary) qurylys salasynda (armatýra jáne ramalyq kópirlerdi óndirý) jáne taǵy basqa zattar shyǵarýda qol­­­­danylady», dep sózin túıindedi S.Imanbaev.

Ol sondaı-aq «Jańa ener­ge­tı­kalyq paradıgma jaǵda­ıynda kó­mir salasyn damytý múm­kin­dik­teri» taqyrybynda ótken forýmdy uıym­dastyrýǵa qol­daý bildirip, is-sharaǵa uıytqy bolǵan ERG jáne «Bogatyr Kómir» JShS ujymdaryna alǵysyn aıtty.

«Shubarkól kómir» negizgi qyzmeti – joǵary sapaly kómir óndirý kólemin ulǵaıtyp qana qoımaı, óndiristi ár­taraptandyrýdy jáne kómirden jańa ónim alý tájirıbesin odan ári jal­ǵas­ty­ra berý.

Osyndaı aýqymdy jobalardyń sátti júzege asýy kásiporynda jańa jumys oryndaryn ashyp, el ekonomıkasyna qomaqty úles qosatyny anyq.