El bolashaǵynyń jarqyn bolýy búgin mektepte tárbıelenip jatqan jas urpaqtyń biliktiligi men parasattylyǵyna tikeleı baılanysty. Oqýshylardyń jan-jaqty damyǵan, memleketshil, shyǵarmashyl tulǵa bolyp qalyptasýy mekteptegi ustazdardyń kásiptik bilim deńgeıine táýeldi ekeni de belgili. Al muǵalimderdiń kásiptik bilim júıesi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynda qalyptasady.
Shilde aıynda ótken Astana qalasyn damytý máseleleri jónindegi keńeste Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elordadaǵy bilim berý uıymdaryna qatysty ózekti máselelerge toqtalyp ótti. Aıtylǵan máselelerdiń biri – bas qaladan pedagogıkalyq joǵary oqý ornyn ashý. Memleket basshysy Astanada bilikti ustazdardyń tapshylyǵy erekshe sezilip otyrǵanyn aıtyp, jyl saıyn bir myńǵa jýyq muǵalim jetispeı jatatynyn habarlady. «Sondyqtan elordada pedagogıkalyq joǵary oqý ornyn ashý týraly usynysty qoldaımyn. Bul – der kezinde kóterilgen bastama. Sol arqyly salynyp jatqan mektepterge qajetti mamandar daıarlaýǵa múmkindik týady. Úkimet pedagogıkalyq oqý ornyn ashýdy muqııat pysyqtaýy qajet. Qarajat máselesin sheshýi kerek», dedi Prezıdent.
Astana qalasyndaǵy jəne ortalyq, soltústik aımaqtardaǵy orta bilim berý mekemeleriniń pedagog mamandarmen qamtamasyz etilý jaǵdaıyna taldaý jasap kórip edik, jedel sheshýdi qajet etetin məselelerdiń baryna kózimiz jetti. Sonyń ishindegi kezek kúttirmeıtin mańyzdy məseleniń biri – elordada memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtet ashý. О́ıtkeni Astana qalasynyń jəne oǵan jaqyn ornalasqan eldi mekenderdiń orta mektepterinde mamandardyń tapshylyǵy jyl saıyn qatty sezilip otyr. Al kadr máselesin sheship almaı, sapaly bilim berý týraly áńgime qozǵaýdyń mańyzy shamaly.
Osy oraıda Astana qalasynda ashylatyn pedagogıkalyq ýnıversıtettiń qurylymy, maqsattary jáne mindetteri týraly óz oıymyzdy jetkizgim keledi. Kásiptik deńgeıi joǵary ustaz arnaıy pedagogıkalyq joǵary oqý ornynda tolyq qalyptasady. О́ıtkeni mundaı oqý ornynyń bir ǵana aıqyn maqsaty bolady, ol – elimizdiń bilim berý mekemeleriniń (orta mektepter jáne kolledjder) talabyna saı keletin pedagogter daıarlaý. Bizdińshe, pedagogıkalyq ýnıversıtettiń negizgi mindeti: úsh tildi erkin meńgergen, oqýshylarǵa synı oılaı bilýdi jəne ózdiginen bilim alý joldaryn úıretetin bilikti ustazdar daıarlaý; shyǵarmashyl, zamanaýı oqytý tehnologııalaryn meńgergen jəne IT-quzyrettiligi jetkilikti, jan-jaqty damyǵan ustazdardy qalyptastyrý; jaratylystaný-matematıka sıklderi boıynsha stýdentterge teorııalyq jáne praktıkalyq mazmundaǵy ədistemelik bilim bere otyryp, mektepterge engizilip jatqan STEM baǵdarlamasymen jumys isteýge úıretý; tərbıe berý ədisnamasynyń irgetasy retinde ulttyq tərbıe berý júıesin qabyldaý.
Sonymen qatar elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary qazirgideı Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń emes, Oqý-aǵartý mınıstrliginiń quramynda bolýy qajet. О́ıtkeni mektepke deıingi mekemeler, orta mektep jáne pedagogıkalyq joǵary oqý orny qurylymdarynyń arasyndaǵy ǵylymı, ádistemelik, tárbıelik jáne praktıkalyq sabaqtastyq úzilip qalmaýy úshin atalǵan qurylymdar bir sala quramyna kirgeni durys. Orta mektepke pedagog daıyndaý baǵytyndaǵy álemdik tájirıbege zer salsaq, osy salanyń túrli ǵylymı-zertteý ınstıtýttary nemese ortalyqtar pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynda shoǵyrlanǵan.
Mundaı jaǵdaıda pedagog mamandyǵyn tańdaǵan stýdentter tek teorııalyq jəne praktıkalyq bilim júıesin ǵana meńgermeıdi, sonymen qatar ǵalym-pedagogterdiń jetekshiligimen ərtúrli zertteý jumystaryna qatysady. Al kafedralardyń professor-oqytýshylar quramy, magıstranttar men doktoranttar pedagogıkalyq baǵyttaǵy ǵylymı-zertteý jumystarymen maqsatty ári júıeli túrde aınalysa alady.
Əlemdik bilim berý júıesi jəne pedagogıkalyq baǵyttaǵy ǵylymı-zertteý ortalyqtarynyń is-təjirıbelerin saralasaq, pedagogıkalyq ýnıversıtet quramyndaǵy tómende aıtylatyn zertteý ınstıtýttary jəne ortalyqtardyń bolǵany quptarlyq. Kezinde jemisti jumys istegen Muǵalimderdiń biliktiligin kóterý ınstıtýtyn qaıtadan qalpyna keltirý mańyzdy. Eger osyndaı ınstıtýt pedagogıkalyq ýnıversıtet quramynda bolsa, mekteptegi pənderdi oqytý úderisiniń praktıkalyq nətıjeleri jəne osy pənderdi oqytý ədistemesi men tehnologııasyndaǵy teorııalyq jańalyqtar bir arnada toǵysar edi.
Pedagogıka jəne psıhologııa ǵylymdary ərbir balanyń túrli baǵytta daryny bolatynyn dəleldegeli jarty ǵasyrdan artyq ýaqyt ótipti. Demek ýnıversıtet quramynda oqýshynyń darynyn maqsatty túrde zertteıtin ǵylymı ortalyqtar bolýy kerek. Mektep oqýshylarynyń daryndylyq fenomeniniń teorııalyq negizin arnaýly ǵylymı-zertteý ınstıtýttary jasasa, ony praktıkaǵa engizý jumysymen respýblıkalyq «Daryn» ǵylymı praktıkalyq ortalyǵy aınalysar edi.
Mektep oqýlyqtary jóninde aıtylyp júrgen máseleler áli de júıeli túrde sheshilmeı keledi. О́ıtkeni ər pən boıynsha sapaly oqýlyqty jazyp shyǵarý – bir-eki avtordyń qolynan keletin jumys emes. Oqýlyqtar keshendi, kúrdeli ǵylymı izdenis jumystarynyń nətıjesinde sapaly bolmaq. Eger mektep oqýlyǵyn qurastyrý jumysyna pedagogıkalyq ýnıversıtetter atsalyssa, budan bizdiń utarymyz mol. О́ıtkeni oqýlyq ázirleýge pedagogıkalyq oqý ornynyń ǵalymdary, qyzmetkerleri, stýdentter jəne mektepterdiń úzdik muǵalimderi qatysa alady. Pedagog-ǵalymdar Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy jasaǵan bilim berý standarttary negizinde oqýlyqtar qurastyrady, kafedra músheleri men stýdentter oqýlyqtyń ərbir taqyrybyn eksperımenttik mektepterde təjirıbeden ótkizip, ərbir oqýshynyń oqý materıaldaryn qabyldaý múmkindikterin zertteıdi. Osyndaı zertteý nətıjesinde alynǵan statıstıkalyq məlimetter kafedranyń ǵylymı semınarlarynda talqylanady. Sóıtip, ýnıversıtet kafedralarynda oqýlyqtyń jeke taqyryptary boıynsha aıtylǵan syndarly pikirler nətıjesinde sapaly oqýlyq paıda bolady.
Jaratylystaný pənderi boıynsha muǵalimder daıarlaıtyn fakýltetterde mekteptegi pəndik kabınetterge qajetti qurylǵylardy jetildirý jumystarymen aınalysatyn stýdenttik konstrýktorlyq ortalyqtar, qurylǵylardy qoldan jasaıtyn sheberhanalar, robottehnıkalyq zerthanalar jəne bilim alýshylardyń praktıkalyq mashyǵy men sheberligin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan taǵy basqa baǵdarlamalar jumys isteýi kerek. Bolashaq mamannyń shyǵarmashylyǵyn damytatyn jəne praktıkalyq sheberligin ushtaıtyn osyndaı arnaýly ortalyqtardyń bolýy ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshy quramynyń, kafedra doktoranttary men magıstranttarynyń stýdenttermen tikeleı ǵylymı jəne ədistemelik qarym-qatynasta bolýyn qamtamasyz etedi.
Qazaq halqynyń myńdaǵan jyl boıy úzdiksiz jınaqtaǵan rýhanı baılyǵy – ónerin, ədebıetin, tarıhyn zertteıtin ǵylymı ınstıtýttar jemisti eńbek etip jatqanyn bilemiz. Ýnıversıtet quramynda osy rýhanı qundylyqtarmen baılanystaǵy pedagogıkalyq oılar men ıdeıalardy zerdeleıtin etnopedagogıkalyq ortalyqtar bolǵany jón.
Bazarbek MUQYShEV,
S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory