Egin bitik shyqsa, el rıza

Qazir eldiń bári – egin basynda. О́ńirde dándi daqyldardyń 173,3 myń gektary nemese 53,4% oryldy. Sondaı-aq 301,7 myń tonna astyq bastyrylyp, sonyń ishinde 155,8 myń tonna bıdaı, 145 myń tonna arpa, 907 tonna suly qambaǵa quıyldy. Ortasha gektar ónimdiligi 17,4 sentnerdi qurap otyr.

Áýeli kúzdik bıdaıdy oryp alǵan Alakól aýdanynyń dıqandary endi arpa egistigine shalǵy túsirdi. Alakól aýdanynda egistiktiń aýqymy 46 myń gektarǵa teń. Qazirdiń ózinde 20 myń gektardan asa aýmaq shabylyp, dáni qambaǵa quıyldy. Bıyl óńir dıqandary egistiktiń ár gektarynan 19 sentnerden astyq alyp otyr. Atap aıtqanda, 6 500 gektarǵa kúzdik bıdaıdyń «Odessa 241», «Alekseıch» jáne «Býlava» sorttary, 6 200 gektarǵa arpanyń «Arna» tuqymy, 5 800 gektarǵa jazdyq bıdaıdyń «Granı» jáne «Ýlbınka» sorttary ósirilgen.

Dıqandardyń arasynda astyq jınaý naýqanyn «Bekov», «Baıǵujanov», «Maı­qynov» sharýa qojalyqtary, «Jazylbekov ı K» kommandıttik seriktestigi, «Taý – Samal» JShS qarqynmen júrgizip keledi. Endi astyq orý jarysyna «Toqjaılaý» óndiristik aýylsharýashylyq kooperatıvi qatysyp, qambaǵa quıylǵan arpany Tekelidegi ashytqy zaýytyna jiberedi.

Aýdan turǵyndary qazirdiń ózinde 167,1 myń tonna jemshóp daıyndap úl­gerdi. Sharýa qojalyqtary túgeldeı derlik súrlem daıyndaý jumysyn jedeldetip, 14 200 tonna súrlemdi bastyryp tastady.

Shabyndyqtarda shóp shabatyn 32 brıgada kún-tún demeı qyzý eńbek maı­danyn qyzdyrýda. Olardyń qaramaǵynda shóp shapqysh, tyrma, taılaýshy, tirkemeli traktor sekildi 425 dana tehnıka bar.

Jazıraly Jarkent óńirinde de agro­ónerkásip kesheni keıingi jyldary bir izge túsip, turaqty damyp keledi. Aýdan turǵyndarynyń negizgi óndiris kózine aınalǵan júgeriden aldyńǵy jyly 155 myń tonnadan asa dán jınalǵan bolsa, byltyr bul kórsetkish taǵy 10 myń tonnaǵa ulǵaıdy. Budan basqa jarkenttik eginshiler kókónis, kartop, jemis-jıdek, baqsha ónimderinen de mol tabysqa keneldi. Bıyl aýdan boıynsha 44 368 jer ıgerilip, oǵan dándi daqyldar men júgeri ósirildi. Budan basqa 36 gektarǵa maıly daqyldar, 15 146 gektardan asa alqapqa mal azyǵyna arnalǵan kópjyldyq shópter, 3 gektar qant qyzylshasynyń tuqymy, 1 620 gektar baqsha, kartop, kókónis tuqymdary egilip, baptalyp jatyr.

Aıdarly aýyldyq okrýgindegi «Jar­kent-Frýkt» JShS 1 110 gektar alqapqa ósirgen ıntensıvti jemis baǵynyń 1 027 gektaryn tamshylatyp sýaryp, ótken jyly aıtarlyqtaı mol ónim aldy. Sol sııaqty «Kóktal-Agro» JShS 273 gektar júgeri alqabyn tamshylatyp, 280 gektar «dala arýyn» jańbyrlatyp sýaryp, gektar ónimdiligin óte joǵary deńgeıge jetkizdi. О́tken jyldan bastap «Ernar» JShS da egistik alqaptaryna osy ádisti qoldana bastady. Jarkenttik dıqandarǵa sýarýdyń jańa tehnologııasyn qoldanýmen qatar kúzde egindi jınap alǵan soń alqaptardy sýaryp alýǵa erinbegeni abzal. Kúzgi sýdan qur qalmaǵan dıqan kóktemde taýdan keletin qar sýyn kútpeı jerdiń ústińgi qabaty jylynysymen eginin egýge kirise bermek.

Kúzde júgeri alqaptarynan 28,3 myń tonna súrlem bastyrylmaq. Sony­men qatar 39,6 myń tonna júgeri jemi ázirlenedi. Jyl saıyn sharýalar jaz maýsymynda ázirlegen jemshóbiniń 80 paıy­zyn qysqy mal qoralarynyń ma­ńyna tasyp alady. Qazir óńirde mal qora­lary men malshy úılerin jóndep, qys maýsymyna daıyndaý jumystary da qolǵa alynǵan. О́ńirde jalpy mal qystaıtyn 470-ten asa qystaý bar. Jarkenttikterdiń tól daqylyna aınalǵan júgeriniń egis kólemi de jyldaǵydan kemigen joq. О́ńirde jalpy 26 700 gektardan asa jerge ósirilgen «dala arýynyń» shyǵymy bıyl da jaqsy.

Qazir óńirde 15 767 gektardan astam júgeri alqaby bir ret sýarylyp, 7 myń gek­tardan asa alqap úshinshi márte sýaryl­dy. Egin sýarý jumystary Úsharal, Úlken­shyǵan, Birlik, Basqunshań jáne Penjim aýyldyq okrýgterinde qarqyndy júrgizilip jatyr.

Endi sanaýly kúnderden keıin Jar­kent óńirinde júgeri jınaý naýqany bastalady. Dıqan eńbeginiń nátıjesi kó­rinetin osynaý jaýapty naýqanǵa daıyndyq sharalary pysyqtalyp, qyr­mandar tazalanyp, jıyn-terimge qaty­satyn tehnıkalardyń jaramdylyǵy tekserilip jatyr. Dala óndirisindegi dúbirli doda sátimen ótip, jemisti bolǵaı degen tilektemiz.

Agrarly salaǵa arqa súıegen Aqsý aýdany úshin dala jumystarynyń mańyzy zor. Kúni keshe ǵana kók teńizdiń tolqynyndaı bolyp jelmen terbelgen egis alqaby endi altyn túske boıalyp, dala qyzyl, jasyl, sary, qońyr reńge aýysyp, beınebir dámge toly aq dastarqanǵa aınalǵandaı. Egin oraǵy da áldeqashan bastalyp, aımaqtaǵy keıbir aýyldyq okrýgter dándi daqyldaryn qyrmanǵa túsirip te úlgerdi. Bıdaılaryn ushyryp, tazalap, keptirip qambaǵa salyp jatyr. Naýqanǵa bilek sybana kirisken aýdan dıqandary jaıdary jazdyń ár sátin qalt jibermeı, astyq orý qarqynyn úde­te túsken. Osy oraıda astyq orý naýqa­nynyń qalaı júrip jatqanyn kózimiz­ben kórý úshin sapardy «Aıala» sharýa qojalyǵynyń basshysy, aýdandyq máslıhat depýtaty Abylaı Qanatulynyń egin alqabynan bastadyq.

Bul sharýa qojalyǵy 2018 jyly ákesi Qanat Abdrahmanovtyń basshylyǵymen qurylǵan edi. Ol kezde sharýashylyqta eshqandaı tehnıka joq, barlyǵyn jaldap istetetin. Sonda da egin alqabyn jyl saıyn kóbeıtip, sodan alǵan ónimniń nátıjesinde eki «KamAZ» avtokóligi men jer jyrtatyn bes traktor satyp alady. Onyń úsheýi – «MTZ-82», ekeýi – úlken tehnıka «MTZ-12» traktory.

Qazirgi tańda sharýashylyqtyń barlyq jumysyn uly Abylaı qolǵa alǵan. Bıylǵa 800 gektarǵa egin ekse, onyń 250 gektary bıdaı, 550 gektary arpa eken. 30 gektarǵa dándik júgeri de seýipti. Endigi mindet – egin oraǵy naýqanyn laıyqty atqarý. Bul úshin barlyq qajetti tehnıka kúshi jumyldyrylǵan. Sarqan aýdanynan eki kombaın kómekke kelip, eki «KamAZ» av­tokóligimen qyrmanǵa jóneltýde. Ázirge ár gektarynan 20 sentnerden ónim alýda.

«Alda budan da qalyń shyqqan, sýarylǵan alqaptardan 25-27 sentnerden shyǵýy múmkin. Bolashaqta júgeri alqabyn 150 gektarǵa, bıdaıdy 600 gektarǵa, al arpa­ny taǵy da 550 gektarǵa kóbeıtsem deımin. Biraq astyqty qabyldaý baǵasy áli belgilenbedi. Sonda da oǵan asa alań­dap otyrǵanymyz joq. О́ıtkeni sapaly astyqqa qashanda suranys mol», deıdi Abylaı Qanatuly.

Egin alqabynyń janyndaǵy júgeri alqabyna barǵanymyzda sýarylyp jatyr eken. Qazirdiń ózinde bıiktigi boıdan asatyn ár júgeride bilekteı-bilekteı úsh sobyqtan ónim berip turǵanyn kórdik.

О́ńir ákiminiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, egin oraǵyna 9,7 myń trak­tor, 993 kombaın jumyldyrylyp, bir lısenzııalanǵan astyq qabyldaý pýnkti, jalpy syıymdylyǵy 501,3 myń tonna bolatyn 380 astyq saqtaý qoımasy men 81 mehanıkalandyrylǵan qyrman jáne basqa da qajettilikter daıyndaldy. Kúzgi dala jumystaryna oblysqa jalpy 7 924 tonna kepildendirilgen dızel otyny bólingen. Búginde sharýashylyqpen kelisimshart jasalyp, jetkizý bastaldy.

Agrarlyq nesıe korporasııasy arqyly kóktemgi jáne kúzgi dala jumystaryna 85 sharýa qojalyǵyna 1,7 mlrd teńgege jeńildetilgen nesıeler, sonyń ishinde «Keń Dala» baǵdarlamasymen – 800 mln teńge, «AgroBıznes» baǵdarlamasy arqyly 900 mln teńge berildi.

Jalpy, jetisýlyq eginshiler kún raıynyń qubylmalylyǵyna qaramastan, joǵary ónim alýǵa beıil. Jyldaǵydaı asta-tók nátıje kórsetpese de, ketken shyǵyndy aqtaıtynyn anyq sezedi. Jań­byrdyń sırek jaýýy biraz áýre-sarsańǵa salǵany aıtpasa da belgili. Áıtkenmen kánigi dıqandar odan qorqyp otyrǵan joq. Egis kólemin arttyryp, eldiń suranysyna saı qyzmet kórsetýge asyq.

Jetisý oblysy