Basty nazarda – ekonomıkalyq baılanys

Is-sharaǵa Ázerbaıjan, Qa­zaq­stan, Qyrǵyzstan, Ma­jar­stan, О́zbekstan, Túrik­men­stan jáne Túrkııanyń syrtqy saıası vedomstvolarynyń basshylary, sondaı-aq Túrki memleketteri uıymy, TúrkPA jáne TÚRKSOI bas hatshylary, Túrki akademııasy, Túrki mádenıeti men murasy qory, «Túrki ınvestısııalyq» qo­ry­nyń prezıdentteri jáne Túrki mem­leketteri uıymy Aqsaqaldar keńe­si­niń tóraǵasy qatysty.

Otyrystyń ashylýynda Qa­zaq­stan Syrtqy ister mınıstri Murat Nurtileý túrkııalyq árip­te­si Hakan Fıdandy Túr­kııa Res­pýblıkasynyń 100 jyl­dy­ǵy­men quttyqtady.

«Túrki memleketteri uıy­my mereı­toı­­lyq sam­mı­ti jáne mınıstrler keńe­si­niń Qazaqstanda – túrki ata-baba­larynyń jerinde ótýiniń sım­voldyq máni bar. 1993 jyly shildede Túrkitildes mem­­le­ketterdiń alǵashqy sam­mıti Qa­zaq­standa ótken edi. Memle­ket­t­erimizdiń basshylary búgin Astana aktisi men Deklarasııasyn qabyldap, uıymymyzdyń jańa tara­ýyn ashýǵa jınalyp otyr. Bul kórnekti qujattar kósh­bas­shylarymyzdyń túrki ha­lyq­­tarynyń ortaq tarıhyna, tiline, má­denıetine, dástúr­le­ri men qun­dy­lyq­ta­ryna negiz­del­gen jar­qyn bolashaqqa degen bir­les­ken kózqarasyn aıǵaq­taı­dy», dedi M.Nurtileý.

Sala basshysy sammıt pen keńes qabyldaǵan sheshimder uıy­mnyń ınstı­­tý­sıonaldyq nyǵaıýyna yqpal ete­tinin atap ótti. Sondaı-aq 160 mıllıon halyqty jáne 4 mıllıon sharshy sha­qy­rymnan astam aýmaqty qamtıtyn odaq­tyń jan-jaqty yntymaqtastyǵyn ilgeriletedi.

«Elderimiz ben halyq­ta­ry­myzdyń tu­raq­tylyǵy men órkendeýin qamtamasyz etki­miz kelse, qazirgi geosaıası týr­­bý­lent­tilik pen ekono­mı­ka­lyq syn-qater biz­den TMU sheń­be­rin­de kelisilgen kúsh-jiger­di talap etedi. Sondyqtan elimiz Taıaý Shyǵystaǵy zorlyq-zom­bylyqtyń ýshy­ǵýyna qatty alańdaıdy. Biz halyq­ara­­lyq qo­ǵam­dastyqpen ynty­maq­tas­tyq­qa qosylamyz jáne Iz­ra­ıl men HAMAS ara­syn­da­ǵy atysty dereý toqtatýǵa sha­qy­ramyz», dedi M.Nurtileý.

Mınıstrdiń aıtýynsha, Gaza halqy úshin gýmanıtarlyq dáliz – Qazaqstan dıplomatııasynyń birinshi kezektegi min­deti. Ol qandaı da bir aldyn ala shartsyz oryn­da­lýǵa tıis.

«Qaqtyǵys taraptary Taıaý Shyǵysta ǵana emes, búkil álem­de­gi turaqtylyq pen qaýip­­siz­dik úshin beıbit kelissózge na­zar aýdaryp, BUU-nyń tıisti qararlaryna sáıkes «Eki halyq – eki memleket» formýlasyn qoldaýy kerek. Shynynda da, qazirgi jaǵdaı buryn-sońdy bolmaǵan jáne ony esh boljaý múmkin emes. Osyǵan qa­ramastan Qazaqstan BUU Jar­ǵysynda jáne halyqaralyq quqyqta be­ki­­tilgen qun­dy­lyqtar men qaǵı­dat­tardy berik ustanyp, teńge­rim­di, kópvektorly syrtqy saıa­sat­ty júrgizýdi jalǵastyra bere­di», dedi M.Nurtileý.

Syrtqy ister mınıstri Túrki memle­ketteri uıymy aıasyndaǵy saıası jáne eko­no­mı­ka­lyq yn­ty­maqtastyqty keńeı­týdiń múm­kindikterine toqtaldy. Qazir­gi tańda kólik qatynasy, logıstıka, klımattyń ózgerýi, aq­­pa­rat­tyq tehnologııa jáne týrızm salasy úlken úmit kúttiredi.

«Túrki yntymaqtastyǵynyń dás­túrli rýhymen atalǵan baǵyt­ty zerdeleýdi asyǵa kúte­min. Osy turǵyda men mynany atap ótkim keledi. Birinshiden, Qazaq­stan Túrki mem­leketteri uıymy­nyń tóraǵalyǵyn qa­byl­daıdy. Ba­sym­­dyqtarymyz ózara tú­sinis­tik­ti ny­­ǵaıtýǵa, baýyrlas halyq­tar­dyń yn­ty­maqtastyǵyn stra­te­gııalyq serik­tes­­tiktiń kele­si deńgeıine kóterýge ba­ǵyt­talady.

Bıylǵy sammıt «TURK­TI­ME» urany­men ótedi: dás­túr­ler, birigý, reformalar, bilim, senim, ınvestısııa, ara­aǵaıyn­dyq jáne energetıka taqyryby talqylanady. Son­daı-aq Qazaqstannyń 2023-2024 jyldarǵa arnal­ǵan tóra­ǵa­lyǵynyń tujy­rym­da­ma­lyq qu­jatyn daıyndadyq», dedi M.Nurtileý.

Ekinshiden, sala basshysy Túrki mem­le­ket­teri uıymy saıası baılanys­tan bólek, saýda jáne ekonomıkalyq baılanysqa erekshe mańyz beretinin atap ótti. Máselen, byltyr Qazaqstan men uıymǵa múshe memleketter arasyndaǵy taýar aınalymy 13 mıl­lıard dollardy quraǵan.

Otyrysqa qatysýshylar Túr­ki mem­le­ket­teri uıymy mem­le­­ketteri bas­shy­­la­ry­nyń alda­ǵy sammıtine daıyndyq máse­­le­le­rin talqylady, sondaı-aq osy is-shara barysynda qol qoıýǵa jos­parlanǵan qujat­tar­dyń jobalaryn bekitti.