Jaqynda Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev Jarma aýdanyna barǵan saparynda Shar qalasyna arnaıy at basyn buryp, jergilikti jurtshylyqpen júzdesti. О́ńir basshysynyń turǵyndarmen ótkizgen kezdesýi toǵyz joldyń torabynda ornalasqan kenttiń bolashaǵy jaqsaryp, damýyna serpin beretinin ańǵartty. Nurlan Telmanuly birqatar nysandy aralap, tynys-tirshiligimen tanysty.
Sapar barysynda óńir basshysy taıaýda ǵana 60 jyldyq tarıhyn atap ótken Shar qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń jol kartasy aıasynda júzege asyrylatyn jobalar jaıynan habardar etti.
«Shar qalasynda jedel sheshilýdi talap etetin máseleler jeterlik. Bul baǵytta memlekettik organ ókilderi men jergilikti azamattardan quralǵan top tıisti merzimde jumys atqardy. Nátıjesinde, 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń jol kartasy bekitildi. Endigi jumystar júıeli túrde, josparǵa sáıkes júrgiziledi. Ony ázirleýge jurtshylyq pen qala turǵyndary da belsene qatysty», dedi aımaq basshysy.
Sonymen qatar aldaǵy bes jyl ishinde Shar qalasynda jalpy quny 18,6 mlrd teńgeni quraıtyn 83 jobany júzege asyrý josparlanyp otyr. Onyń ishinde 78 is-shara respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylmaq. Bul turǵyda aýdan ákimi Jarqynbek Borashuly Jarma óńiri boıynsha atqarylǵan jumystar jáne aldaǵy josparlarymen bólisti.
«Shar qalasynyń keleshek damýy – aýdan men oblystyń atqarýshy organdarynyń nazarynda. О́zekti máseleler zerdelenip, 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy daıyndalyp, oblys ákimimen bekitildi. Kelesi jyldan bastap osy jospar aıasynda kezeń-kezeńmen jumystar atqarylady», deıdi J.Baısabyrov.
Shyndyǵyna kelsek, ákimshilik baǵynysy búginde Jarma aýdanyna qaraǵanymen, Shar kentiniń ózindik mańyzy, el tarıhynda alatyn orny zor. Máselen, Shar ózeni boıynda ótken Qaramola sezinde uly Abaıdyń tóbe bı bolyp saılanyp, ol daıyndaǵan «Bıler erejesiniń» qabyldanýyn aıtsaq ta jetkilikti. Odan ózge Shar óńiri – qazaq mádenıeti men rýhanııatynda talaı talanttarǵa qanat bitirgen qasıetti ólke. Halyq aqyny Tóleý Kóbdikov, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Silámhan Japarhanov, UǴA akademıgi, medısına ǵylymdarynyń doktory Maqash Álıakparov, medısına ǵylymdarynyń doktory, UǴA akademıgi Raıys Tólebaev, hımııa ǵylymdarynyń doktory Roza Abdýlkarımova, áıgili ánshi Barı Alıbasov, jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń korrespondent-múshesi Láıla Maýsynbaeva, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Baýyrjan Erdenbekov sekildi daryndy perzentterimen de tanylǵan topyraq.
Osyndaı kóptegen talanttyń altyn uıasy Shar qalasynyń irgetasy temirjol beketi retinde ótken ǵasyrdyń 20-jyldarynyń sońynda áıgili Túrksib qurylysymen birge qalanǵany – atap óterlik tarıhı oqıǵa. Qazirgi tańda Shar qalasynda 8 824 adam, qala aýmaǵyndaǵy aýyldarda (Kezensý, Kóshek, Saryarqa, Sýyrly) 619 adam turady. 219 shaǵyn jáne orta bıznes nysandary, qalalyq aýrýhana, tehnologııalyq kolledj, 4 orta, 1 negizgi, 1 bastaýysh mektep, 3 balabaqsha bar. Balalar men jasóspirimder sport mektebiniń, óner mektebiniń, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń fılıaldary jumys isteıdi.
«Qamqor lokomotıv» seriktestiginiń Shar lokomotıv jóndeý deposy fılıaly men basqa temirjol mekemelerinde 700-den asa adam eńbek etip júrgeni de aldaǵy kúnge degen jaqsylyqqa jeteleı túskendeı.
«Shar qalasyn kóriktendirý, turǵyndar demalysy úshin qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda 2 balalar oıyn alańy, 2 vorkaýt jurt ıgiligine berildi. Bilim berý salasynda bıyl qaladaǵy eleýli bir problemalyq másele sheshimin taýyp, oblystyq bıýdjet esebinen Abaı atyndaǵy mektep-balabaqsha kesheniniń ǵımaratyna 393 mln teńgege kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, oqýshylar kezekti oqý jylyn jańartylǵan bilim oshaǵynda qarsy aldy. Sondaı-aq taǵy bir ózekti másele – Shar qalasyndaǵy Jarma tehnologııalyq kolledjinde qazandyqtan ǵımaratqa deıingi jylý jelisin, jylý jáne sýmen jabdyqtaý ınjenerlik jelilerin aǵymdyq jóndeý jumystary tolyǵymen aıaqtalyp, jylý qazandary aýystyryldy. Oblystyq bıýdjet esebinen 53 mln 400 myń teńgeniń jumystary atqaryldy», deıdi Jarma aýdanynyń ákimi J.Baısabyrov.
Aýdan ákiminiń aıtýynsha, Shar kenti ǵana emes, Jarma óńirinde de atqarylyp jatqan jumystar kóptep sanalady. Máselen, «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy aıasynda aýdanǵa bıyl 12 otbasy qonys aýdarýy josparlanǵan. О́tken kezeńde 7 otbasynyń (28 adamnyń) qujattary óńirlik komıssııadan ótip, olar Qalbataý, Ádı aýyldaryna, Jarma, Áýezov kentterine, Shar qalasyna qonystanýy sonyń bir aıǵaǵy bolsa kerek.
Túptep aıtqanda, bıylǵy 9 aıda aýdan ekonomıkasynyń barlyq salasynda 332 mlrd 84,5 mln teńgeni quraıtyn ónim óndirilip, jumystar atqarylǵan. Aýyl sharýashylyǵy salasy boıynsha 33 mlrd 928,3 mln teńgeniń ónimi óndirilip, 2022 jylmen salystyrǵanda ósý qarqyny 119,1 paıyzdy qurady. Bıyl ındýstrııalandyrý kartasyna Birlikshil aýylynan «Altyn qazan jáne K» JShS-nyń tamshylatyp sýarý ádisimen maıly daqyldar ósirý jáne kúnbaǵys maıyn odan ári óndirý jobasy jáne Bojyǵur aýyldyq okrýginen «Aǵaıyndar» sharýa qojalyǵy bazasynda kúnbaǵys maıyn jáne et ónimderin óńdeý jobalary engizildi. Júzege asyrý merzimi 2023-2025 jyldar aralyǵyna josparlanyp otyr. Al «Agrobıznes» baǵdarlamasy aıasynda «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly Belterek aýyldyq okrýgine qarasty «Ilıas» sharýa qojalyǵy 25 mln teńge nesıe alyp, 53 bas jylqy satyp alsa, «Isker» baǵdarlamasy aıasynda Agrarlyq nesıe korporasııasy arqyly 174 mln teńgeniń 31 jobasy qarjylandyrylǵan.
Aýyl halqynyń tabysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan «Aýyl Amanaty» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 2,5 paıyzben beriletin nesıeleý boıynsha 301 mln teńgeni quraıtyn 42 jobanyń qujattary «SPK Semeı» aksıonerlik qoǵamyna tapsyryldy, nesıe qarajatyn 15 qarasha aıyna deıin berý kózdelgen. Sondaı-aq «Eginjaı» baǵdarlamasy aıasynda Qaratóbe aýyldyq okrýgindegi «Erjan» sharýa qojalyǵy 14,5 mln teńge nesıe alyp, kóktemgi egis jumystaryn oıdaǵydaı júrgizip otyrǵan jaıy bar.
Ekonomıkamen tamyrlasqan qaı salanyń bolsyn, aýdan bolashaǵynyń órkendeýi jolyndaǵy oń nátıjeleri jeterlik. Máselen, ónerkásip salasy boıynsha bıyl 226 mlrd 338,7 mln teńgeniń ónimi óndirilip, 2022 jylmen salystyrǵanda ósý qarqyny 112,6 paıyzǵa artsa, turǵyn úı qurylysy boıynsha 7 324 sharshy metr baspana iske qosylyp, ótken jylmen salystyrǵanda 149 paıyzǵa oryndalǵan. Kezekte turǵan azamattardy turǵyn úımen qamtamasyz etý maqsatynda Qalbataý aýylynan 30 páterli úsh qabatty turǵyn úı, 25 eki páterli turǵyn úı jáne Shar qalasynan 5 eki páterli turǵyn úı satyp alýǵa bıýdjettik ótinim tapsyrylyp, ulttyq qordan (480 mln teńge), respýblıkalyq (288 mln teńge) jáne oblystyq bıýdjetten (122,8 mln teńge) qarajat bólinip, ıgerilýde.
Qoryta aıtqanda, jyl basynan beri «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy aıasynda Qalbataý aýylynda – 20, Shar qalasynda 5 eki páterli turǵyn úıdiń qurylysy aıaqtalyp, kópbalaly otbasylarǵa, ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa jáne halyqtyń áleýmettik osal toptaryndaǵy azamattarǵa berildi. Aýdan boıynsha jyl basynan beri 216 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Kópbalaly otbasylar men halyqtyń áleýmettik osal tobyna jatatyn azamattarǵa 90 páter satyp alýǵa qarjy bólinip otyr.
Aýdannyń 21 aýyly men Shar qalasynda ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıesi jáne 26 blok-modýldik stansa jumys isteıdi. Keler jylǵa deıin Sulýsary aýylynda sý qubyry jelisin tartý, Jaryqtas aýylynda blok-modýldik stansa ornatý josparlanǵan. Sonymen qatar Jańǵyztóbe, Úshbıik, Qalbataý aýyldaryna sý qubyrynyń jelisin tartý jumystarynyń jobalyq-smetalyq qujattary daıyndalyp jatyr.
Sapar sońynda óńir basshysy N.Uranhaev jergilikti azamattardyń talap-tilekteri boıynsha jeke qabyldaý ótkizdi.
Abaı oblysy