Qazaqstan – Germanııa: Baılanys júıeli damıdy

Saıasattanýshy Baýyrjan Serikbaev­tyń sózine súıensek, qazirgi tańda Qazaq­stan men Germanııa saýda-ekono­mıkalyq, ınvestısııalyq, logıstıkalyq, «jasyl energetıka» men ózge de salalardaǵy yntymaqtastyqty arttyrýdy qarqyndy jalǵastyryp keledi. Bul – elimiz úshin óte jaqsy úrdis.

«Qazaqstanda Germanııa kapıtalynyń qatysýymen myńǵa jýyq birlesken kásiporyn jumys isteıdi. Germanııanyń Orta Azııamen saýda-sattyǵynyń 83 pa­ıyzy Qazaqstan úlesinde. Keıingi 15 jylda Germanııa Qazaqstan ekonomıkasyna 4,9 mlrd eýro ınvestısııa salǵan. Onyń 90 paıyzy shıkizattyq emes sektorǵa tıe­sili. Prezıdent álemdegi qalyptasqan kúr­deli geosaıası jaǵdaıǵa toqtala kele aqyl­ǵa qonymdy, utymdy jáne dana dıp­lo­matııa dáýiri kele jatqandyǵyn, BUU qa­ǵı­dattaryn múltiksiz ustaný­dyń ma­ńyz­dylyǵyn taǵy da atap ótti. Geosaıasatta barlyq tarap úshin qolaıly, beıbit kelissózderdiń negizderin tabý maqsatynda ózara aıyptaý­lardy toq­tatý jáne iskerlik kelissózder júrgizý­diń mańyzyna nazar aýdardy», deıdi B.Serikbaev.

Saıasattanýshynyń paıymdaýynsha, keleshekte Eýropalyq odaqtyń jetekshi elderiniń biri Germanııamen ekonomıkalyq, dıplomatııalyq baılanys odan ármen qarqyndy damı beredi. «Bul – elimizdiń pragmatıkalyq, kóp­­jaqty, ǵylymı negizdelgen, ef­fek­tıvti ári saýatty júrgizip kele jat­qan dıp­lomatııalyq syrtqy saıa­satynyń jemisi», deıdi B.Serikbaev.

Strategııalyq zertteýler ınstıtýty Eýropalyq jáne amerıkalyq zertteýler bóliminiń basshysy Bekjan Sadyqov ta bul pikirdi qýattaıdy. Onyń aıtýynsha, Germanııamen qarym-qatynasty damytý – mańyzdy strategııalyq basymdyqtyń biri.

«Memleket basshysy Germanııaǵa resmı sapary kezinde osy eldiń bas­shylyǵymen jáne isker top ókil­­derimen kezdesip, kelissózder júr­­gizdi. Jıyn barysynda eki­jaq­ty qarym-qaty­nas­taǵy aýqym­dy má­seleler qamtyldy. Ener­getı­ka jáne kólik logıstıkasy sala­syn­daǵy yntymaqtastyq máse­le­leri kelis­sózderdiń ózegine aınal­dy. Germanııa – Eýropalyq odaq eko­nomı­kasynyń jetekshi lokomo­tıvi sanalady. Atalǵan elmen qa­rym-qatynasty damytý – elimiz­diń eýropalyq baǵyttaǵy syrt­qy saıa­saty­nyń negizgi basym­dyq­tary­nyń biri.

Germanııa «Dostyq» munaı qubyry arqyly Qazaqstannan «qara altyn» ımporttaıdy. Bul nemis munaı óńdeý zaýyt­tarynyń jumysyna qajet shıki­­zatpen qamtamasyz etedi. Qazaq mu­naıy, bir jaǵynan, Germa­nııanyń ener­getıkalyq júıesin qutqarmasa da, ekin­shi jaǵynan, «qara altyn» ımportyn ár­ta­raptandyrýdy qamtamasyz etýde sheshý­shi ról atqarady», deıdi B.Sadyqov.

Jalpy, Qazaqstan jyl basynan beri Germanııaǵa «Dostyq» munaı qubyry arqyly 500 myń tonna munaı jóneltti. Q.Toqaevtyń aıtýynsha, munyń bári ózara kelisimniń nátıjesinde júzege asqan. Qazaqstan Germanııa tarapynyń ótinishi bo­ıynsha jetkiziletin munaı kólemin ulǵaıtýǵa, onyń uzaqmerzimdi bolýyn qamtamasyz etýge daıyn. B.Sy­dyqovtyń sózine súıensek, mun­daı málimdeme Qazaqstan men Ger­manııa arasynadǵy uzaqmerzimdi serik­tes­tikke súıengen utymdy jáne pragma­tıkalyq strategııasyna sáıkes keledi.

«Taraptar saýda joldaryn ár­tarap­tandyrý múmkindikterin tal­qylady. «Orta dálizdiń» mańyzy Eýropa men Azııa arasyndaǵy tó­men kómirtekti yntymaqtastyqty damy­­týd­yń qazirgi úrdisteri aıasynda artyp keledi. Qazaq­stannyń Eýro­pa­lyq odaqqa jasyl sýteginiń negiz­gi jet­kizýshileriniń biri jáne negiz­gi eý­ra­zııalyq tranzıttik hab bolý múm­kindigi mol. Sýtegi energetıkasy salasynyń damý dınamıkasyn jáne Eýropadaǵy jelilik kólik ınfraqurylymynyń transformasııa­syn eskere otyryp, «Orta dáliz» bas­ty ınvestısııalyq jobalardy júze­ge asyrýǵa bolatyn «jasyl» baǵyt­­qa aınalý múmkindigine ıe. Osy­­ǵan oraı bıznes-qoǵamdastyq ókil­­derimen kezdesýler barysynda saý­da-ekonomıkalyq saladaǵy kóp­qyr­ly yntymaqtastyqtyń jańa kók­jıek­terin asha alatyn kólik-logıstıka salasyndaǵy Qazaqstan – Ger­manııa yntymaqtastyǵynyń múmkin­dikteri talqylandy», deıdi B.Sadyqov.

Germanııaǵa sapar barysynda Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Azııa memle­ketteri basshylarynyń Germanııa Pre­zıdentimen kezdesýine qatysqany bel­gili. Kezdesý barysynda klımattyń óz­­­gerýine jáne sý tapshylyǵy proble­masyna basa mán berildi. Jıynǵa qa­ty­sýshylar muzdyqtardyń erýine jáne Ortalyq Azııadaǵy ekologııalyq ahýal­dyń ózgerýine baılanysty máselelerdi talqylady.

B.Sadyqovtyń aıtýynsha, «Orta­lyq Azııa – Germanııa» sam­mıtinde saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­tas­tyq pen kópjaqty deńgeıdegi kólik logıs­tı­kasynyń talqylanýy da mańyz­ǵa ıe. Atalǵan format «Orta­lyq Azııa – Eýropalyq odaq» dıalogine praktı­kalyq jáne mazmundy serpin berýge múmkindik beredi.

«Qazaqstan kópvektorly syrt­qy saıa­satyn ustanatynyna nazar aýdarǵan jón. «Ortalyq Azııa – Ger­manııa» for­maty muny kórsetýdiń taǵy bir múmkin­digi ekenin atap ótken abzal. Sammıt jetekshi eldermen birge ótki­zilip jatqan «Ortalyq Azııa+» bastamasyn tolyqtyrady. Q.Toqaev kezdesýge qaty­sýshylardyń nazaryn aımaqtyń Eýra­zııadaǵy «strategııalyq ortalyq» retin­de áreket etetinine aýdardy. Bul óńir­aralyq yntymaqtastyqtyń kók­jıe­gin keńeıtedi. Sonymen qatar óńirdegi saýda-ekonomıkalyq baılanys­tardy damytý múmkindikterin de atap ótken jón.

Memleket basshysynyń Germa­nııaǵa sapary kezinde taǵy bir ma­ńyzdy másele – qazirgi geosaıası jaǵdaı týraly pikir almasty. Kez­desýler barysynda Prezıdent halyq­aralyq qatynastar júıe­sindegi ózekti máselelerde utym­dy­lyq pen dıplomatııalyq uqyptylyq qajet ekenine toqtaldy. Bul rette elimiz barlyq múddeli elmen kedergisiz saýdany jaqtaıdy, sonymen birge sank­sııa­lyq rejimdi ustanady. Aı­tyl­ǵan málim­demelerdi eskersek, Q.Toqaev Qazaqstan kópvektorly syrtqy saıasattyń beriktigi men turaqtylyǵyn ustanatynyn, BUU Jarǵysyn saqtaý ıdeıasyna shynaıy berilgenin taǵy bir márte dáleldedi», deıdi B.Sadyqov.

Syrtqy ister mınıstrligi janyn­daǵy Syrtqy saıası taldaýlar ıns­tıtýty Taldaý jáne boljam­daý tobynyń basshysy Ámir Bashbaev Qazaq­stannyń saıa­sı mańyzy artqa­nyna nazar aýdarady. Onyń aıtýyn­sha, Prezıdent sapary elimizdiń qazirgi halyqaralyq jaǵdaıdyń týrbýlenttik kezinde Germanııa úshin tek qana ekonomıka salasynda da, saıasatta da ózekti seriktestikke aınalyp otyr.

«Bunyń dáleli retinde Berlınde ótken «Ortalyq Azııa – Germanııa» formatyndaǵy kezdesýge kelgen Ortalyq Azııa elderi basshylarynyń ishinde tek Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń ǵana osy elge resmı sapar jasaý mártebesine ıe bolǵanyn aıta ketken abzal. FRG prezıdenti Frank-Valter Shtaınmaıerdiń Astanaǵa maý­sym aıynda kelgenin eskersek, nemis tarapynyń Qazaqstan Respýblıkasy basshysynyń saparyn uıymdastyrýy, onyń barysynda 3 aı buryn qol jet­kizgen kelisimderdiń oryndalýyn tal­qylaýy jáne jańa ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizýi bizdiń eldiń Germanııa úshin ala­tyn ornyn kórsetedi. Al onyń astaryn­da ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári arttyrý kózdelip otyrǵany belgili.

Germanııa bizdiń eldi aımaqtaǵy ekonomıkasy damyǵan, kóshbasshy memleket retinde qarastyrady. 2022 jyly GFR men Ortalyq Azııa elderiniń saýda aınalymy 11 mlrd dollar qurasa, sonyń 80 paıyz­dan astamy Qazaqstannyń úlesine tıesili. Sondyqtan sapar barysynda negizinen ekonomıka salasyndaǵy yntymaqtastyqqa kóp kóńil bólingeni – zańdy qubylys. Nemis tarapynyń, ıaǵnı Germanııanyń belgili «HMS Bergbau AG» kompanııasy jer betinde sırek kezdesetin metaldar qataryna jatatyn lıtııdi Qazaqstanda óndirý jáne qaıta óńdeý úshin zaýyt salýǵa 500 mln dollar ınvestısııa bóletini – sapar barysynda qol jetkizgen jetistik», deıdi Ámir Bashbaev.

Sarapshynyń aıtýynsha, eki­jaqty saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqty arttyrýǵa «jasyl» ener­getıka, aýyl sharýashylyǵy, kólik, logıstıka, munaı men gaz sala­laryndaǵy birlesip atqarýǵa negiz­delgen sharalar septigin tıgizedi. Bul turǵyda «Svevind Energy» nemis-shved kompanııasymen birlesip júzege asyrylyp jatqan Mańǵystaý oblysynda «jasyl» sýtegin óndirý jobasynyń mańyzyn atap ótti.

«Qazaqstan munaıdy Reseı aýma­ǵy­men ótetin KTK jáne «Dostyq» munaı qubyrlary arqyly osy shıkizatqa zárý bolyp otyrǵan Ger­manııaǵa turǵylyqty túrde tasy­maldaýǵa jáne onyń kólemin ósirýge daıyn ekenin bildirdi. Munaı tasymaldaýdy qarqyndatý úshin Kaspıı teńizi arqyly ótetin «Ortalyq dáliz­diń» mańyzdylyǵy artyp kele­di. Son­dyqtan Aqtaý jáne Quryq port­­tarynyń ınfraqurylymyn jaqsartý – nemis tarapy úshin ınvestısııa quıatyn jaqsy jobalar.

Qazaqstannyń Germanııaǵa eksportty jalpy somasy 850 mıllıon dollar quraıtyn 100 shıkizat emes taýar túrine ulǵaıtýǵa daıyndyǵyn eskersek, «Ortalyq dálizdiń» júk tasy­mal­daýdaǵy múmkindikterin damy­tý Qazaqstan – Germanııa arasyn­daǵy saýda-ekonomıkalyq qaty­nastardy qar­qyndatady. Sonymen qatar sapar barysynda vıza berý máselelerin jeńildetý talqylandy. Qazaqstan azamattaryna Germanııa memleketine barý úshin vıza rásimdeý tártibin jeńildetý eki el arasyndaǵy isker qaýym músheleriniń qarym-qatynasynyń damýyna jáne jalpy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jaqsy áser etedi», deıdi Á.Bashbaev.