Bıznes júrgizý tártibi jeńildeıdi

Kásipkerlikti tekserý zańmen retteledi

Atap aıtqanda, «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine bıznes júrgizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» qujat talqylandy. Zań joba­sy eldegi bıznes-ahýaldy jaqsar­tý maqsatymen ázirlendi. Baıan­dama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń aıtýynsha, qujat memlekettik baqylaý men qadaǵalaý júıesin retke keltirý, olardy júrgizýdiń ashyqtyǵyn arttyrý, kásipkerlik qyzmetti júrgizý jaǵdaılaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.

«2021 jylǵy 30 jeltoqsanda kásipkerlik qyzmet salasyndaǵy jańa retteýshilik saıasat máselesi boıynsha Zań qabyldandy. Úkimet qabyldaǵan Zańdy iske asyrý maqsatynda kásipkerlik salasynda «taza paraqtan» retteýdi engizý jónindegi jumysty eki baǵytta júrgizedi. Birinshi – mem­lekettik baqylaýdyń jańa jú­ıe­sin engizý. Ekinshi – bıznes úshin mańyzdy emes talaptar­dy qys­qartý esebinen ákimshilik júk­te­meni azaıtý», dedi Á.Qýantyrov.

Sala basshysynyń sózine súıensek, memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý júıesin reformalaý sheńberińde bıznesti jazalaýdan quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa kóshý kózdelgen. Osy oraıda 326 túzetýdi qamtıtyn zań jobasy ázirlengen.

«Túzetýler baqylaý men qada­ǵa­laý nysandaryn retke kel­tirýge, qadaǵalaý salalaryndaǵy jedel den qoıý sharalaryn tek zańnamalyq deńgeıde reglamentteýge baǵyttalǵan. Birinshiden, qazirgi ýaqytta jekelegen sala­lyq zańdarda jedel den qoıý sharalaryn qoldanýdyń sharttary men tártibi belgilenbegen.

«Taza paraqtan» reformasy sheńberinde Kásipkerlik kodeksi­niń 136-babynda, eger Qazaq­stan Respýblıkasynyń zań­darynda jedel den qoıý sharalaryn qoldaný tártibi bolmasa, olardy qoldanýǵa tyıym salý bel­gilengen. Osylaısha, zańǵa táýel­di akt deńgeıinde memlekettik baqylaý men qadaǵalaýdy júrgizý tártibin belgileýge tyıym salynady», dedi Á.Qýantyrov.

Usynylyp otyrǵan zań jobasynda 10 salada jedel den qoıý sharalaryn qoldaný tetikteri aı­qyndalǵan. Atap aıtqanda, halyq­­tyń sanıtarııalyq-epıde­mıo­lo­gııalyq salamattylyǵy, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys, ónerkásiptik qaýipsizdik sekildi birqatar másele qarastyrylǵan.

«Jedel den qoıý sharalaryn qabyl­daý memlekettik organ­dar­ǵa quqyq buzýshylarǵa zań júzinde den qoıýǵa jáne bıznes sýbek­tisiniń kinásinen týyn­da­ǵan halyqtyń ómiri men den­saý­lyǵyna qater tóndiretin qoǵam­dyq qaýipti qolaısyz oqıǵa­lardyń bastalýyn boldyrmaýǵa múmkindik beredi.

Qazirgi ýaqytta memlekettik baqy­laý 90-nan astam kásip­ker­lik qyzmet salasynda júzege asyrylady. Bul rette baqy­laý júr­gizýdiń jalpy tártibi Ká­sipkerlik kodeksinde belgilengen. Sonymen qatar óz ereksheligi boıynsha baqylaý jáne qadaǵalaý organy tarapynan jedel den qoıýdy talap etetin birqatar sala bar.

Bul salalarda baqylaý sýbek­tisin, olardy júrgizý ýa­qy­tyn, sýbektiniń jáne (nemese) obektiniń ornalasqan jerin aldyn ala aıqyndaý múmkin emes. Sondaı-aq baqylaý sýbektilerin aldyn ala habardar etý jáne tekserýlerdi prokýratýra organdarynda tirkeý múmkindigi joq. Osyǵan baılanysty bul salalarda baqylaý júrgizý tártibi jalpy tártipten shyǵarylǵan jáne myna salalarda salalyq zańdar deńgeıinde ǵana belgilenýge tıis», dedi Á.Qýantyrov.

Sala basshysynyń sózine saı, bul baqylaý jáne qadaǵalaý organdaryna qoǵam úshin qaýipti zardap­tardyń týyndaýyn bol­dyr­maýǵa múmkindik beredi. Mem­le­kettik baqylaý júıesin retke kel­tirýge, kásipkerlik qyzmet úshin olardy júrgizýdiń ashyq­ty­ǵyna kepildik berýge jol ashady.

«Buǵan deıin Kásipkerlik kodeksin­de memlekettik organ­darǵa qatysty memlekettik baqy­laý­dy júrgizýge qoıylatyn ta­lap­tar belgilengen bolatyn. Jańa reforma sheńberinde mun­daı baqylaý Kásipkerlik kodeksi­niń qoldanysynan shyǵaryldy. Osylaısha, mundaı baqylaýdy júrgizý tártibi salalyq zańdarda reglamenttelýge tıis. Osyǵan baılanysty, zań jobasynda 10 baqylaý salasynda memlekettik organdardy tekserý tártibin reg­lamentteý usynylady. Bul tekserý júrgizgen kezde buzý­shy­lyqtarǵa jol bermeýge jáne sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtýǵa múmkindik beredi», dedi Á.Qýantyrov.

Mınıstrdiń paıymdaýynsha, halyqtyń sanıtarııalyq-epı­de­mıo­logııalyq salamattyly­­ǵy, atom energııasyn paıda­­laný, ósim­dik­terdi qorǵaý, elektr ener­ge­tı­kasy salasynda tergep-tekserý júr­gizýdi reglamentteý kózde­ledi. Zań jobasyndaǵy ekinshi ba­ǵyt bıznes úshin ózekti emes ta­lap­tardy qysqartý ar­qyly ákim­shilik júktemeni azaı­týǵa arnalǵan.

«2022 jyly barlyq mem­leket­tik organdarda salalyq ju­mys toptary retteýdiń 44 salasy bó­linisinde quryldy. Nátı­je­sin­de, jumys toptary 128 myń­nan artyq talaptar anyq­talǵan 44 saladaǵy 2823 NQA-ny taldady, olardyń ishinde 10 myńnan astamy jańa retteýshi saıasattyń bazalyq sharttaryna sáıkes kelmeıdi. 10 myń ózek­­ti emes talaptyń ishinen 9 my­ńy qazirdiń ózinde zańǵa táýel­di­ligi deńgeıinde alyp tastaldy. Qalǵan talaptar osy bıznes júr­gizý jónindegi zań jobasyna en­gizilgen Túzetýlerdiń biryńǵaı pýly sheńberinde alyp tastalady», dedi Á.Qýantyrov.

Budan basqa tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń tarıf bel­gileý tásilderiniń ashyq­ty­ǵyn qamtamasyz etý jáne balyq sharýashylyǵy salasynda kásip­ker­lik qyzmetti jetildirýge ba­ǵyt­­talǵan túzetýler usynylady.

Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi, depýtat Bolatbek Naj­met­dın­ulynyń aıtýynsha, qujat memlekettik baqylaý men qada­ǵalaý júıesin retke keltirý, olardy júrgizýdiń ashyqtyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq kásipkerlik sýbektileri men memleket múddeleriniń tepe-teńdigin qamtamasyz etý arqyly kásipkerlik qyzmetti júrgizýdi jaqsartýǵa arnalǵan.

«Zań jobasynda 82 zańna­malyq aktige, onyń ishinde 7 kodeks pen 75 zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý usynyldy. Birinshiden, qadaǵalaýdyń 10 salasynda jedel den qoıý sharalaryn júzege asyrý reglamentteledi. Buǵan halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamat­tylyǵy, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys, ónerkásiptik qaýip­sizdik jáne basqalar da mańyzdy salalar kiredi. Ekin­shiden, baqylaýdyń 7 salasynda baqylaýdy júzege asyrý tártibin reglamentteý kózdelgen. Úshin­shiden, memlekettik kórseti­letin qyzmetter, tilderdi damytý, bilim berý júıesi, aqparat­tyq qaýipsizdik jáne basqa da baqylaýdyń 10 salasynda memlekettik organdarǵa qatysty memlekettik baqylaýdy júzege asyrý tártibi bekitiledi», dedi B.Najmetdınuly.

Tórtinshiden, baqylaý men qadaǵalaýdyń 4 salasynda tergep-tekserýdi júzege asyrý tártibin reglamenttelmek. Atap aıtqanda, buǵan halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamatty­lyǵy, atom energııasyn paıdalaný, ósimdikterdi qorǵaý jáne elektr energetıkasy salalary kiredi. Budan bólek, tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń tarıf belgileý tásilderiniń ashyqtyǵyn qam­ta­masyz etý kásipkerlik qyz­met­ti jetildirýge baǵyttalǵan túzetýler usynylady.

Qoǵamdyq birlestik qurý

Jalpy otyrysta Májilis qoǵamdyq birlestikter máseleleri boıynsha túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Zań jobasy azamattyq qoǵamdy odan ári damytý men jańa qoǵamdyq bir­lestikter qurý tártibin ońaı­latý maqsatynda ázirlengen.

«Qoǵamdyq birlestikterdiń jumysyn retteıtin zańnyń qabyldanǵanyna 27 jyl tolady. Osy ýaqyt ishinde bul qujat azamattarymyzdyń qoǵamdyq belsendiligin kóterýge edáýir qyz­met etip, bul baǵyttaǵy qu­qyq­taryn keńeıtýge yqpal jasady. Elimizdegi demokratııalyq úrdis­terdiń jańa beleske shyǵýy Prezı­dentimizdiń 2022 jylǵy 16 naýryzdaǵy Joldaýynda aıtylǵan azamattyq qoǵammen áriptestikti tereńdetý týraly talabynan bastaldy. О́z kezeginde, bul azamattarymyzdyń qoǵamdyq quqyǵyn odan ári keńeıtip, jańa múmkindik týǵyzady. Sondyqtan qoǵamdyq uıymdar týraly zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý – ýaqyt talaby.

Bul ózgeristerdiń eń bas­ty jańalyǵy – endigi jerde qo­ǵam­­dyq uıymdy tirkeý úshin bas­tamashyl azamattardyń sanyn 3 ese, ıaǵnı 10 adamnan 3 adam­­ǵa deıin qysqartý bolmaq. Degenmen qoǵamdyq uıymdarǵa qatysty mundaı erkindik álemniń ozyq tájirıbesine súıenip jasal­ǵanyn erekshe atap ótý kerek. Biz Belgııa, Chehııa, Lıtva elderinde bar júıege júgi­nip, bastamashyl 3 adamdyq qaǵıdatty qabyldap otyrmyz», dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva.

Mınıstrdiń sózine sensek, bul qadam Qazaqstannyń halyq­aralyq bedelin bekite túsedi. Onyń ústine bul zań jobasy elimizdegi sońǵy kezdegi qurylǵan jańa óńirler týraly zańnamalyq ózgeristerdi eskere otyryp, kom­mer­sııalyq emes uıymdar týraly qoldanystaǵy zańnyń normalaryn qaıtalamaıdy.

Budan bólek, qoldanystaǵy zańnama normalarǵa sáıkesten­diri­ledi, atap aıtqanda, respýblı­kalyq mańyzy bar qalalardaǵy qoǵamdyq birlestikterdiń márte­besi aıqyndalady, sondaı-aq basqa da máseleler quqyqtyq turǵyda retteledi. Zań jobasy aıasynda Azamattyq kodeks­ke, «Qoǵamdyq birlestikter týraly» jáne «Kommersııalyq emes uıymdar týraly» zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi. Saıası partııalar men dinı birlestikter qurý bul zań­men emes, salalyq zańnamamen ret­teletinin aıta ketken jón.

Talqylaý kezinde depýtattar suraqtaryn qoıdy. Ermurat Bapı radıkaldy toptardyń birlestik ashýyna qatysty másele kóterdi. «Qoǵamdyq birlestik qurý úshin 3 adamnyń bastamasy jetkilikti bolatynyn aıtyp otyrsyz. Siz usynyp otyrǵan ózgerister men tolyqtyrýlardyń múmkindigin paıdalanyp, dinı radıkaldy toptar ózderiniń qoǵamdyq bir­lestikterin qurýǵa kirisetini aıdan anyq. О́zderi qurýy múm­kin, bireýlerdiń atynan ashýy múmkin. Osyny retteýdiń qan­daı múmkindikteri bar?», dedi E.Bapı.

Mınıstrdiń paıymdaýynsha, buǵan alańdaýǵa negiz joq. О́ıtkeni dinı birlestikterdi qurý, tirkeý bul zań jobasynyń tetigine kirmeıdi. Oǵan arnalǵan «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» zań bar.

«Osy zańda dinı birlestikterdi qurý úshin jergilikti orynda 50 adam, respýblıka deńgeıinde 5 myń adam nıet etkende ǵana tirkeledi. Al osy zań jobasyna bul tetikter kirmeıdi. Son­dyqtan ondaı qaýip-qater joq. Ýaıymdaýdyń reti joq», dedi A.Balaeva.

Depýtat Nartaı Sársenǵa­lıev­tiń sózine súıensek, jumys tobynda zań jobasy keń kólemde talqylanǵan. Oǵan Májilis depýtattarynan bólek múddeli memlekettik organdar men úki­met­tik emes uıymdardyń ókil­deri jáne quqyq qorǵaý uıym­dary­nyń sarapshylary qatysqan.

«Jumys tobynyń otyrys­tarynda belsendi birqatar máseleni talqyladyq. Atap aıtqanda, keminde úsh adamnan turatyn topqa qoǵamdyq birlestik qurýǵa múmkindik berý qarastyryldy. Qoldanystaǵy zań­na­manyń normalaryna sáı­kes­tendirý, respýblıkalyq ma­ńy­zy bar qalalardaǵy  qoǵam­dyq birlestikterdiń mártebesin aıqyndaý kózdeldi. Qoǵamdyq birlestikter qurý máselelerin quqyqtyq retteý talqylandy. Eskere ketetin mańyzdy jaıt, saıası partııalar men dinı birles­tikter qurý bul zańmen emes, salalyq zańnamamen retteledi», dedi N.Sársenǵalıev.

Depýtattar Qazaqstan men Reseı úkimetteri arasyndaǵy Qazaqstanǵa munaı jáne munaı ónimderin jetkizý salasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tastyq kelisimi týraly hattamany ratıfıkasııalady. Mundaı ekijaqty qujat 2010 jyldan beri jumys istep keledi.

Kelisimge ózgeris engizý týraly hattamaǵa 2022 jyly 18 shildede Máskeýde qol qoıyldy. Maqsaty – Reseı munaı ónimderin Qazaqstanǵa jetkizý kezinde ýaqytsha merzimdi kedendik deklarasııalaýdy alyp tastaý. Túzetýler básekelestiktiń damýy­na, sondaı-aq baǵa belgileý jáne jetkizý merzimderi bóliginde óz múddelerin eskere otyryp, munaı ónimderin erkin satyp ala alatyn qazaqstandyq kásipkerler úshin oń áser etedi.

Sportqa bólingen aqsha qaıda?

Kún tártibine shyǵarylǵan máseleler talqylanǵannan keıin depýtattar memlekettik meke­meler basshylaryna saýal­daryn joldady. Nartaı Sár­sen­ǵalıev Úkimet basshysyna jol­daǵan saýalynda sporttaǵy máselelerge toqtaldy.

«Qazaqstan Joǵary jetis­tikter sportyna  bıýdjetten 775 mıllıon dollar bólip otyr. Mynaý ne masqara? Halyq kedeı­shiliktiń quzyna qulap jatqanda sportqa 775 mıllıon dollar bólý saý adamnyń aqylyna sııa ma? Eń soraqysy, qısapsyz aqsha bólsek te, jetken jetistigimiz joq. Mysaly, 2021 jyly Tokıoda ótken Jazǵy olımpıada oıyndarynda Qazaqstan quramasy bar-joǵy 8 qola medal ıelenip 92 memlekettiń ishinde 83-oryn aldy. Sonda álgi 775 mıllıon dollarǵa jetken jetistigimiz osy ma? Endi salystyryp aıtaıyn, Joǵary jetistikter sportyna 41 mıllıon dollar bólgen Nıderland Tokıodaǵy olımpıadada 10 altyn, 12 kúmis, 14 qola medal aldy. Al Joǵary jetistikter sportyna 46 mıl­lıon dollar bólgen Danııa Tokıoda 3 altyn, 4 kúmis, 4 qola medal aldy. Biz 775 mıllıon dollardy sportqa bólip, 8 qolamen keldik. Jýyrda Qytaıda ótken Azııa oıyndarynan 11-orynmen oralǵanymyzdy jáne qosyńyz buǵan», dedi N.Sársenǵalıev.

Depýtattyń keltirgen derekterine súıesnek, sport salasyna jaýapty mınıstrlik 180-nen astam sport túrin resmı tirkep, oǵan bıýdjetten qyrýar aqsha bóledi. Sonyń tek 50-ge jýyǵy ǵana jazǵy olımpıada oıyndarynyń tizimine engen. Osy oraıda qalǵan 100-den astam sport túrine mınıstrlik ne úshin bıýdjetten aqsha bóletinin túsine almaı dal.

Abzal Quspan Bas prokýrorǵa joldaǵan saýalynda sotqa deıingi tergep-tekserýlerdiń biryńǵaı tizilimine isterdi tirkeý máselelerin kóterdi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda belgili bir saıası toptyń múddesi úshin qabyldanǵan sheshimder bar.

«Keıingi ýaqytta atalǵan máseleler boıynsha iri saıası qyzmette bolǵan azamattar­dyń ártúrli áleýmettik jeliler­degi málimdemeleri qoǵamda qyzý tal­qyǵa túsedi. Mysaly, buryn­ǵy Ulttyq Qaýipsizdik komıte­tiniń tóraǵasy bolǵan A.Shabdar­baevtyń ózi birneshe ret ashyq suhbat berdi.Buryn­ǵy tóraǵa, general-leıtenant Shabdarbaevtyń sol kezdegi memleket basshylyǵy tarapynan ýran kenishteri kimge, qalaı úlestirilgeni týraly suhbattarda naqty mysaldary bar. Ol kisi ártúrli saıası famılııalardy atap, kimniń qandaı qylmysqa barǵanyn áshkereledi. Jer-qazba baılyqtaryna baılanysty, olardyń zańsyz úılestirilýi­ne tike­leı dálelmen Muhtar Jákishev, taǵy da basqa birqatar azamat­tyń ashyq suhbattary, málim­demeleri jarııalanyp, onda iri kompanııalarǵa halyqqa tıesili baılyqtyń taratylýy, zańsyz berilý naqty aıtylǵan», dedi A.Quspan.

Depýtattyń aıtýynsha, atal­ǵan azamattardyń ashyq máli­met bergenine qaramastan, quqyq qorǵaý organdary, prokýratýra tarapynan eshqandaı reaksııa baıqalmaıdy.

«Osyndaı ashyq aqparattar­dy Bas prokýratýra quqyq qorǵaý organdarynan ýaqtyly tekserý­di talap etpeýi – el arasynda ár­túrli alyp-qashpa áńgimelerdiń taraýy­na sebep. Joǵarydaǵy aı­tyl­ǵandardy eskere otyryp, Bas pro­kýratýra – zańdylyq­tyń oryn­dalýyn qadaǵalaıtyn Konstı­tý­sııalyq organ retinde, qoǵam­da rezonans týdyratyn saıa­sı málim­de­melerge der kezinde quqyq­tyq baǵa berýi, dálelder men dáıek­ter jetkilikti bolǵan jaǵdaıda qyl­mystyq istiń sotqa jetkizilýin qamtasyz etýi qajet», dedi A.Quspan.

Sondaı-aq Aına Mysyr­álimova eldi mekender mańyna jaqyn ornalasqan karerler jóninde Premer-mınıstr Álı­han Smaıylovqa saýal joldady. «Respublica» partııasy frak­sııasynyń múshesi Nurgúl Taý qazaq kınosynyń damýy jóninde másele kóterdi. Qaırat Balabıev Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa joldaǵan depýattyq saýalynda jalǵyz bas­ty analar men áke­lerdi áleýmet­tik qoldaýdyń ma­ńyzyna toqtal­dy. Gúldara Nu­rymova Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa rezıdent-dáriger­diń mártebesin jáne memleket­tik grantty óteý shart­taryn qaıta qaraýdy usyn­dy. Bir­mandatty okrýg bo­ıynsha saı­lanǵan Máji­lis depýtaty Dáýlet Muqaev qar­jy­lyq pıra­mıda­lar men ınternet alaıaq­tarǵa al­dan­ǵandarǵa alań­daýshylyq bildirdi.