Atyraý oblysynyń ekonomıkasyn órge súıreıtin salanyń qatarynda munaı-gaz ónerkásibiniń alatyn orny aıryqsha. Munda elimizdegi «qara altynnyń» basym bóligi óndiriledi. Sol sebepten, munaıly óńirge shetel ınvestorlarynyń qyzyǵýshylyǵy artyp otyr. Tipti osy salaǵa servıstik qyzmet kórsetýge umtylýshylar da az emes.
Munaı-gaz salasyndaǵy tehnıkalyq qyzmet kórsetý men jóndeý qalaı sheshimin tabady? Paıdaly bastamalar qoldaý taýyp júr me? Jergilikti qamtý úlesine qanshalyqty kóńil bólingen? Bul máseleler «PetroMaintenance – 2023» forýmynda keńinen talqyǵa tústi.
«Atameken» UKP munaı-gaz operatorlarymen ózara is-qımyl jónindegi resmı ókili Asylbek Jákıevtiń málimetinshe, forýmǵa elimizdiń óńirlerinen, sondaı-aq TMD, Ispanııa, Italııa, AQSh pen Túrkııadaǵy 450 kompanııadan 700-den asa adam qatysýǵa nıet bildirgen. Bıyl tehnıkalyq qyzmet kórsetý máselesi qarastyrylyp otyr. Bul tekke tańdalmaǵan. О́ıtkeni aldaǵy jyldary TShO, NCOC, QPO, Total Dunga sekildi kompanııalardaǵy satyp alý kórsetkishi artatyny boljanady. Boljamnyń jalpy kólemi – shamamen 2,7 mlrd dollar.
Forým jumysy tórt paneldik sessııada jalǵasyn tapty. Munaı-gaz operatorlarynyń top-menedjerleri men jetekshi mamandary joba nysandarynda kúrdeli jóndeý men tehnıkalyq qyzmet kórsetýge qatysty josparlarymen, kásiporyndardyń aktıvterin basqarý, ónerkásiptik qaýipsizdik, avtomattandyrý jáne taǵy basqa salalardaǵy tıimdi tájirıbelerin ortaǵa saldy. Al servıstik kompanııalardyń basshylary jobalardy iske asyrýdaǵy tájirıbeleri, munaı-gaz jabdyǵyna tehnıkalyq qyzmet kórsetýdegi áleýeti týraly áńgimeledi.
Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Jasulan Bısembıevtiń aıtýynsha, mundaı forým óńirdegi munaı-gaz servısin damytý úshin draıver bolatyny daýsyz. О́ıtkeni munaı óńir aýmaǵynda gaz óńdeý, býtadıen óndirý zaýyty sekildi jańa ınvestısııalyq jobalardyń qurylysy bastalyp jatyr. Jańa jobalar birneshe myń jumys ornyn ashýǵa yqpal etedi.
Energetıka vıse-mınıstri Álibek Jamaýovtyń pikirinshe, «Qashaǵan» jáne «Qarashyǵanaq» ken oryndaryn ıgerýdi odan ári jalǵastyrýǵa nazar aýdarylyp otyr. Sol sebepten, mundaı kúrdeli jobalardy iske asyrý kezinde jergilikti qamtý úlesin ulǵaıtý qajet.
«Osy oraıda operatorlar beıqamdyq tanytpaýǵa tıis. Ásirese sheteldik kompanııalardyń qyzmetin paıdalanbas buryn otandyq óndirýshilerdiń múmkindigin baǵalaý qajet. О́ıtkeni bizdiń elimizde de sheteldiktermen básekeles bola alatyndaı, servıstik qyzmetti sapaly kórsete alatyn ózimizdiń kompanııalar bar. Sol sebepten, tenderdi tek jergilikti kompanııalar arasynda ótkizýdi usynar edim. Tenderge qatysqysy keletin sheteldik kompanııalardy jergilikti áriptesterimen birlesken kásiporyndar qurýǵa mindettegen jón. Al birlesken kásiporyndar satyp alýlardy tek elimizdiń aýmaǵynda júzege asyrýǵa tıis», deıdi Á.Jamaýov.
Forýmda iri kompanııalardyń basshylary óz pikirlerimen bólisti. Máselen, KMG «Kashagan B.V.» kompanııasynyń bas dırektory Baqytjan Hasanovtyń aıtýyna qaraǵanda, josparly kúrdeli jóndeý sekildi aýqymdy jobalardy josparlaý kezinde basa kóńil aýdaratyn máseleler bar. Bul – taýarlardy, jumystar men qyzmetterdi áleýetti jetkizýshilerdiń róli, sondaı-aq olardyń óndiristik nysandar operatorlarymen is-qımylynyń mańyzy.
«Joǵary deńgeıdegi ózara is-qımylǵa qol jetkizý úshin birlesken taldaý júrgizýdi basty nazarda ustaý qajet. О́ıtkeni áleýetti jetkizýshiler jobanyń qajettiligin túsinýge tıis. Osy oraıda áleýetti merdigerlerdi anyqtaý, olardyń qyzmetin baǵalaý, uzaqmerzimdi yntymaqtastyq maqsatynda kelisimsharttar jasaý sekildi faktorlar negizgi ról atqarady», deıdi B.Hasanov.
Al «PSA» JShS bas dırektorynyń kelisimsharttar jáne iske asyrý jónindegi orynbasary Nurjan Qısmetovtiń aıtýynsha, munaı-gaz nysandaryna tehnıkalyq qyzmet kórsetý men jóndeýge baılanysty jumystarǵa basymdyq berilýi kerek. О́ıtkeni jergilikti qamtý boıynsha joǵary kórsetkishterge qol jetkizý úshin sharttardyń oryndalýyna erekshe nazar aýdarylyp otyr.
«Biraq ónimdi bólisý týraly kelisim jobalaryndaǵy jergilikti qamtý deńgeıi árqalaı. Máselen, sońǵy jyldary tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý qyzmetterindegi jergilikti qamtý oń sıpat alyp keledi. Biraq osy qyzmetterge qatysty kórsetkishterdi salystyrsaq, 2020 jyly jergilikti qamtý deńgeıi shamamen 60 paıyzdy quraǵan. Al qazir bul orta eseppen 70 paıyzdan asady», degen deregimen bólisti ol.
«CES Kazakhstan» JShS dırektory Evgenıı Plıasýnovtyń aıtýyna qaraǵanda, qazir jergilikti qamtýdy keńeıtý úrdisi júrip jatyr. Demek, otandyq bıznes ıeleriniń aldynda endi iri jobalarda jumys isteý úshin keń jol ashylady. Bul – elimizdiń munaı-gaz sektorynda qurylys-montajdaý jumystaryna mamandanǵan otandyq kompanııalar úshin mol múmkindik.
Investorlar munaı-gaz jabdyqtaryn óndirýshiler jáne jetkizýshilerdiń taýarlary men qyzmetteriniń kórmesin uıymdastyrdy. Máselen, «TeksolKazServıs» JShS rezervýarlardy tazalaýǵa arnalǵan avtomattandyrylǵan qondyrǵyny usyndy. Qondyrǵy baqylaý jáne beınebaqylaý júıesiniń kómegimen qashyqtan basqarylady. Bul qondyrǵy kompanııalar basshylarynyń nazaryn aýdardy.
«Bul qondyrǵy qaqpaǵynyń dıametri 500 mıllımetr bolatyn rezervýarlardy tazalaýǵa arnalǵan. Álemde mundaı qondyrǵy óte sırek kezdesedi. Al elimizde munyń balamasy joq. Kelesi jyly bul qondyrǵyny Atyraýda shyǵarýdy bastaımyz», deıdi kompanııa dırektory Baýyrjan Jaıǵalıev.
Atyraý oblysy