Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qurbandaryn arhıv derekteri negizde izdestirýde áli de kóp jumys atqarylýy qajet. Ásirese elimizdiń Reseımen shektes Astrahan, Orynbor, Saratov, Volgograd, Túmen, Chelıabi oblystaryndaǵy erlik kórsetken qazaq jaýyngerleriniń de esimderi ataýsyz qalmaýǵa tıis.
Bul turǵyda soǵys ardagerleriniń erligi tek baspasózde jazylyp qoımaı, olar týraly shaǵyn fılmder túsirilse jáne Qazaqstan tarıhy kafedralarynyń magıstr, doktorlyq dıplomdyq jumystary qandastarymyzdyń janqııarlyq erligine arnalsa degen tilegimiz bar. Árıne bul iske qaltaly azamattar da úles qosyp, volonterlerge qarjylaı kómek qolyn sozǵany jón bolar edi. О́ıtkeni osy aıtylǵan tilekterdiń barlyǵy qazaq halqynyń qanyna sińgen otansúıgishtik qasıetterdi jalǵastyrý, jas urpaqqa ata-baba rýhyna adaldyqty qalyptastyrýdyń joly bolmaq.
Osy oraıda Omby qazaqtarynyń arasynan shyǵyp, sol óńirdegi ult rýhanııatynyń óristeýine úles qosyp júrgen bir azamat týraly aıta ketsem be deımin. Onyń aty-jóni – Murat Sársenbaev. Qoǵam qaıratkeri, kásipker, mádenıet pen óner mesenaty deńgeıine eńbegimen kóterilgen ol – Omby oblysy Sharbaqkól aýdanynyń týmasy, osyndaǵy Tomar mektebiniń túlegi. Týǵan aýyly Ortaqshyl selosynda monýmentaldi mádenı eskertkishter salýǵa barynsha qolushyn sozǵan azamattyń osy baǵyttaǵy ıgi isterdi qoldaýshy retindegi qyzmetin aıryqsha aıtqan jón. Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda Ortaqshyl mektebiniń aldynda bıiktigi úsh metrlik «Jeńimpaz jaýynger» eskertkishin ornatyp, 204 adamnyń esimin tuǵyrtasqa jazdyrǵan. Bul eskertkishtiń avtory – Omby sýretshisi V.I.Kostenko. Munan bólek Murat Sársenbaev kindik qany tamǵan aýylynda óńirge eńbegimen tanylǵan ákesine, soǵysta sheıit bolǵan 3 aǵasyna eskertkish ornatty.
1937 jyldyń qurbany bolǵan Qoshke Kemeńgeruly bul aýylda jerlenbese de, týǵan jerinen topyraq aldyryp, týystarynyń qoldaýymen eskertkish ornatty. Sonymen qatar Murat Sársenbaev Qazaqstan kompartııasynyń birinshi hatshysy bolǵan Jumabek Shaıahmetovtiń ómiri men qyzmeti týraly estelikter jınaǵynyń úsh tomdyǵyn óz qarjysyna shyǵaryp berdi. Ombynyń búgingi tarıhynda toqtalatyn, saıası mańyzy bar, ulttyq rýhymyzdy kóteretin bir isi bar. Ol – Ombyda turǵan qazaq sýretshisi Amangeldi Shákenov qaıtys bolǵannan keıin oǵan qalanyń naǵyz ortalyǵy Lenın kóshesinde óz qarjysymen eskertkish ornatýy. Sondaı-aq sýretshiniń kózi tiri kezinde eńbekteriniń tolyq katalogin shyǵarýǵa demeýshilik jasaǵanyn ıgilikti is dep bilemiz.
Ádilhan QUDAIBERGENOV,
tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor