Kiristiń kózi – kásipkerlikte

Aldymen biz «Damý» qorynyń Astana qalasy boıynsha fılıalyna bardyq. Fılıal basshysy Svetlana Nazarıýkten ká­sip­kerlerdi qoldaý baǵdarlamalary týrasynda suradyq.

«Damý» qory kásipkerlerdi qoldaý baǵytynda birneshe jobany iske asyrady. Birinshi kezekte memlekettik baǵdar­la­malar aıasynda nesıeniń paıyzyn sýbsıdııalaý jáne kásipkerlerge kepildik berý arqyly járdemdesedi. Onyń ishin­de ónerkásip, qyzmet kórsetý, bilim, den­saýlyq jáne basqa da birneshe sala qamtylǵan. Qor shaǵyn jáne orta bıznes­ten bólek, iri ınfraqurylymdyq jobalardy úılestirýdi oılaǵan kásipkerlerge de qoldaý kórsetedi. Olar da nesıeniń paıyzyn sýbsıdııalaı alady. Al qordyń ózi ázirlegen jobalar jaıynda aıtar bolsaq, bizde qala, oblys ákimderimen birge qolǵa alǵan óńirlik baǵdarlamalar bar. Astana qalasy boıynsha da bólek joba qarastyrylǵan. Bıznesti qoldaý jáne damytý baǵdarlamalary iske qosyl­ǵan kezden bastap kásipkerlerdiń nesıe somasy 759,8 mlrd teńge bolatyn 7 569 jobasy sýbsıdııalanǵan. Bul – qor­dyń óńirlik fılıaly boıynsha derekter. 4 409 jobaǵa qordan 68,2 mlrd teńge kepildik berilgen. Mundaǵy nesıeniń jalpy somasy – 153,1 mlrd teńge sheńberinde. Biz kásipkerlerden suranys aıtarlyqtaı joǵary ekenin baıqap otyrmyz. Buryn kásipkerlerdiń kóbi bıznesti óz qarajaty esebinen damytatyn. Qarjylaı qoldaýdyń bar ekenin bilmeıtin. Qazir olar naryqtaǵy ekinshi deńgeıli bankterdiń paıyzdyq mól­sherlemesi aıtarlyqtaı joǵary ekenin eskerip, qor arqyly kómek alýǵa júginetin bolǵan. Qysqasy, memleketten jáne qordan kásipkerlerge usynylatyn jeńildikter kóp. Joba-jospary aıqyn, ósip, órkendep kele jatqan bıznesti árdaıym qoldaýǵa daıynbyz», deıdi S.Nazarıýk.

«Damý» kásipkerlikti damytý qory arqyly qarjylaı kómek alyp, sharýasyn shalqytyp otyrǵan bıznes-nysandar jyldan-jylǵa kóbeıip keledi eken. Olardyń ishinde qorǵa bir emes, birneshe ret júgingender bar. Mysaly, jýyrda qala shetinen jańa óndiris nysanyn saılaǵan «Arko grýpp-2011» serik­tes­ti­giniń basshysy reti kelse, qorǵa qaıta júginýge nıetti. Sebebi belgili, ekinshi deńgeıli bankterden qordyń járdeminsiz nesıe alar bolsa, onyń 21 paıyzdyq mól­sherlemesi qaltaǵa ájeptáýir salmaq sa­lady. Kompanııa 2013 jyly qurylyp, naryqqa sýsabynnyń túr-túrin shyǵara bastaǵan. Seriktestiktiń basshysy Aslan Smaılovtyń aıtýynsha, ónimniń sapasyna baǵasy saı.

«Biz turmystyq hımııa ónimderiniń 20 túrin shyǵaramyz. Qoldan kelgenshe jumysty shıratyp, keńeıip jatyrmyz. Isti bastaǵanda bul baǵytta da básekelestik joǵary ekenin túsindik. Sondyqtan bir orynda turalap qalmaı, meılinshe básekege qabiletti bolýymyz kerek qoı. Biz memleketten qaralǵan qarjylaı kómekti barynsha paıdalanyp kelemiz. Mysaly, osydan 4 jyl buryn ózimizdiń jańa óndiristik nysanymyzdy ashtyq. О́nimdilikti arttyrdyq. Buǵan qor­dyń kómegi kóp tıdi. Qarjylandyrý shart­tary ońtaılandyrylǵan. Nesıelen­dirý mehanızmi jeńil ári qolaıly. Kóp uzamaı alǵan nesıemizdi óteımiz. Sodan keler jyly óndiris ornyn moder­nı­zasııalaýdy josparlap otyrmyz. Ju­mys­ty barynsha avtomattandyrýǵa kúsh salamyz. О́nerkásiptiń jyldyq taýar aınalymy – 400 mln teńgeniń sha­ma­synda. Qazir 7 adamdy turaqty ju­myspen qamtyp otyrmyz. Taýarǵa sura­nys kóp túsip jatsa, qosymsha taǵy 8 jumysshy shaqyramyz. Turaqty ju­mys­pen qamtylǵan jumysshylardyń jalaqysyn 300-550 myń teńge kóleminde belgiledik. О́nimderimizdiń sapasy jaqsy. Biraq biz týraly jurttyń kóbi bile ber­meı­di. Endi jarnamaǵa da kóbirek kóńil bólý kerek ekenin túsinip otyrmyz»,  deıdi kásipker.

Kompanııadaǵy jumysshylar dál qazir orta eseppen aıyna 100-120 tonna ónim shyǵarady eken. Al ónerkásip tolyq qýa­tynda jumys istese, jylyna 1,5 mln lıtr ónim shyǵarýǵa qaýqarly. Osyǵan deıin kompanııa taýarlaryn Reseıge eksporttasa, qazir ónimderin Ázerbaıjanǵa shyǵarýdy oılastyryp otyr. Kásipker «Damý» qorynyń kómegine alǵash 2015 jyly júginipti. Nesıeni ekinshi deńgeıli bank arqyly 6 paıyzdyq mólsherlememen alǵan. Áýeli 4,5 mln teńge nesıe alsa, keıingi alǵany – 45 mln teńge. Oraıly sátte kompanııa basshysy keleshekte ne­sıe­lendirýdiń uzaqmerzimdi sharttary qaralsa degen usynysyn aıtyp qal­dy. Mundaı jaǵdaıda kásipkerdiń aı sa­ıynǵy bereshek tólemi azaıatyny túsi­nikti.

Kóp kidirmeı Ál-Farabı kóshesinde or­na­lasqan «MFA International» serik­tes­tigine qaraı baǵyt burdyq. Astana­da­ǵy maska shyǵaratyn alǵashqy kompanııa jumysyn bıyl ǵana bastapty. Soǵan qaramastan elimizdegi birneshe iri óndiris oryndarymen kelisimshart jasap úlgergen. Aldaǵy joba-jospar da aýqymdy. Negizi súzgisi bar maska óndiriste jumysshynyń tynys alý joldaryn qorǵaýǵa járdemdesedi. Mundaı mas­kalardy medısına qyzmetkerleri, kenshi, metallýrgter, avtokólik júrgizý­shi­lerimen qosa basqa da salanyń mamandary qoldanady eken. Kompanııa tolyq qýatynda jumys istese, jylyna 11 mln dana maska shyǵarý múmkindigi bar. Seriktestik basshylyǵy «Damý» qory arqyly «Kásipkerlikti damytý jónindegi 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq joba» boıynsha ekinshi deńgeıli bankten alǵan nesıeniń paıyzyn sýbsıdııalaǵan. Keleshekte ónimin Ortalyq Azııaǵa jáne álemniń birneshe eline eksporttaýdy kózdep otyrǵan kompanııanyń kom­mersııalyq dırektory Ersultan Býrhanov bizge ónimniń artyqshylyǵy týraly aıtyp berdi.

«Biz respıratorlyq maska shyǵara­myz. Mamyrda maska satýǵa ruqsaty­myz­dy aldyq. Qazir iske kirisip kettik. Bizdiń ónimderimiz álemdik standartqa saı. Buryn mundaı maskalar Reseıde shyǵarylyp, basqa elderge eksporttalatyn. Qazir geosaıası ahýalǵa baılanys­ty ol zaýyt jabylyp qaldy. Bizge Túr­kııa­daǵy iri maska shyǵaratyn zaýyt ın­vestısııa tartyp otyr. Tájirıbeli kompanııanyń yqpalymen endi Ortalyq Azııaǵa sapaly maska shyǵarýdy biz qolǵa aldyq. Maskanyń artyqshylyǵy – súzgisinde. Bul – óte sapaly. Mundaı súzgisi bar maskany álem boıynsha tek úsh kompanııa shyǵarady. Qazirdiń ózinde maskany eldegi iri óndiris oryndary alyp jatyr. Sondyqtan «Damý» qory arqyly taǵy da qurylǵylar alyp, órkendesek dep otyrmyz», deıdi ká­sip­ker.

О́nerkásipte jumys qaýyrt. Qo­sym­sha jumys kúshin qajet etetin tir­liktiń kóbi avtomattandyrylǵan. 20 jumysshy óz isine uqypty. О́ndiriste qoldanylatyn maskanyń túr-túrin kór­­dik. Sebebi munda óndiristik kom­pa­nııalardyń usynystaryna qaraı yń­ǵaıly maska shyǵarylady eken. Bas­shylyq eldegi birneshe kompanııamen kelisimshart jasap úlgergen. Taǵy birer kompanııamen kelissóz júrgizip jatyr. Jýyrda seriktestiktiń basshylyǵy Saýd Arabııaǵa issaparmen barǵan. Keleshekte arab eline de maska jetkizýdi josparlap otyr­ǵan jaıy bar. Arab elderinde iri munaı kompanııalary bar ekenin eskersek, sapaly maskaǵa suranys bolatyn sııaqty. Sonymen qatar kompanııa basshylyǵy jaqynda О́zbekstan, Qyrǵyzstanǵa baryp, maska eksporttaý boıynsha kelissóz júrgizýge nıetti. Kásipker «Damý» qory arqyly alǵan 750 mln teńgege jańa qurylǵylarmen qosa shıkizat alǵan. Shıkizat Túrkııadan keledi. Kompanııa kásipti keńeıtý maq­sa­tynda taǵy 10 qurylǵy alý úshin qorǵa júginýge nıet bildirip otyr. Biz de seriktestiktiń basshylyǵyna tabys tile­dik.

Kelesi baǵyt «Spectrum International School» seriktestigi boldy. Halyqaralyq mektep dırektory Erhan Abdýldaev «Damý» qorynyń járdemimen jýyrda mekteptiń jańa ǵımaraty ashylǵanyn aıtty. Endi mektep keńeıgen soń oqýshy sanyn da kóbeıtýge ábden bolady.

«Halyqaralyq mektep 2007 jyly ashyldy. Sol aralyqtan beri oqýshy­lar­ǵa sapaly bilim berýge kúsh salyp kelemiz. Negizi biz jańa nysan ashý­­dy birneshe jyldan beri oılastyryp júrgen edik. Endi, mine, qordyń kóme­gimen bıyl jańa ǵımarat salyp, kirip te úlgerdik. Mekteptiń artyqshylyǵy, biz balalarǵa halyqaralyq deńgeıde Kembrıdj baǵdarlamasy boıynsha bilim beremiz. Pánder aǵylshyn tilde ótedi. Shetelden shaqyrǵan muǵalimderimiz bar. Halyqaralyq uıymdardan akkredıtasııa aldyq. Mektep tárbıe jaǵynan da ozyq. Jergilikti qundylyqtardy biletin, tanymy tereń bala tárbıeleýge tyrysamyz. Qazir 12 jyldyq mektebimizde 450 oqýshy oqıdy. Oqý – aqyly», dep túıindedi mektep dırektory.

«Damý» qory negizi úsh iri baǵytta jumys isteıdi. Birinshi, nesıe paıyzyn sýbsıdııalaıdy. Ekinshi, kásipkerlerge kepildik bere alady. Úshinshi, jeńilde­til­gen nesıe bere alady. Bul qatarda lızıngpen aınalysatyn kompanııalarmen qosa shaǵyn nesıe beretin uıymdardy aıtsaq bolady. Bıznes damyp, keńeıip otyrsa, básekege qabiletti bolady. Ká­sip­kerdiń biri jańa nysan salǵysy kelse, ekinshisi jańa tehnıka alyp, ju­mys ónimdiligin ulǵaıtýdy oılastyrýy múmkin. Memlekettik qoldaý sharalarynan úmitti kásipkerdiń jobasyn ekinshi deńgeıli bankter qaraıdy. Tólem qabiletin rastaıdy. Kepildikti eskeredi. Sharttardy naqtylaıdy. Sosyn sheshim shyǵarady. Al qor kásipkerge usynylǵan nesıeniń paıyzdyq mólsherlemesin sýbsıdııalaý arqyly járdemdesedi. Eger kásipker óziniń jobasyn aýyldyq jer­lerde, monoqalada iske asyrýdy kózdese, onda alǵan nesıeni 7 paıyzdyq mólsherlememen qaıtarsa bolady. Munyń ózi kásipkerlerge ájeptáýir je­ńildik. Eskeretin jaıt, kásipker nesıe aldym, is bitti dep qol qýsyryp júre almaıdy. Qordyń mamandary kásipker usynǵan joba qalaı oryndalyp jatqanyn jarty jyldan soń ba­qylaıdy. Qarjynyń maqsatty jum­sal­ǵanyn monıtorıngileıdi.