Serik О́MIRBEKOV: Aldamshy ómirde adasyp ketý ońaı

– Men Jambyl oblysy Jańatas qala­synyń týmasymyn, – dep bastady  áńgimesin Serik aǵamyz. – 1965 jyly dúnıege keldim. 8-synyp oqyp júrgen kezimde Ábdimurat Ahmetuly jetekshilik etetin úıirmeniń tabaldyryǵynan attap, bokstyń qyr-syryna qanyqtym.

– Alǵash ret respýblıkalyq deńgeı­degi jarysqa qatysqanyńyz esińizde bolar?

– Árıne, esimde. Burynǵy Selınograd, qazirgi Astana qalasynda dúbirli dodanyń shymyldyǵy túrildi. Ol kezde men nebári 16 jastaǵy bozbalamyn. Bapkerim esh kidirmesten eresekter dýyna qosty da jiberdi. Esildiń jaǵalaýyndaǵy jarystyń jartylaı fınalynda ataqty Aleksandr Apachınskıımen judyryqtastym. Onyń búkilodaqtyq jarystarda júlde alyp, birneshe márte el chempıony atanǵany bar. Keıinnen Apachınskıı jattyqtyrýshylyq qyzmetke den qoıyp, Qazaqstannyń dańqty boksshysy, Olımpııa oıyndarynyń je­ńimpazy, Vel Barker kýboginiń ıe­geri, kásipqoılar arasynda álem chempıo­ny Vasılıı Jırovty tárbıeledi. Ol kezde Aleksandr 28 jasta edi. Saqa sportshydan upaı sanymen uty­lyp, atalǵan týrnırdi qola medalmen qory­tyndyladym. Qazir oılap qarsam, sol kezde bapkerim meniń minezim men júregimdi tekserý úshin osyndaı synaqqa salǵan eken ǵoı. Sol synaqtan múdirmeı óttim dep oılaımyn.

– Elishilik jarystarda óz qatar­lasta­ryńyzdyń aldyn orap, qyraǵy ma­mandardyń nazaryna iligý qansha­lyqty qıyn boldy?

– Alǵashynda jasóspirimder arasynda Qostanaıda uıymdastyrylǵan el birinshiligine qatystym. Shyny kerek, eresektermen kúsh synasyp, úlken tájirıbe mektebinen ótkennen keıin óz qurdastarymdy asa mensine qoımadym. Sol jarysta qarsylastarymnyń bar­lyǵyn sypyra utyp, bas júldeni jeńip aldym. Bul jeńis meni qanat­tandyrdy. Sol ekpinmen 1982 jyly Kıshenev, 1984 jyly Kaýnasta ótken KSRO-nyń jasóspirimder men jastar birinshiliginde altyn tuǵyrǵa kóterildim.

– Jalyndap turǵan 20 jasyńyzda Ivanovo qalasynda ótken Keńes odaǵynyń absolıýtti chempıonatyna qatysyp, qola medal ıelendińiz. Bul sizdiń eresekter arasyndaǵy al­ǵashqy qomaqty tabysyńyz ǵoı?

– Onyń aldynda Germanııanyń Gal­le qalasynda jalaýy jelbiregen «A» sana­tyndaǵy týrnırdiń jeńimpazy atanǵanym bar. Al Ivanovoda 91 jáne +91 kg salmaqtaǵy boksshylar bir-biri­men judyryqtasyp, absolıýtti chempıondy anyqtady. Jartylaı fınalda meniń jolym Álem kýbogi men Eýropa chempıonatynyń júldegeri, Izgi nıet oıyndarynyń jeńimpazy cheshenstandyq Ramzan Sebıevpen qıysty. Negizi men ony jeńgen edim. Biraq tóreshiler ádildikti belden basyp, qarsylasymnyń qolyn kóterdi.

– KSRO-nyń resmı chempıonattarynda qol jetkizgen tabystaryńyz qandaı?

– 1989 jyly Bishkekte ótken Keńes odaǵy chempıonatynda 91 kg salmaqta synǵa túsip, qola medaldy  moınyma ildim. Sol jarysta Mıhaıl Iýrchenkony 5:0 esebimen utyp, Igor Shıshkındi úshinshi raýndta uryp jyqtym. Shırek fınalda KSRO halyqtary spartakıadasynyń jeńimpazy, eki dúrkin Odaq birinshiliginiń júldegeri máskeýlik Aleksandr Zolkındi jolymnan yǵystyryp, jartylaı fınalda keıinnen álem jáne Eýropa chempıonatatynda júlde alǵan Evgenıı Sýdakovpen judyryqtastym. Negizi ony da jeńgen edim. Biraq tóreshiler jeńisti jergilikti boksshyǵa berdi.

– Kelesi jyly Ýkraınanyń Lýsk qalasynda ótken jarysta sol kór­set­kishti qaıtaladyńyz ǵoı?

– Lýskidegi jarysty da sátti bastap, jartylaı fınalda taǵy da Shıshkınmen kezdestim. Ekeýmiz jerles bolǵandyqtan, qarym-qatynasymyz jaqsy edi. Biraq ár bapker óz sportshysynyń jeńiske jet­kenin qalaıdy. Sol sebepti de oǵan ádis-tásilmen qosa, qulyq-sumdyqtyń da san alýan túrin úıretedi. Úzilis kezinde Edýard Matrosov «Ashyq aıqasqa barsań, shoıy­n judyryqty qazaqty jeńe almaısyń. Odan da aılaǵa júgingeniń jón» dese kerek, ekinshi raýndta Igor bas barmaǵyn kózime tyǵyp aldy. Basym aınalyp, meń-zeń boldym da qaldym. Lezde kóz aldymda úsh-tórt Shıshkın paıda boldy. Sál esimdi jıyp alǵannan keıin qarqynymdy qaıta kúsheıttim. Onyń basy men búıirin nysanaǵa alyp, aýyr-aýyr soqqylar jumsadym. Qarsylasym tek qorǵanýmen ýaqyt ótkizdi. Jekpe-jek aıaqtalǵannan keıin tóreshiler birazǵa deıin jeńisti kimge bererin bilmeı, ábigerge tústi. Olar bes mınýttaı aqyldasty. Sol joly Matrosov ári-beri júgirip, óz shákirtine jeńisti ja­lynyp, jalbarynyp júrip surap alǵandaı boldy. Sonda Matrosovtyń usaq­tyǵy men aramza tóreshilerdiń arsyz áreketine kúıgen edim.

Lýskidegi jarystan keıin qatty kúıze­liske tústim. Júıkemniń syr berýi saldarynan bir jaq betim istemeı qaldy. Jaǵym qısaıyp, kózim múlde jumylmady. Sodan birer aı em-dom qabyldadym. Jaǵdaıym jaqsara qoımaǵannan keıin tanymal bapker Iýrıı Shaı meni ekstraseansqa apardy. Olar «Jaǵdaıyń óte qıyn. Saǵan áli birer jyl emdelý kerek. Áıtpese, ólim men ómirdiń arasynda tursyń» dep ábden záremdi ushyrdy. Jan kerek bolǵan soń aıtqandaryna kóndim. Sóıtip, naǵyz jalyndap turǵan shaǵymda súıikti isimnen qol úzip qaldym. Ýaqyt oza bul ólimge aparatyndaı asa bir qaterli dert emes ekenin bildim. Meniń ornym bireýge kerek bolǵannan soń arqa súıegen aǵalarym osyndaı áreketke barǵan eken. Bir sózben aıtsaq, olar meni aldap soqty. Al sol aralyqta Mıhaıl Iýrchenkonyń tasy órge domalap, talaı jarysta júlde aldy. Tipti 1996 jyly Atlanta Olımpıadasyna da baryp qaıtty.

– Sizdiń Mıhaıl Iýrchenkodan jeńil­gen kezińiz bar ma?

– Mıshadan men eshýaqytta jeńilgen emespin. Kerisinshe, kezdesken saıyn ony jaqsylap turyp sabaıtynmyn. Báseke barysynda sulatyp salmasam da, talaı ret nokdaýnǵa jiberdim. Iýrchenkomen aıqasqanda oıymdaǵy soqqylardyń bárin ótkizetinmin. Al jattyǵý barysynda bapkerler «Iýrchenkony qatty urma. Aýyr salmaqta erteń seniń ornyńdy basatyn eshkim joq. Qaraqan basyńdy ǵana emes, el boksynyń erteńin de oılasańshy» dep jalynǵandaı bolatyn. Eger ótirik aıtyp, maqtanyp tur dep oılasańyzdar, sol kezde respýblıkamyzdyń bas komanda sapynda bolǵan bapkerler men boksshylardan surap kórińizder. Sol jigitterdiń kóbiniń kózi tiri ǵoı.

– Aǵa, oǵan esh kúmándanbaımyz. Al bokstan qol úzgennen keıin qandaı kásippen shuǵyldandyńyz?

– Toqsanynshy jyldardyń basynda aýksıondar ótkizilip, túrli kásip­oryndar satylymǵa qoıyldy emes pe. Sol ar­qyly men Jańatastaǵy nan jáne sút za­ýyttaryn ıelendim. Zaýyt degen dardaı aty bolǵanymen, qajetti qural-jabdyqtardyń saý-tamtyǵy joq. Kádege jaraıtyn eshteńe qalmaǵan. Burynǵy qojaıyndary bárin tonap ketken. Aýylda Áben degen jıen aǵam bolǵan. Marqumnyń qoly altyn edi. Ekeýmiz, taǵy basqa týǵan-týystarym birigip, sonyń barlyǵyn qal­pyna keltirdik. Sóıtip, zaýyttyń ju­mysyn jolǵa qoıdyq.

– Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin jerlesterimizdiń asa iri halyq­aralyq dodalarǵa esh kedergisiz qaty­sýyna múm­kindik týdy. Biraq siz kópke deıin kórermender nazarynan tys qaldyńyz. Sonda sharshy alańǵa qaı kezde qaıta oraldyńyz?

– Bes jyldan soń bylǵary qolǵabymdy qaıta kıdim. Ondaǵy maqsatym 1996 jyly Atlantada alaýy tutanatyn Olımpııa oıyndarynda atoı salý edi. Sol jospardy júzege asyrý úshin aıanbaı ter tóktim. Salmaǵym 118 kg tartatyn edi, ony 91 kg-ǵa deıin túsirdim. Qysqa ǵana merzim ara­lyǵynda baqandaı 27 kg qýýǵa týra keldi. Artyq salmaqtan arylý úshin Almatydan taý asyp, Ystyqkólge deıin jaıaý bar­ǵanym bar. Sodan Bishkektegi básekede top jaryp, Qostanaı men Shvesııadaǵy jarystarda bas júldeni oljaladym. Biraq báribir de ulttyq qurama bapkerleriniń maǵan ishi jylymady. Qara jer habar bermesin, Ábdisalan Nurmahanovtyń ózi «Iýrchenko men Dosanovty uryp jyqsań da, men seni Olımpıadaǵa aparmaımyn» dep kesip aıtty. Aǵamyzdyń bul sózi maǵan aýyr tıdi. Amaldyń joǵynan, Qyr­ǵyzstannyń atynan irikteý týrnırine qatysýǵa týra keldi. Ol jerde tóreshiler meni taǵy da Mıhaıl Iýrchenkoǵa «jyǵyp» berdi. Sonda meniń ónerime rıza bolǵan respýblıkalyq federasııanyń prezıdenti, AIBA-nyń birinshi vıse-prezıdenti Beket Mahmutov osy salanyń basy-qa­synda júrgen azamattarǵa «Osyndaı qazaq­tyń bar ekenin maǵan buryn nege aıtpaǵansyńdar?» – dep biraz shúıligipti.

– Dál sol kezde Muhtarhan Dildá­be­kovteı daryndy jigittiń jul­dyzy jarqyraı janyp kele jatqan edi. Sol sańlaqpen jolyńyz qıysty ma?

– Men sharshy alańdy shaıqap júrgende Muhtarhan áli juldyz bola qoımaǵan. Onyń týǵan aǵasy Erhandy jaqsy tanıtynmyn. Birde ol «Meniń tehnologııalyq ınstıtýtta oqıtyn inim bar. О́zi kókpar tartady. Sony «boksqa, álde kúreske bersem be?» dep bas qatyryp júrmin. Seniń oıyń qalaı, qaı bapkerge tabystaǵanym durys?» dep aqyl surady. Men «Shymkentte Nurǵalı Sa­fıýllınge jetetin jattyqtyrýshy joq. Soǵan bergeniń durys» – dedim. Sóıtip, Muh­tarhan boksqa keldi. Keıde jattyǵý zalynda ekeýmizdiń jolymyz qıysatyn. Boksqa endi ǵana kelgen jigitti birden tómpeshtemeısiń ǵoı. Men oǵan bar bilgenimdi úırettim.

Birde Erbolat degen boksshy dosym «Jańa ǵana Erhan ekeýmiz daýla­syp qaldyq. Ol «Inim Serikti sabap tastaıdy» deıdi. Men kerisinshe, «Muhtarhannyń oǵan shamasy jetpeıdi» dedim. Kimniń myqty ekenin dáleldeý úshin ekeýin jekpe-jekke shyǵarsaq qalaı qaraısyń?» dep suraqty tótesinen qoıdy. Burynnan aralasyp júrgen jora-joldastarym bolǵannan soń men de esh qymsynbaı «Shyq dese, shyǵa salatyn men ıt emespin ǵoı. Bástesken ekensińder, onda báske qomaqty júlde tigińder. Sonda oılanyp kórýge bolady» dep til qattym. Erbo­lat esh kidirmesten «Aýlada djıp tur. Jeńseń, sol kólik seniki», dedi. Ekeýmiz qol alystyq. Arada biraz ýaqyt ótkennen soń Muhtarhan Dildábekov ekeýmiz Shymkentte shy­myldyǵy túrilgen Serik Qonaqbaevtyń júldesi úshin týrnırde jolyqtyq. Ol kezde men 31 jastamyn, Muhtarhan 20-dan endi asqan. Qansha degenmen, Keńes oda­ǵynyń shynyǵý mektebi myqty ǵoı. Bul básekede men Muhtarhan baýyrymdy esh qınalmaı jeńip, jol talǵamaıtyn kólikti tizgindedim.

– Úlken sporttan qol úzgennen keıin nemen aınalystyńyz? Qazirgi qyz­me­tińiz qandaı?

– Janyńda jón siltep, aqyl aıtatyn janashyr aǵalaryń bolmasa, aldamshy ómirde adasyp ketý op-ońaı eken. Men de óz jolymdy taba almaı biraz qınalyp qaldym. Altyn ýaqytymnyń kóbi zaıa ketti. Biraq birer jyldan keıin sport salasyna qaıta oraldym. Qazirgi kezde ózimniń týǵan jerim Jańatasta jattyqtyrýshy bolyp eńbek etemin. Sonymen qatar Jam­byl oblysy jekpe-jek federasııa­synda aǵa jattyqtyrýshy qyzmetin qosa atqaryp júrmin. Bir sózben aıtsaq, atal­ǵan uıymnyń prezıdenti, ataqty kıkboksshy Sabyrjan Mahmetov aǵamyzdyń basshylyǵymen ata-babamyzdan keıingi urpaqqa mıras bolyp qalǵan qazaqtyń jaýyngerlik ónerin órkendetýge barynsha atsalysyp jatqan jaıym bar.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Ǵalym SÚLEIMEN,

«Egemen Qazaqstan»