Suranys pen naqty is

Kásiporynnyń qoǵammen baılanys bóliminen málim etkendeı, 21 qazan­da tekserý jumystarynyń aralyq qory­tyndysy shyǵarylǵan. Soǵan sáıkes tehno­logııalyq qondyrǵylardyń birinshi kezegi iske qosyldy.

«Qazir zaýyttyń táýliktik munaı óńdeý kólemi – 9 500 tonna. Munaı ónimderi mynadaı kólemde shyǵyryla bastady. Avtobenzın – táýligine 1 200 tonna, dızel otyny – táýligine 1 500 tonna. Zaýyttyń teh­nologııalyq qondyrǵylarynda aldyn ala josparlanǵan tekserý jumys­ta­rynyń negizgi bóligi aıaqtaldy. Energe­tıka mınıstrligi bekitken kestege sáı­kes jabdyqtardy kezeń-kezeńimen tehno­lo­gııalyq rejimge shyǵarý josparlanyp otyr», dep habarlady qoǵammen baılanys bólimi.

Josparly tekserý bastalǵannan beri birneshe baǵytta jumys atqarylǵan. Bul – jabdyqtardy tazalaý, peshter men reaktorlardy qaptaý, tozǵan jabdyqtar men katalızatorlardy aýystyrý, kolonnalyq jabdyqtardyń ishki qurylǵylaryn modıfıkasııalaý. Qazir qysymmen jumys isteıtin tútikshelerdi tekserý jalǵasyp jatyr.

«Zaýytta ekologııalyq zańnamanyń talaptaryna sáıkes qorshaǵan ortaǵa shyǵarylatyn emıssııalardy anyqtaı­tyn avtomattandyrylǵan júıesin ornatý qolǵa alyndy. Josparly tekserý kezinde tehnologııalyq peshterdiń murjalaryna avtomattandyrylǵan ba­qy­laý júıesin montajdaýǵa qajetti bar­lyq jumys oryndaldy», dep naqty­lady qoǵammen baılanys bóliminen.

Al 29 qazanda katalıtıkalyq krekıng qondyrǵysy iske qosylyp, turaqty jumys rejimine kóshirilgen. Bul qondyrǵy kestedegi merziminen 2 kún buryn iske qosylyp otyr.

«Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń qondyrǵylaryndaǵy josparly tekserý ju­mystaryna mamandandyrylǵan kásip­oryndar tartyldy. Olardyń jumysyna zaýyttyń profıldi qyzmetteri jiti baqy­laý jasady. Sonyń nátıjesinde 29 qa­zanda katalıtıkalyq krekıng qondyrǵysy turaqty jumys rejimine shyǵaryldy. Bul suıytylǵan munaı gazyn óndirýdi qaıta bastaýǵa, dızel otyny óndirisin ul­ǵaıtýǵa múmkindik berdi», dep málim etti ká­siporynnyń qoǵammen baılanys bóli­minen.

Qazir zaýyttaǵy ózge tehnologııalyq qon­dyrǵylarda josparly tekserý jumys­tarynyń negizgi bóligi máresine jetti. Endi jab­dyqtardy kezeń-kezeńimen tehnolo­gııa­lyq rejimge shyǵarý josparlanyp otyr. Zaýyt turaqty jumys rejimine qa­ra­sha aıynyń alǵashqy onkúndiginde shyǵady.

Energetıka mınıstrliginiń málimetine súıen­sek, qazan aıynda Atyraý obly­sy­nyń tutynýshylary úshin 5 263 tonna suıy­tylǵan gaz bólý bekitilgen. Qajet­tilik 6 200 tonna bolatyn. Gaz kóle­miniń tómendeýi Atyraý munaı óń­deý zaýytyndaǵy josparly tekserý jumys­tarymen baılanysty bolǵan.

Qazir Atyraý oblysynda suıytylǵan gaz satatyn 32 kásiporyn bar. Gaz quıý stansasynyń jalpy sany – 103. О́ńirde aı saıynǵy qajettiligi shamamen 9 myń tonnany quraıdy. Alaıda is júzinde bólinetin kólem, joǵaryda aıtylǵandaı, 5 myń tonnadan áreń asady.

Taǵy bir máseleni aıtqan oryndy bolar. Buryn munaı ónimderin bólýge qatysty kólem ár aı saıyn bekitiletin edi. Al qazir toqsanyna bir ret esepteledi. Osyndaı esepteýdiń nátıjesinde sáýirde Atyraý oblysyna 4 800 tonna suıytylǵan gaz bólingen. Al mamyrda – 5 894, maýsym­daǵy kórsetkish 5 122 tonnany qurady.

Energetıka mınıstri Almasadam Sát­qalıev atyraýlyqtarmen kezdesýde gaz tapshylyǵynyń sebebine toqtaldy. Onyń pikirinshe, basty sebep – júrgizýshilerdiń kóligin gazben júrýge aýystyrýy.

«Bul gazdy tutyný kóleminiń ósýine ákelip soǵatyny anyq. Osyǵan baılanys­ty Energetıka mınıstrligi kógildir otyn­dy normatıvten tys jetkizý jó­ninde qosymsha sharalar qabyldady. Biz Aty­raý munaı óńdeý zaýytynan 1 400 ton­naǵa jýyq ónim jetkiziledi. Endi «Teńiz­shevroıl» kompanııasymen kelissózder júrgizilip jatyr», degen edi mınıstr.

Alaıda suıytylǵan gazdy tutyný­shylar, ásirese avtokólik júrgizýshileri gazdyń baǵasynyń turaqty bolaǵanyn qalaıdy. Qazir olardy «gaz baǵasy qym­battamaı ma?» degen saýal alańdatyp otyr.

«Suıytylǵan gaz – munaı-gaz hımııa­sy úshin biregeı shıkizat. Polıetılen, polıpropılen, býtadıen óndiretin jańa jobalardy iske asyrý qolǵa alyndy. Árıne, baǵanyń ósimin Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men básekelestikti qorǵaý komıteti óz qorytyndysyn beretin ınflıa­sııanyń bazalyq deńgeıimen úılestiretin bola­myz. Baǵany kóterý qajet ekenin kó­rip otyrmyz. Biraq bul áleýmettik turaq­tylyqty qamtamasyz etý úshin sharyqtap ketpeı, birtindep jasalýy kerek», degen pikirin aıtty Almasadam Sátqalıev.

Mınıstrdiń dereginshe, elimizde suıy­tylǵan gazdy tutyný ósip keledi. Bul áli óse túsýi múmkin. Bul – naryqtyń talaby, tutynýshynyń qalaýy. Tutyný kóleminiń artýyna baılanysty iri jobalardy iske asyrý josparlanǵan. Eń aldymen, bul – iri gaz qondyrǵylaryn qurýǵa, salýǵa qatysty jobalar. Mundaı jobalar Túr­kistan men Qyzylorda oblystarynda bar. Mańǵystaý atom energetıka kombınaty men Atyraý jylý-elektr ortalyǵy qýaty ulǵaıtylady. Atyraý oblysyndaǵy gaz-hımııa kesheninde qosymsha qýattardy iske qosý josparlanyp otyr.

«Osyndaı iri nysandardyń barlyǵy gazdyń qosymsha kólemin qajet etedi. Bul úshin Qazaqstanda negizgi sharalar kesheni júzege asyrylyp jatyr. «Qashaǵan» ken ornynyń gazyn óńdeıtin zaýyt quryly­sy bastaldy. Onyń qýaty – jylyna 1 mlrd tekshe metr gazdy óńdeý. Kelesi kezeńde qýaty 2-den 6 mıllıard tekshe metr­ge deıingi gaz óńdeý zaýytyn salý jobasy bar. Qarashyǵanaq ken ornynda ınvestısııalyq jobany iske asyratyn áleýetti qatysýshylardy irikteý júrgizilip jatyr. Joba kólemi – 4 mıllıard tekshe metr gaz óńdeý. Bul jobalar ishki tutynýdy da, Qytaıǵa eksporttalatyn gaz kóleminiń turaqtylyǵyn saqtaýǵa múmkindik beredi», dedi mınıstr.

Degenmen gaz tapshylyǵy joq deýge bolmaıdy. Ony kásibin osy salamen baılanystyrǵandar biledi. Máselen, О́mirjan Dosov eki jyl buryn Jylyoı aýdanynda gaz quıý stansasyn ashqan. Bul úshin «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly nesıe alǵan. Bir jyldan keıin jabdyqty satyp alý úshin qosymsha nesıe rásimdegen.

«Suıytylǵan gaz únemi jetispeıdi. О́tken jyldan beri shyǵynǵa ushyrap kelemin. О́ıtkeni gaz óte az bólinedi. Men 120-150 tonnaǵa suranys beremin. Biraq naqtysynda 30-40 tonna gaz alyp júrmin. Bul eki aptaǵa ǵana jetedi. Sodan soń stansany ýaqytsha jabýǵa týra keledi. Osyndaı úziliske baılanysty eki adam jumystan shyǵyp ketti. Aı saıyn bir mıllıon teńgeden astam nesıe tóleýim qajet. Esh paıda kórip otyrǵan joqpyn», deıdi kásipker.