Nurbek Babanuly – Mońǵolııanyń qazaǵy. Qazir Ulan-Batyr qalasynda turady. Otyzynda orda buzǵan Babannyń balasyn búginde tek Mońǵolııa memleketi ǵana emes, álemniń birneshe eli bilikti neırohırýrg, kóp mamannnyń tisi bata bermeıtin kúrdeli otany sátti jasaıtyn dáriger dep tanıdy. Ol búginde Mońǵolııadaǵy neırohırýrgııalyq aýrýhananyń jetekshi meńgerýshisi. Qaraýynda 15-ke tarta qyzmetkeri bar. Jas ta bolsa biliktiligimen álemniń ozyq elderinde tájirıbesin bólisip júrgen mamanmen dıdarlasyp suhbattasýdyń oraıy týdy.
– Nurbek, ózińizdi tereńdeı tanystyrsańyz.
– Men Mońǵolııanyń Ulan Batyr qalasynda týyp-óstim. Ata-babalarymyz qonys etken Mońǵolııa memleketinde ákem men anam da turady. Osy elde eseıdim, mektepti bitirgen soń Ońtústik Koreıanyń Seýl qalasyndaǵy ýnıversıtette neırohırýrgııa mamandyǵy boıynsha bilim aldym.
– Estýimizshe, dárigerlik salaǵa áke jolyn qýyp kelgen sekildisiz?
– Sózińizdiń jany bar, atam elge bilikti synyqshylyǵymen, ýatylǵan súıekti jınaı biletin shıpager bolǵan eken. Ákem de kásibı dáriger. Qannan berilgen qasıet shyǵar, bala kúnimnen ózim de bul mamandyqty tańdadym.
– Moıyn, bel omyrtqadaǵy julyn júıesine endoskopııalyq lazerli ota jasaıtyńyzdy da estidim.
– 2013 jyldan beri ota jasap júrmin. Jyl saıyn orta eseppen 500 adamǵa ota jasaǵanda on jylda 5 myń naýqastyń syrqatyna shıpamdy daryttym desem de bolady. 2018 jyldan bastap Ulan-Batyr qalasyndaǵy arýhananyń meńgerýshisi laýazymyn atqaramyn. Sóz basynda aıtqanymdaı, aýrýhanamyzda 15 hırýrg maman bar.
– О́zińiz iske asyratyn otany álemde sanaýly ǵana maman jasaıdy. Bul ras pa?
– Ras ta shyǵar, óıtkeni bizdiń aýrýhanamyzǵa Reseı, Qytaı, Ortalyq Azııa memleketterinen, alys-jaqyn shetelden naýqastar kelip ota jasatady. Eger dál osy otany sol elderde jasasa, Mońǵolııaǵa sandalmas edi dep oılaımyn.
– О́zgelerdiń qolynan kelmeıdi deıtindeı bul ota túriniń artyqshylyǵy qandaı?
– Endoskopııa uǵymy medtısınada 1973 jyldan bastap bar. Biraq otanyń osy tásili 2016 jylǵa deıin qoldanysta boldy, alaıda endoskopııany dúnıeniń ár tarabyndaǵy dárigerler qoldanǵanymen de nátıjesi kóńil kónshite qoıǵan joq. 2016 jyly neırohırýrgııa salasynda ota jasaýdyń jańa tehnologııasy engizildi, ol stenoskopııa dep atalady. Bul ota túrin oılap taýyp aınalymǵa engizgen – ońtústikkoreıalyq neırohırýrg Kontek Lım degen kisi. Baǵyma oraı osy ǵalymnyń aldyn kórip, shákirti ataný buıyrdy. Dúnıejúzi boıynsha stenoskopııalyq tásilmen ota jasaýda Kontek Lım ustazymyzdan keıin meniń kórsetkishim joǵary.
– Qazaqtyń neırohırýrg dárigerimen tájirıbe almasýdy qalaıtyn elder de qalyń shyǵar?
– Osy kúnge deıin 13 memlekette tájirıbemdi bólisip, stenoskopııalyq ota jasadym. AQSh, Japonııa, Eýropa elderinen de shaqyrtý keldi. Ozyq tehnologııa bolǵandyqtan kóptegen elderden mamandaryna úıretý maqsatynda shaqyrtý jiberedi.
Jalpy stenoskopııa tásili ǵylym retinde damyp keledi. Bul ádistiń ereksheligi – moıyn, bel omyrtqasynyń qozǵalys kezindegi syrqatyn qımylǵa qaraı anyqtap, naqtylaıdy. Soǵan saı emdeý sharasy júrgiziledi. О́zim de kelesi jyly doktorlyq dıssertasııamdy osy stenoskopııalyq ota jasaý taqyrybynda qorǵaımyn. О́kinishke qaraı neırohırýrgııalyq ota arqyly syrqatyn emdetkisi keletin naýqastardyń sany jyl ozǵan saıyn artyp barady. Syrqaty asyqynǵan jandar «belim aýyrady», «moıyn omyrtqam shydatpaıdy» degen sekildi jalpylama aıtady. Anyǵynda bel arýynyń qyryq sebebi bar. Onyń árqaısyn anyqtap alyp emdeý sharasyn júrgizgen abzal.
– Astana qalasynda ótken «Otandastar – 2023» forýmyna arnaıy qonaq retinde qatystyńyz.
– Iá, forýmda meni tańdandyrǵany - talantty jastardy izdep taýyp, atajurtymyzda basymyzdy biriktirip, oıymyzdy qabystyrý boldy. Meni de uıymdastyrýshylar ózderi izdep taýyp, shaqyrtý jibergende erekshe qýandym. Qazaq halqynyń gendik, ulttyq biregeıligi, ereksheligi joǵary ekenin qaı qıyrda júrse de dáleldep, jer júzine pash etip kele jatqan azamattardy shaqyryp, aǵa býyn men jas urpaq ortasyna altyn kópir ornatýǵa muryndyq bolǵan uıymdastyrýshylarǵa aıtar alǵysym sheksiz. Buǵan deıin de san túrli quryltaı, forýmǵa qatystyq, estip, kórip, bilip te júrmiz. Bul jolǵy jıynnyń súbelisi dep kelýshi, qatysýshy aǵaıynnyń aýzynan burynǵydaı atajurttan ne alamyz dep emes, kóshimizdi buryp, elge kelip qosylsaq Qazaqstanǵa ne beremiz degen másele kóbirek aıtyldy. Sondyqtan bul forým kúltóbeniń basyndaǵy kóp jıynnyń biri emes, jer betindegi tarydaı shashyraǵan qandas baýyrlarymyzǵa berer tálimi eren basqosý boldy dep sanaımyn.
Buǵan deıin de mundaı forým, quryltaı ótpedi emes, ótti. Shettegi qandas baýyrlarymyz Qazaqstan bizge berse, ala tússek degen pikir basym bolýshy edi. Bul jolǵy kelgen delegasııa ókilderi arasynda «Biz Qazaqstanǵa kelsek, qandaı paıdamyz tıedi, eldiń damýyna serpin bere alamyz ba?» degen syńaıdaǵy oı-pikirler kóp aıtyldy. Taǵy bir qýanǵanym, álemniń ár qıyrynda júrgen talantty jastardy jınaı alypty. Demek, bul memleket syrttaǵy tarydaı shashyraǵan qazaqtardyń taǵdyryna alańdap, tynys-tirshiligin únemi nazarda ustaıdy degen sóz.
– Stenoskopııalyq tásilmen ota jasap júrgenińizge on jyldyń júzi bolypty, qandaı marapat aldyńyz?
– «Altyn qoldy dáriger» degen arnaıy marapat bar. Medısına salasy boıynsha ozyq mamandarǵa beriledi. Bul ataq maǵan stenoskopııalyq ádis boıynsha sátti ota jasaǵanym úshin, syrqattanǵandarǵa em qonǵany úshin berildi. 2017 jyly Mońǵolııa úkimeti «Jas talant hırýrg» degen ataqpen marapattady. 2018 jyly «Úzdik endohırýrg» marapatyn aldym. Maǵan deıin bul ataq Mońǵolııadaǵy qazaq dárigerlerine berilmegen eken.