Qazaqstanda «ArselorMıttal» shahtasyndaǵy órt saldarynan 45 adam qaza tapqan soń, jeksenbi kúni ulttyq aza tutyldy. Bul – Ortalyq Azııadaǵy eldiń tarıhyndaǵy eń aýyr apat.
Qaraǵandy oblysyndaǵy Kostenko shahtasyndaǵy apat saldarynan kóptegen adam qaza taýyp, jahandyq kompanııanyń jergilikti fılıalyn memleket menshigine alýǵa ıtermelep otyr.
«Saǵat 15:00-degi jaǵdaı boıynsha 42 adamnyń máıiti tabyldy», dep habarlady Qazaqstannyń tótenshe jaǵdaılar qyzmeti áleýmettik jelide. «Tórt kenshini izdeý jalǵasyp jatyr». Keıinirek bılik ókilderi taǵy úsh adamnyń máıiti tabylyp, qutqarýshylar joǵalǵan sońǵy kenshini izdep jatqanyn habarlaǵanymen, ony tiri tabýdan úmit az sııaqty.
Qutqarýshylar buǵan deıin jeldetýdiń joqtyǵy men senbi kúngi jarylys kúshi 2 shaqyrymǵa (1,2 mıl) taraǵandyqtan, qalǵan kenshilerdi tiri tabý múmkindigi «óte tómen» dep eskertken bolatyn.
Buǵan deıin Qazaqstanda kóp adamnyń ómirin qıǵan apat 2006 jyly «ArcelorMittal» kompanııasynyń basqa ýchaskesinde bolǵan edi. Sol kezde 41 kenshi qaza tapty. Bıylǵy oqıǵadan eki aı buryn basqa shahtada bes kenshiniń ómiri qıyldy.
«Árbir kenshi – batyr, óıtkeni ol tómen túskende qaıtyp keletinin nemese kelmeıtinin bilmeıdi», deıdi burynǵy kenshi Sergeı Glazkov.
Kóptegen adam kompanııanyń qaýipsizdikke salǵyrt qaraýyna baılanysty ony memleket menshigine alý qadamyn quptady. 42 jastaǵy satýshy Danııar Mustafın «qazirgi ıelerine materıaldyq ótemaqy tólemeı, tolyqtaı memleket menshigine ótýdi» qoldaıtynyn aıtty.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kompanııamen yntymaqtastyqty toqtatýǵa buıryq berdi. Toqaev shahtada qaza tapqandardyń týystarymen sóılegen sózinde «ArcelorMittal» kompanııasyn «úkimetpen yntymaqtastyq turǵysynan Qazaqstan tarıhyndaǵy eń nashar kásiporyn» dep atady.
«Qazaqstan úkimeti men metallýrgııalyq alpaýyt fırmanyń menshik quqyǵyn Qazaqstan Respýblıkasynyń paıdasyna berý týraly aldyn ala kelisimge keldi», dedi Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov.
«ArcelorMittal» eki taraptyń Qazaqstan Respýblıkasyna menshik quqyǵyn berý jóninde aldyn ala kelisimge qol qoıǵanyn rastaıdy», dep málimdedi kompanııa ókilderi. Sondaı-aq osy tranzaksııany múmkindiginshe tezirek aıaqtaýǵa jaýapkershilik alatynyn habarlady.
Jeksenbi kúni Q.Toqaev jarııalaǵan Jalpyulttyq aza tutý kúnine baılanysty týlar tómen túsirildi. 1991 jyly keńes odaǵy ydyraǵannan beri Qazaqstanda 200-ge jýyq kenshi qaza tapty. Olardyń basym kópshiligi «ArcelorMittal» ýchaskelerinde opat boldy. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, órt bastalǵan kezde shahtada 252 adam jumys istep jatqan.
Qaraǵandydaǵy aýrýhananyń syrtynda jarylystan aman qalǵandardyń týystary qudaıǵa shúkirshilik aıtyp jatyr. «Ony qorǵaýshy perishtesi qutqardy. Ol tiri». «Onyń eki qabyrǵasy soqqydan sál úzilip ketipti, ornyna qoıý úshin operasııa jasaldy», deıdi jaraqat alǵan kenshiniń aǵasy Nıkolaı Bralın.
Jergilikti saıasatkerler de kompanııany dereý memleket menshigine alýdy talap etti. «Kompanııa adamdardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etpegendikten sot aldynda jaýap berýi kerek», deıdi jergilikti depýtat Qudaıbergen Beksultanov. «Memleket muny qazir óz moınyna alýǵa tıis».
«ArcelorMittal» kompanııasynyń 1995 jyly Qazaqstanǵa kelýi bastapqyda kommýnızmnen qutylǵan ekonomıkany quldyraýdan qutqaratyn úmit shamy retinde qarastyryldy. Biraq ınvestısııanyń jetpeýi jáne qaýipsizdik standarttarynyń sáıkes kelmeýin bılik birneshe ret synǵa alǵan. Al kásipodaqtar memlekettik baqylaýdy kúsheıtýdi talap etti. Úndistandyq kásipker Lakshmı Mıttal basqaratyn toptyń burynǵy keńestik respýblıkanyń ortalyǵynda 15 zaýyty men shahtasy bar.